Özdemir ne demektir?

Öz “saf, gerçek” ile demir'in birleşimidir: “saf demir”. TÜİK ADNKS 2025 verilerine göre Özdemir, 556.378 kişiyle ulusal 10. sıradadır.

Çelik sözcüğünün kökeni nedir?

Kesin değildir. Bazı sözlükler Türkçe bir kök, bazıları başka dillerle bağ önerir; köken tartışmalıdır.

Polat ile Çelik aynı anlama mı gelir?

Evet, ikisi de “çelik” demektir. Polat, Farsça pūlād sözcüğünden gelir.

Kategori·Madenler ve eşyalar·259 soyadı

Madenler ve değerli taşlar

Soyadlarını keşfedin →

Soyadı: 259; bu sözlükte
Ulusal ilk 30’da: 4⁴; ADNKS 2025
En yaygın: Demir
Kişi sayısı: 876.934⁴; Demir

Bu soyadları nasıl oluştu?

Özdemir soyadında iki eski Türkçe sözcük birleşir. Öz “saf, katıksız, gerçek”, demir ise metalin adıdır. Birlikte “saf demir” ya da “gerçek demir” anlamı çıkar. TÜİK ADNKS 2025 verilerine göre Özdemir 556.378 kişiyle ulusal 10. sıradadır. Bu birleşik, grubun hem en yaygın hem de en öğretici örneklerinden biridir.

Demir ve çelik

Demir sözcüğü Eski Türkçede temür biçimiyle bilinir. Türkçe kişi adlarında da çok eski bir öğedir; Timur adı aynı sözcüğün bir başka biçimidir. Soyadı olarak Demir, TÜİK ADNKS 2025 listesinde 876.934 kişiyle 3. sıradadır.

Çelik sözcüğünün kökeni ise kesin değildir. Bazı sözlükler Türkçe bir kök önerir, bazıları başka dillerle bağlantı kurar; köken tartışmalıdır. Anlamı ise açıktır: demirin karbonla sertleştirilmiş biçimi. Çelik, TÜİK ADNKS 2025 listesinde 4. sıradadır.

Polat da “çelik” demektir, ama Farsça pūlād sözcüğünden gelir. Böylece aynı metal için iki ayrı soyadı oluşur: biri kökeni tartışmalı Çelik, öteki Farsça kökenli Polat.

Değerli madenler ve taşlar

Altın ve gümüş Türkçe kökenli sözcüklerdir; gümüş Eski Türkçede kümüş biçimiyle geçer. Bakır da Türkçedir. Tunç, bakır ile kalayın alaşımıdır; sözcüğün kökeni belirsizdir ve kaynaklar farklı açıklamalar verir.

Elmas, Arapça almās yoluyla Türkçeye girmiştir; sözcüğün kökü daha eskiye, Yunanca adamas'a uzanır. Yakut ve zümrüt de Arapça yoluyla gelmiş taş adlarıdır. Mermer de bu başlıkta yer alır.

Birleşikler ve kategori

Maden adları renk ya da nitelik öğeleriyle birleşir: Karademir “kara demir”, Aydemir “ay demir”, Özçelik “saf çelik”, Akaltın “ak altın”. Bunlarda anlamı sondaki maden adı taşır ve soyadı bu kategoriye girer. Demir- önde olduğunda ise (Demirtaş, Demirkan) kategori sondaki sözcüğe göre belirlenir.

Bir başka tuzak Altan ve Altay'dır. Bu adlar altın ile ilgili değildir ve bu kategoriye girmez. Demirci, Bakırcı, Kuyumcu gibi meslek adları da zanaat başlığındadır.

1934 ve oğlu eki

Soyadı Nizamnamesi'nin 6. maddesi, soyadının ya yalnız ya da “(oğlu)” ile birlikte kullanılabileceğini söyler. Maden adlarında iki biçim de görülür: Demir yalın, Demiroğlu ise oğlu ekiyle kurulmuştur. Nizamname bu iki yolu da açık bırakmıştı.

Neden ilginç?

Bu kategori, Türkiye'nin en yaygın soyadlarının bir bölümünü tek başına barındırır. Sertlik ve dayanıklılık çağrışımı, maden adlarını soyadı olarak son derece verimli kılmıştır. Öz- ve Kara- gibi öğelerle kurulan birleşikler de bu verimliliğin yüzlerce farklı biçime yayılmasını sağlamıştır.

