Yöntem: sayılar ve açıklamalar nereden geliyor?

Bu sayfa, sitedeki her sayının ve her açıklamanın nereden geldiğini anlatır. Bir rakamın ya da bir köken bilgisinin arkasında ne olduğunu merak ediyorsanız cevap burada.

Sayılar hangi kaynaklardan geliyor?

Soyadı sayılarının ana kaynağı TÜİK’in Nüfus İsim Portalı’dır. Portal, Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi (ADNKS) verilerine göre en çok kullanılan soyadlarını yayımlar. Elimizde 2018–2025 yılları için iki liste var: Türkiye geneli ilk 30 ve 81 ilin her biri için ilk 30. Hepsi kişi sayısıyla birlikte.

Oranları hesaplamak için aynı portaldaki ADNKS nüfus tablolarını kullanırız. Bu tablolar Türkiye toplamını ve 81 ilin nüfusunu her yıl için verir.

İkinci kayıt NVİ’dir, yani İçişleri Bakanlığı Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü. NVİ’nin soyadı rakamları yalnızca basına verilen bilgilerde görünür. Şu an kullandığımız tek NVİ kaynağı, Anadolu Ajansı’nın 17 Temmuz 2021 tarihli haberidir.

Anadolu Ajansı’nın ADNKS haberlerini (11 Mart 2025 ve 11 Mayıs 2026) yalnızca karşılaştırma için okuruz. Bu haberlerdeki ilk üç sayı, portaldaki sayılarla birebir aynıdır. Siteye ayrı bir satır olarak girmezler.

ADNKS ile NVİ neden farklı sayılar veriyor?

İki kayıt farklı nüfusları sayar.

ADNKS, TÜİK’in adrese dayalı kaydıdır. Her yıl 31 Aralık itibarıyla Türkiye’de ikamet eden nüfusu kapsar. Oturma ya da çalışma izni olan yabancılar bu nüfusa dahildir. TÜİK’in açıklamalarına göre 90 günden kısa vize ya da izinle bulunan yabancılar ve geçici koruma statüsündeki Suriyeliler dahil değildir. Yurtlarda, kışlalarda, cezaevlerinde ya da huzurevlerinde kalanlar, kurumun bulunduğu yerin nüfusunda sayılır.

NVİ’nin rakamları nüfus kütüklerinden, yani 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu’na göre tutulan aile kütüklerinden gelir. Kütükteki kayıt kişiyle birlikte kapanmaz: ölüm, kaydın üzerine bir olay olarak işlenir. Yurt dışında yaşayan vatandaşlar da nüfus olaylarını dış temsilcilikler aracılığıyla bildirir. 2021 haberi, sayıma hangi kayıtların girdiğini söylemiyor. O yüzden farkın nedenini kesin olarak bilemeyiz.

Fark büyüktür. 2021 için NVİ Yılmaz’da 1.580.313, ADNKS 1.160.248 kişi verir. Kaya’da 1.154.158’e karşı 875.113, Demir’de 1.105.381’e karşı 849.475. Bu tablo, iki kaydın farklı kapsamına uyar. Bu nedenle iki kaynağı aynı grafikte göstermeyiz. Her sayının yanında “TÜİK ADNKS 2025” ya da “NVİ” gibi bir etiket bulunur.

NVİ haberi ilk üçten sonra yedi soyadı daha sayar: Çelik, Şahin, Yıldız, Yıldırım, Öztürk, Aydın ve Özdemir. Haber bunlara sayı vermiyor ve listenin sıralı olduğunu söylemiyor. Biz de bunları sıraya çevirmeyiz.

Rakamlar hangi tarihe ait?

ADNKS’de referans tarihi ilgili yılın 31 Aralık’ıdır. “ADNKS 2025”, 31 Aralık 2025 itibarıyla Türkiye’de yaşayanlar demektir.

NVİ haberi 17 Temmuz 2021’de yayımlandı ve verinin hangi güne ait olduğunu belirtmedi. Bu rakamları 2021 yılı olarak saklarız ve öyle gösteririz.

Binde oranı, “her N kişiden biri” ve sınıf hesabı nasıl bulunuyor?

