Soyadı nereli? Soyadınız hangi illerde yaygın

“Soyadım nereli?” sorusuna verebileceğimiz en dürüst cevap şu: soyadınızın bugün hangi illerde, kaç kişiyle ve ne yoğunlukta yaşadığı. Bu araç TÜİK’in il bazında yayımladığı en yaygın 30 soyadı listelerini 2018–2025 yılları için haritaya döker. Soyadınızı yazın; listesine girdiği her ili, sırasını ve kişi sayısını görün.

Araç hangi veriyle çalışıyor?

TÜİK, Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi’ne (ADNKS) göre 81 ilin her biri için en çok kullanılan 30 soyadını kişi sayısıyla yayımlıyor. Elimizde 2018’den 2025’e sekiz yılın listeleri var. TÜİK ADNKS 2025’te bu listeler toplam 2.449 satır ve 266 farklı soyadı içeriyor; sekiz yılın tamamında 280 farklı soyadı geçiyor. Araç bu 280 soyadının her biri için sonuç verir.

ADNKS, her yılın 31 Aralık’ında Türkiye’de ikamet eden nüfusu sayar. Yani harita, bir soyadını taşıyanların bugün nerede oturduğunu gösterir; nüfusa kayıtlı oldukları yeri ya da doğdukları yeri göstermez.

Harita nasıl okunur?

Haritada her il, seçtiğiniz soyadının o ildeki durumuna göre renklenir. Üzerine geldiğinizde üç bilgi görürsünüz: il listesindeki sırası, kişi sayısı ve yoğunluk.

• Sıra ve sayı doğrudan TÜİK’ten gelir. Örnek: TÜİK ADNKS 2025’te Yılmaz, İstanbul’da 230.115 kişiyle birinci; Iğdır’da 1.412 kişiyle 11.
• Yoğunluk endeksi, soyadının o ilde Türkiye ortalamasına göre ne kadar sık olduğunu gösterir: (ildeki sayı ÷ il nüfusu) ÷ (Türkiye’deki sayı ÷ Türkiye nüfusu). 1 ortalama, 2 iki kat demektir. Örnek: Polat’ın Kilis’teki endeksi 5,59 (TÜİK ADNKS 2025). Kilis’te 2.797 kişi Polat soyadını taşıyor; oranla ülke ortalamasının yaklaşık beş buçuk katı.
• Endeks yalnızca Türkiye toplamı bilinen soyadları, yani ulusal ilk 30 için hesaplanabilir. Diğer soyadlarında harita, binde oranını (ildeki sayı ÷ il nüfusu × 1.000) gösterir.

Büyük iller haritada her zaman öne çıkar, çünkü kalabalıktırlar. Bu yüzden renkler kişi sayısına değil yoğunluğa göre verilir. İstanbul’daki 230.115 Yılmaz, Ardahan’daki 2.990 Yılmaz’dan çok daha fazla kişidir. Ama Ardahan’da her 30 kişiden biri Yılmaz, İstanbul’da her 68 kişiden biri.

Soyadınız bir ilde görünmüyorsa ne demek?

Bir soyadının bir ilin listesinde olmaması, o ilde kimsenin bu soyadını taşımadığı anlamına gelmez. Yalnızca o ilin 30. sırasındaki sayının altında kaldığını gösterir. Araç bu durumda ili gri gösterir ve bir üst sınır yazar: “< 39.584” gibi.

Bu üst sınır, büyük illerde çok yüksektir. TÜİK ADNKS 2025’te İstanbul listesinin 30. sırasında Güneş var, 39.584 kişiyle. Aras soyadı İstanbul listesinde yok; demek ki İstanbul’da 39.584’ten az Aras var. Bu sayı sıfır da olabilir, 39.000 de. Aras’ın birinci olduğu Iğdır’da ise 2.795 kişi var. Yani verimiz, İstanbul’daki Aras’ların Iğdır’dakilerden az mı çok mu olduğunu söyleyemez.

“Yalnızca bir ilde birinci” ne anlatır?

TÜİK ADNKS 2025’te Yılmaz 81 ilin 57’sinde birinci. Bazı soyadları ise yalnızca tek bir ilde liste başında:

• Aras, Iğdır’da birinci (2.795 kişi). Kars’ta 10., Erzurum’da 28. sırada; başka hiçbir ilin listesinde yok.
• Çelik yalnızca Muş’ta birinci, ama 79 ilin listesinde var.
• Yıldırım yalnızca Elazığ’da birinci, 80 ilin listesinde var.
• Yıldız yalnızca Siirt’te, Doğan yalnızca Adıyaman’da, Kılıç yalnızca Aksaray’da birinci.