Kaynaklar^1,2,3,4

Bu grubun en yaygın üyeleri hangileri?

Madenler ve değerli taşlar grubunda önce TÜİK ADNKS 2025 kişi sayısı, ardından bu sözlükteki tanınmış kişi kayıtlarının sayısı esas alınarak seçilen üyeler: Demir, Çelik, Özdemir.

Soyadı	Kişi sayısı	Tanınmış kişi
Demir	876.934	8
Çelik	717.655	8
Özdemir	556.378	8
Polat	273.871	8
Akça	—	8
Akdemir	—	8
Aldemir	—	8
Altan	—	8

Bu grubun üyeleri hangi il listelerinde var?

1 listelenen üye
2–4 listelenen üye
5+ listelenen üye
0 listelenen üye

Madenler ve değerli taşlar: 2025 il ilk 30 listelerindeki farklı üye sayısı.

Harita yalnızca yayımlanan ilk 30 listelerini kapsar; listede yer almamak o ilde hiç taşıyıcı olmadığı anlamına gelmez.^4,5

Bu kategorideki tüm soyadları

Sıra: TÜİK ADNKS 2025 ulusal ilk 30. Liste sözlüğe yeni soyadları eklendikçe büyür.⁴
#	Soyadı	Anlamı	Köken	Sıra	Harf
01	Demir	sert, işlenen bir maden; sağlam, güçlü	Türkçe	3	5
02	Çelik	karbonlu sert demir; sağlam, dayanıklı	Türkçe	4	5
03	Özdemir	saf demir; demir gibi sağlam	Türkçe	10	7
04	Polat	çelik; çelik gibi güçlü	Farsça	19	5
05	Akakçe	ak akçe, parlak gümüş para	Türkçe	–	6
06	Akbulat	parlak çelik	Farsça	–	7
07	Akça	beyaza çalan; akçe	Türkçe	–	4
08	Akçelik	ak çelik, parlak çelik	Türkçe	–	7
09	Akdemir	ak demir, parlak demir	Türkçe	–	7
10	Akpolat	ak çelik	Farsça	–	7
11	Akpulat	parlak çelik	Farsça	–	7
12	Aktunç	ak tunç	Türkçe	–	6
13	Alçelik	al çelik, kırmızı çelik	Türkçe	–	7
14	Alçı	alçı, sıva malzemesi	Türkçe	–	4
15	Aldemir	al demir, kızgın demir	Türkçe	–	7
16	Almas	elmas	Farsça	–	5
17	Altan	altın; kızıl şafak	Moğolca	–	5
18	Altın	sarı, parlak değerli maden; değerli	Türkçe	–	5
19	Altınay	altın ay	Türkçe	–	7
20	Altınbaş	bir kavun türü; altın baş	Türkçe	–	8
21	Altınbaşak	altın başak	Türkçe	–	10
22	Altınbilek	altın bilek, güçlü kol	Türkçe	–	10
23	Altıncan	altın can	Farsça	–	8
24	Altınçekiç	altın çekiç	Farsça	–	10
25	Altındağ	altın dağ; Ankara’da bir ilçe	Türkçe	–	8
26	Altındal	altın dal	Türkçe	–	8
27	Altındere	altın dere	Farsça	–	9
28	Altınel	altın yurt; altın el	Türkçe	–	7
29	Altıner	altın yiğit	Türkçe	–	7
30	Altınışık	altın ışık	Türkçe	–	9
31	Altınkaya	altın kaya	Türkçe	–	9
32	Altınkaynak	altın kaynak	Türkçe	–	11
33	Altınköprü	altın köprü; Irak’ta kasaba	Türkçe	–	10
34	Altınkurt	altın kurt	Türkçe	–	9
35	Altınmeşe	altın meşe	Türkçe	–	9
36	Altınok	altın ok	Türkçe	–	7
37	Altınoluk	Edremit’te bir belde	Türkçe	–	9
38	Altınorak	altın orak	Türkçe	–	9
39	Altınordu	Altın Orda	Türkçe	–	9
40	Altınörs	altın örs	Türkçe	–	8
41	Altınöz	özü altın	Türkçe	–	7
42	Altınsoy	altın soy, değerli soy	Türkçe	–	8