Bütün hesaplar aynı yılın ADNKS soyadı sayısı ile ADNKS nüfusunu kullanır. Örnek: 2025’te Yılmaz soyadını 1.177.896 kişi taşıyor. Türkiye nüfusu 86.092.168.

• Binde oranı = soyadı sayısı ÷ nüfus × 1.000. Yılmaz için 1.177.896 ÷ 86.092.168 × 1.000 ≈ 13,68.
• Her N kişiden biri = nüfus ÷ soyadı sayısı, en yakın tam sayıya yuvarlanır. Yılmaz için 86.092.168 ÷ 1.177.896 ≈ 73, yani her 73 kişiden biri.
• Sınıf hesabı = n × soyadı sayısı ÷ nüfus. n kişilik bir grupta beklenen kişi sayısını verir. 100 kişide yaklaşık 1,4 Yılmaz, 1.000 kişide yaklaşık 14 Yılmaz beklenir.

Sınıf hesabı bir ortalamadır. Gerçek bir okul ya da sınıf, ile ve semte göre bundan sapar.

İlk 10 içindeki pay ve sıra değişimi nasıl hesaplanıyor?

• İlk 10 içindeki pay = soyadı sayısı ÷ o yılın ilk 10 soyadının toplam sayısı × 100. 2025’te ilk 10’un toplamı 7.448.820. Yılmaz’ın payı 1.177.896 ÷ 7.448.820 × 100 ≈ %15,8.
• Sıra değişimi = geçen yılki sıra − bu yılki sıra. Artı bir sayı, soyadının yükseldiğini gösterir. Eksi bir sayı, gerilediğini gösterir. Bir yıl listede olmayan soyadı için sıra değişimi hesaplanmaz.
• İlk yıldan bu yana değişim = son yılın sayısı − serinin ilk yılındaki sayı.

Soyadları miras kalır, seçilmez. Bu yüzden sıralar yıldan yıla çok az değişir. Sayılar yalnızca doğum, ölüm, göç ve ara sıra yapılan soyadı değişiklikleriyle değişir.

“Sayısız sıra” ne demek?

Bazı kaynaklar bir soyadının sırasını verir ama sayısını vermez. Bu durumda sayfada yalnızca sıra görünür. Eksik sayıyı tahmin etmeyiz ve başka bir kaynaktan doldurmayız. Veri modelimiz sayının boş kalmasına izin verir.

TÜİK portalındaki ilk 30 listelerinin hepsi sayılıdır. Sayısız sıra durumu basın haberlerinde ortaya çıkar.

Aynı sırayı paylaşan soyadları nasıl gösteriliyor?

TÜİK sıraları yayımladığı gibi veririz. Aynı sayıya sahip soyadları aynı sırayı paylaşır ve bir sonraki sıra atlanmaz. Bu yüzden bir “ilk 30” listesinde 30’dan fazla satır olabilir. İl listelerinde 33 satıra kadar çıkan yıllar var.

İl verileri neyi kapsıyor?

Her il için TÜİK’in o ilde en çok kullanılan 30 soyadını, 2018–2025 yılları için sayılarıyla birlikte kullanırız. Bir soyadının bir ilin listesinde olmaması, o ilde hiç bulunmadığı anlamına gelmez. Yalnızca o ilin ilk 30’unun dışında kaldığını gösterir.

Komşu iller Natural Earth sınır verisinden türetilir. Bölge bilgisi Vikipedi’deki il listesiyle karşılaştırılarak doğrulanmıştır.

Ad soyad tahminleri neye dayanıyor?

“Kaç Mehmet Yılmaz var?” sorusuna resmî bir cevap yok. Sitedeki ad soyad sayıları bu yüzden tahmindir:

Tahmin = P(ad) × P(soyadı) × nüfus

P(ad), adın nüfustaki payıdır. Bu pay, kardeş sitemiz turkiyenames.com’un kullandığı TÜİK ad verilerinden gelir. P(soyadı), soyadı sayısının nüfusa oranıdır. Hesap, adların ve soyadlarının birbirinden bağımsız dağıldığını varsayar. Gerçekte öyle değildir: ad seçimi bölgeye, kuşağa ve aile geleneğine göre değişir. Bu sayfalarda tahminin bir bağımsızlık tahmini olduğu her zaman açıkça yazar.

