Türkiye Soyadları Türk soyadlarının kaynaklı sözlüğü

Kategori grubu·194 soyadı

Madenler ve eşyalar

Soyadlarını keşfedin →

Soyadı
194
bu sözlükte
Ulusal ilk 30’da
45
ADNKS 2025
En yaygın
Demir
Kişi sayısı
876.9345
Demir

Bu soyadları nasıl oluştu?

Türkiye'nin en yaygın beş soyadından ikisi madendir. TÜİK ADNKS 2025 verilerine göre Demir 876.934 kişiyle 3. sırada yer alır. Aynı listede Çelik 717.655 kişiyle 4. sıradadır. Bir tepe ya da bir kuş değil, bir metal: bu, soyadı dağarcığının sertlik ve dayanıklılık fikrine ne kadar yaslandığını gösterir.

İki alt kategori

Grup iki başlıktan oluşur.

Madenler ve değerli taşlar. Demir, çelik, bakır, tunç, altın ve gümüş gibi metaller ile elmas, yakut ve mermer gibi taşlar bu başlıktadır. Demir sözcüğü Eski Türkçede temür biçimiyle bilinir ve Türkçe kişi adlarında da çok eski bir öğedir. Polat ise Farsça pūlād “çelik” sözcüğünden gelir; TÜİK ADNKS 2025 listesinde Polat 273.871 kişiyle 19. sıradadır.

Aletler ve eşyalar. Balta, keser, çekiç, örs, kazan, kepçe, çadır ve kement gibi gündelik araçlar bu başlıktadır. Silahlar ayrı bir kategoride, savaş başlığı altında toplanır.

Kuruluş biçimleri

Maden adları hem tek başına hem de birleşiklerin ilk ya da son öğesi olarak kullanılır. Özdemir “öz, saf demir”, Karademir “kara demir” gibi biçimlerde demir baş sözcüktür ve soyadı maden kategorisine girer. Demirtaş ya da Demirkan'da ise demir ilk öğedir; bu durumda kategoriyi sondaki sözcük belirler ve demir öğesi ek sayfasında ayrıca kaydedilir.

Önemli bir ayrım daha vardır: Demirci, Bakırcı, Kazancı gibi -CI ekli biçimler bir malzemeyi değil, onu işleyen ya da satan kişiyi anlatır. Bunlar meslek soyadları arasında yer alır. Bu grupta kalan, malzemenin ya da eşyanın kendisidir.

1934 bağlamı

Soyadı Kanunu Haziran 1934'te kabul edildi, uygulamanın ayrıntıları ise aynı yılın Aralık ayında çıkan Soyadı Nizamnamesi ile düzenlendi. Kanun yasak adları saymıştı, ama metaller ve aletler bu yasaklar arasında değildi. Bir ailenin demir ya da balta adını neden seçtiğini ise kayıtlar söylemez.

Neden ilginç?

Maden ve eşya soyadları, soyutla somutun buluştuğu yerdir. Demir hem bir metal hem bir dayanıklılık imgesidir. Örs hem bir demirci aleti hem de darbelere dayanan bir şeyin benzetmesidir. Bu çift anlamlılık, grubun neden bu kadar kalabalık olduğunu anlamaya yardım eder.

Kaynaklar1,2,3,4,5

Bu grupta hangi kategoriler var?

  • Madenler ve değerli taşlar259 soyadı

    Demir, çelik, bakır, tunç, altın ve gümüş gibi maden adlarıyla elmas, yakut, zümrüt ve mermer gibi değerli ya da işlenen taşlardan gelen soyadları. Demir ve Çelik, sertlik ve dayanıklılık anlamıyla en yaygın soyadları arasındadır ve Özdemir, Aydemir gibi çok sayıda bileşiğin baş öğesidir.

  • Alet ve eşya123 soyadı

    Balta, keser, çekiç, örs, kazan, kepçe, çadır ve kement gibi gündelik alet ve eşya adlarından gelen soyadları. Pek çoğu 1934'ten önceki lakap ya da zanaat bağlantısından izler taşıyabilir; bu bağlantı ancak belgeyle anlatılır. Silahlar ayrı başlıktadır.