43	Altıntaş	altın taş, değerli taş	Türkçe	–	8
44	Altıntop	altın top	Türkçe	–	8
45	Altıntoprak	altın toprak	Türkçe	–	11
46	Altinoglu	Altın’ın oğlu	Türkçe	–	9
47	Altun	altın	Türkçe	–	5
48	Altuna	altın	Türkçe	–	6
49	Altunay	altın ay	Türkçe	–	7
50	Altunbaş	altın baş	Türkçe	–	8
51	Altunbaşak	altın başak	Türkçe	–	10
52	Altunbay	altınca zengin	Türkçe	–	8
53	Altunbey	altın bey	Türkçe	–	8
54	Altunbulaklı	Altın Pınar’dan olan	Türkçe	–	12
55	Altundağ	altın dağ	Türkçe	–	8
56	Altundal	altın dal	Türkçe	–	8
57	Altunel	altın yurt, altın ülke	Türkçe	–	7
58	Altuner	altın gibi yiğit	Türkçe	–	7
59	Altunışık	altın ışık	Türkçe	–	9
60	Altuniğne	altın iğne	Türkçe	–	9
61	Altunkaya	altın kaya	Türkçe	–	9
62	Altunkaynak	altın pınar	Türkçe	–	11
63	Altunkıran	altın kıran	Türkçe	–	10
64	Altunkulak	altın kulak	Türkçe	–	10
65	Altunmeşe	altın meşe	Farsça	–	9
66	Altunoğlu	Altun’un oğlu; altının oğlu	Türkçe	–	9
67	Altunok	altın ok	Türkçe	–	7
68	Altunoluk	altın oluk	Türkçe	–	9
69	Altunrende	altın rende	Farsça	–	10
70	Altunsaray	altın saray	Farsça	–	10
71	Altunsöz	altın söz	Türkçe	–	8
72	Altuntaş	altın taş, değerli taş	Türkçe	–	8
73	Altuntop	altın top	Türkçe	–	8
74	Altunyaldız	altın yaldız	Türkçe	–	11
75	Aridemir	saf, katışıksız demir	Türkçe	–	8
76	Ayar	saflık derecesi; ölçü	Arapça	–	4
77	Ayaroğlu	Ayar’ın oğlu (“ölçü” ya da tarikat mertebesi)	Arapça	–	8
78	Aydemir	ay gibi parlak, demir gibi güçlü	Türkçe	–	7
79	Aytemir	ay ve demir	Türkçe	–	7
80	Aytemur	ay demir (Aydemir’in eski biçimi)	Türkçe	–	7
81	Aytimur	ay demir	Türkçe	–	7
82	Bakır	bakır madeni	Türkçe	–	5
83	Bakırbaş	bakır başlı, kızıl saçlı	Türkçe	–	8
84	Bakırcı	bakır ustası	Türkçe	–	7
85	Bakırcıoğlu	bakırcının oğlu	Türkçe	–	11
86	Bakırlıoğlu	Bakırlı’nın oğlu	Türkçe	–	11
87	Başdemir	baş demir, en sağlam demir	Türkçe	–	8

Sık sorulanlar

Özdemir ne demektir?: Öz “saf, gerçek” ile demir'in birleşimidir: “saf demir”. TÜİK ADNKS 2025 verilerine göre Özdemir, 556.378 kişiyle ulusal 10. sıradadır.
Çelik sözcüğünün kökeni nedir?: Kesin değildir. Bazı sözlükler Türkçe bir kök, bazıları başka dillerle bağ önerir; köken tartışmalıdır.
Polat ile Çelik aynı anlama mı gelir?: Evet, ikisi de “çelik” demektir. Polat, Farsça pūlād sözcüğünden gelir.

Kaynaklar

1Türk Dil Kurumu, TDK Güncel Türkçe Sözlük
2Sevan Nişanyan, Nişanyan Sözlük
3T.C. Resmî Gazete / Mevzuat Bilgi Sistemi (mevzuat.gov.tr), Soyadı Nizamnamesi (Bakanlar Kurulu Kararı 2/1759)
4Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) · ADNKS, TÜİK Nüfus İsim Portalı: En çok kullanılan soyisimler (ADNKS)
5Natural Earth, Natural Earth: Admin-1 boundaries