Soyadlarının anlamı ve kökeni nasıl araştırılıyor?

Anlam açıklamaları sözlük kaynaklarına dayanır:

• TDK Güncel Türkçe Sözlük, soyadının ortak bir sözcük olarak anlamını doğrular (Demir, Kaya, Yılmaz gibi).
• Kök dil etiketleri Nişanyan Sözlük’ün yaklaşımını izler: Türkçe, Arapça, Farsça, Rumca, Ermenice, Kürtçe, Moğolca, Fransızca.
• Soyadı Kanunu ve Soyadı Nizamnamesi, 1934’te soyadlarının hangi kurallarla oluşturulduğunu gösterir.
• Wikidata, soyadı kayıtlarını ve bu adı taşıyan tanınmış kişileri verir.

Vikisözlük açıklamalarını yalnızca ipucu olarak kullanırız. Hiçbir kaynaktan metin kopyalamayız. Anlamlar kendi sözlerimizle yazılır.

“Kesin”, “olası” ve “tartışmalı” neye göre belirleniyor?

Her köken bilgisi üç düzeyden biriyle işaretlenir:

• Kesin: Bir sözlük (TDK ya da Nişanyan tarzı bir köken sözlüğü) anlamı veriyor ve ciddi bir itiraz yok. Örnek: Kaya, Demir, Yılmaz, Demirci, Konyalı.
• Olası: Çözümleme açık ama bu soyadını doğrudan ele alan bir kaynak yok ya da bir öğenin iki yerleşik okunuşu var. Çoğu birleşik soyadı (Akdoğan) ve -kan ile biten adlar bu gruba girer.
• Tartışmalı: İki ya da daha fazla kaynak farklı köken veriyor veya halk arasındaki açıklama sözlükle çelişiyor. Bu durumda her görüşü kaynağıyla birlikte, birer cümleyle veririz.

Halk etimolojisini hiçbir zaman gerçek gibi sunmayız. Anarsak “yaygın bir açıklamaya göre” diye anar, belgelenmiş açıklamayı yanına koyarız.

Bazı soyadları “1934 türetmesi” sınıfında görünür. Bu yapısal bir etikettir: sözlükte madde başı olmayan, kişi adı olarak kullanılmayan ve 1934’ün yaygın öğeleriyle (Öz-, Ak-, Gök-, -soy, -kan gibi) kurulmuş biçimleri anlatır. Belirli bir soyadının 1934’te türetildiğini söylemez.

Hassas konularda nasıl bir ilke izleniyor?

Bir sözcüğün dil kökeni, o soyadını taşıyan insanların soyu hakkında bilgi vermez. Bu sitenin temel kuralı budur.

• Bir soyadını taşıyanlara etnik köken, din, mezhep ya da siyasi görüş atfetmeyiz.
• “Bu soyadı şu grupta yaygındır” türünden cümleler yazmayız.
• Kürtçe, Ermenice, Rumca, Arapça ya da Farsça bir kök, yalnızca sözcükle ilgili bir sözlük bilgisi olarak ve kaynağıyla birlikte verilir.
• Boy adları (Kayı, Avşar, Çepni) tarihî adlar olarak anlatılır. Bu adı taşıyanların o boydan geldiği söylenmez.

Veriler ne zaman güncelleniyor?

Yılda bir kez. TÜİK ADNKS sonuçlarını genellikle şubatta açıklar. Soyadı rakamları çoğu zaman şubat ya da mart aylarında gelir, bazen daha geç. 2024 rakamları 11 Mart 2025’te, 2025 rakamları ise 11 Mayıs 2026’da basına yansıdı. Yeni yıl yayımlanınca tüm hesaplar baştan yapılır.

Anlam ve köken metinleri sürekli genişler. Her sayfada en son güncelleme tarihi yazar.

Bir hata bulursanız ne oluyor?

Her düzeltme bildirimini kaynağıyla birlikte inceleriz. Doğrulanan hatayı düzeltir, önemli düzeltmeleri tarih, sayfa ve değişiklikle birlikte Düzeltmeler sayfasında listeleriz. Kaynakların tam listesi Kaynaklar sayfasındadır.