Bu grubun en yaygın üyeleri hangileri?

Madenler ve eşyalar grubunda önce TÜİK ADNKS 2025 kişi sayısı, ardından bu sözlükteki tanınmış kişi kayıtlarının sayısı esas alınarak seçilen üyeler: Demir, Çelik, Özdemir.

SoyadıKişi sayısıTanınmış kişi
Demir876.9348
Çelik717.6558
Özdemir556.3788
Polat273.8718
Akdemir—8
Aldemir—8
Altın—8
Altun—8

Bu grubun üyeleri hangi il listelerinde var?

Adana: 4 listelenen üyeAdıyaman: 4 listelenen üyeAfyonkarahisar: 3 listelenen üyeAğrı: 5 listelenen üyeAmasya: 4 listelenen üyeAnkara: 4 listelenen üyeAntalya: 3 listelenen üyeArtvin: 5 listelenen üyeAydın: 3 listelenen üyeBalıkesir: 3 listelenen üyeBilecik: 3 listelenen üyeBingöl: 5 listelenen üyeBitlis: 3 listelenen üyeBolu: 4 listelenen üyeBurdur: 3 listelenen üyeBursa: 3 listelenen üyeÇanakkale: 3 listelenen üyeÇankırı: 4 listelenen üyeÇorum: 4 listelenen üyeDenizli: 3 listelenen üyeDiyarbakır: 4 listelenen üyeEdirne: 3 listelenen üyeElazığ: 5 listelenen üyeErzincan: 4 listelenen üyeErzurum: 4 listelenen üyeEskişehir: 3 listelenen üyeGaziantep: 4 listelenen üyeGiresun: 3 listelenen üyeGümüşhane: 4 listelenen üyeHakkari: 3 listelenen üyeHatay: 3 listelenen üyeIsparta: 3 listelenen üyeMersin: 3 listelenen üyeİstanbul: 4 listelenen üyeİzmir: 4 listelenen üyeKars: 5 listelenen üyeKastamonu: 3 listelenen üyeKayseri: 4 listelenen üyeKırklareli: 3 listelenen üyeKırşehir: 3 listelenen üyeKocaeli: 4 listelenen üyeKonya: 3 listelenen üyeKütahya: 3 listelenen üyeMalatya: 4 listelenen üyeManisa: 3 listelenen üyeKahramanmaraş: 4 listelenen üyeMardin: 4 listelenen üyeMuğla: 3 listelenen üyeMuş: 4 listelenen üyeNevşehir: 3 listelenen üyeNiğde: 4 listelenen üyeOrdu: 5 listelenen üyeRize: 3 listelenen üyeSakarya: 3 listelenen üyeSamsun: 3 listelenen üyeSiirt: 4 listelenen üyeSinop: 3 listelenen üyeSivas: 5 listelenen üyeTekirdağ: 3 listelenen üyeTokat: 5 listelenen üyeTrabzon: 3 listelenen üyeTunceli: 4 listelenen üyeŞanlıurfa: 4 listelenen üyeUşak: 3 listelenen üyeVan: 4 listelenen üyeYozgat: 4 listelenen üyeZonguldak: 3 listelenen üyeAksaray: 3 listelenen üyeBayburt: 3 listelenen üyeKaraman: 3 listelenen üyeKırıkkale: 3 listelenen üyeBatman: 5 listelenen üyeŞırnak: 2 listelenen üyeBartın: 3 listelenen üyeArdahan: 5 listelenen üyeIğdır: 3 listelenen üyeYalova: 4 listelenen üyeKarabük: 3 listelenen üyeKilis: 4 listelenen üyeOsmaniye: 3 listelenen üyeDüzce: 3 listelenen üye
  • 1 listelenen üye
  • 2–4 listelenen üye
  • 5+ listelenen üye
  • 0 listelenen üye
Madenler ve eşyalar: 2025 il ilk 30 listelerindeki farklı üye sayısı.