Bu örnekler bir şeyi açıkça gösteriyor: bir soyadının bir ilde birinci olması, “o ilden olduğu” anlamına gelmez. Çelik neredeyse her ilde yaygın; Muş’ta yalnızca diğerlerinden biraz daha kalabalık.

Tam tersi örnekler de var. TÜİK ADNKS 2025’te 131 soyadı yalnızca tek bir ilin listesinde görünüyor. Ustabaş, yalnızca Artvin listesinde (11. sıra, 1.180 kişi); Kopuz yalnızca Rize listesinde (14. sıra). Bu soyadları başka illerde de yaşıyor olabilir; ama ilk 30’a girecek kadar kalabalık oldukları tek yer orası.

2018–2025: dağılım değişiyor mu?

Yavaş değişiyor. Araçtaki yıl kaydırıcısıyla aynı soyadını sekiz yıl boyunca izleyebilirsiniz. Ustabaş’ın Artvin’deki sırası 2018’de 14. iken 2025’te 11. oldu. Siirt’te 2018’de Yılmaz birinciydi, 2019’dan beri Yıldız birinci. 2018–2025 arasında 6 ilin birincisi en az bir kez değişti. Sayılar doğum, ölüm, göç ve soyadı değişiklikleriyle oynar; ADNKS kişileri oturdukları yerde saydığı için iller arası göç de haritayı değiştirir.

Polat örneğinde il verileri nasıl okunur?

Polat, TÜİK ADNKS 2025’te Türkiye genelinde 273.871 kişiyle 19. sırada. Araçta Polat’ı aradığınızda 30 ilin listesinde göründüğünü görürsünüz. En yüksek sırası Kilis’te (2. sıra, 2.797 kişi), onu Erzurum (3., 9.429 kişi) ve Ağrı (6., 6.183 kişi) izliyor. Kişi sayısı en yüksek il ise Gaziantep: 26.210 kişiyle 7. sırada.

Renkler yoğunluğu gösterdiği için harita Kilis’i en koyu boyar: endeks 5,59. Gaziantep’te kişi sayısı Kilis’in dokuz katından fazla, ama endeks 3,71. Yıl kaydırıcısı da bir şey daha gösterir: Kilis’te Polat 2021 ve 2022’de birinciydi, diğer yıllarda ikinci. Bu okumanın söylediği şey şu: Polat bugün bu illerde ortalamanın üzerinde yaygın. Söylemediği şey de şu: Polat soyadını taşıyan bir ailenin bu illerden birinden geldiği.

“Nereli” sorusunun sınırları nelerdir?

Haritanın gösterdiği şey yaygınlıktır, köken değil. Bunun üç nedeni var:

1. Soyadı bir yer bilgisi değildir. 1934 Soyadı Kanunu’yla aileler soyadlarını aşağı yukarı aynı dönemde seçti. Kaya, Demir ya da Yılmaz gibi bir kelime, birbirini tanımayan pek çok ailede ayrı ayrı seçilebildi. Yılmaz, Kaya ve Demir bugün 81 ilin hepsinin listesinde.
2. Harita bugünü gösterir. ADNKS bir soyadını taşıyanların bugünkü adresini sayar. Büyük şehirlere ve yurt dışına yapılan göç, 1934’teki dağılımı çoktan değiştirdi.
3. Küçük soyadları listeye girmez. Sitedeki 5.194 soyadının büyük çoğunluğu hiçbir ilin ilk 30’unda yok. Bu soyadları için il bazında yayımlanmış bir resmî sayı bulunmuyor.

Bir soyadının dağılımı, onu taşıyan kişilerin soyu, etnik kökeni ya da inancı hakkında bilgi vermez. Biz de böyle bir çıkarım yapmıyoruz.

Soyadınız listede yoksa ne yapabilirsiniz?

Soyadınız 280 soyadı arasında yoksa araç bunu açıkça söyler ve tahmin üretmez. Bunun yerine şunlar işe yarar:

• Soyadının anlamına ve yapısına bakın: kök kelime bir yer adıysa (Konyalı, Denizli gibi) bu, sözcüğün kendisiyle ilgili bir bilgidir.
• Aile büyüklerinizle konuşun; 1934–1936 kayıtları ve nüfus müdürlüğündeki kütük, ailenin kayıtlı olduğu yeri gösterir.
• e-Devlet’teki Alt-Üst Soy Bilgisi hizmeti, kendi kaydınız üzerinden ailenizin nüfus kayıt yerlerini gösterir.