Harita yalnızca yayımlanan ilk 30 listelerini kapsar; listede yer almamak o ilde hiç taşıyıcı olmadığı anlamına gelmez.5,6

Bu gruptaki tüm soyadları

#SoyadıAnlamıKökenSıraHarf
01 Demir sert, işlenen bir maden; sağlam, güçlü Türkçe 3 5
02 Çelik karbonlu sert demir; sağlam, dayanıklı Türkçe 4 5
03 Özdemir saf demir; demir gibi sağlam Türkçe 10 7
04 Polat çelik; çelik gibi güçlü Farsça 19 5
05 Abak ölü sureti ya da hesap tahtası – 4
06 Akbulat parlak çelik Farsça – 7
07 Akçelik ak çelik, parlak çelik Türkçe – 7
08 Akdemir ak demir, parlak demir Türkçe – 7
09 Akpolat ak çelik Farsça – 7
10 Akpulat parlak çelik Farsça – 7
11 Aktunç ak tunç Türkçe – 6
12 Alçelik al çelik, kırmızı çelik Türkçe – 7
13 Alçı alçı, sıva malzemesi Türkçe – 4
14 Aldemir al demir, kızgın demir Türkçe – 7
15 Almas elmas Farsça – 5
16 Altın sarı, parlak değerli maden; değerli Türkçe – 5
17 Altınçekiç altın çekiç Farsça – 10
18 Altınorak altın orak Türkçe – 9
19 Altınörs altın örs Türkçe – 8
20 Altınöz özü altın Türkçe – 7
21 Altıntop altın top Türkçe – 8
22 Altinoglu Altın’ın oğlu Türkçe – 9
23 Altun altın Türkçe – 5
24 Altuna altın Türkçe – 6
25 Altunbay altınca zengin Türkçe – 8
26 Altuniğne altın iğne Türkçe – 9
27 Altunoğlu Altun’un oğlu; altının oğlu Türkçe – 9
28 Altunoluk altın oluk Türkçe – 9
29 Altunrende altın rende Farsça – 10
30 Altunsaray altın saray Farsça – 10
31 Altuntop altın top Türkçe – 8
32 Altunyaldız altın yaldız Türkçe – 11
33 Aridemir saf, katışıksız demir Türkçe – 8
34 Ayar saflık derecesi; ölçü Arapça – 4
35 Ayna gözgü Farsça – 4
36 Bakır bakır madeni Türkçe – 5
37 Balta ağaç kesmeye yarayan saplı, keskin alet Türkçe – 5
38 Bardak içme kabı, bardak Türkçe – 6
39 Başdemir baş demir, en sağlam demir Türkçe – 8
40 Baydemir zengin, güçlü demir Türkçe – 8
41 Bolat çelik Farsça – 5
42 Boncuk süs tanesi Türkçe – 6
43 Bozdemir boz demir Türkçe – 8
44 Bulat çelik Farsça – 5
45 Burma burulmuş; burma bilezik Türkçe – 5
46 Canbolat çelik canlı Farsça – 8
47 Canbulat çelik can Farsça – 8
48 Candemir demir canlı, dayanıklı Türkçe – 8
49 Canpolat çelik canlı, dayanıklı Farsça – 8
50 Cevahir mücevherler, değerli taşlar Arapça – 7
51 Cevher mücevher, değerli taş; öz Arapça – 6
52 Cevherli cevheri olan, yetenekli Arapça – 8
53 Çakı cep bıçağı – 4
54 Çakmak ateş yakma aleti; kıvılcım taşı Türkçe – 6
55 Çakmakoğlu Çakmak’ın oğlu Türkçe – 10
56 Çanak yayvan toprak kap Türkçe – 5
57 Çapa kazı aracı Türkçe – 4
58 Çardak çardak, gölgelik Farsça – 6
59 Çatal çatal Türkçe – 5
60 Çatalçekiç çatallı çekiç Türkçe – 10
61 Çekiç çivi çakmaya, maden dövmeye yarayan saplı alet Türkçe – 5
62 Çelen ev saçağı Türkçe – 5
63 Çelikay çelik gibi parlak Türkçe – 7
64 Çelikler Çelik ailesi; çelikler Türkçe – 8
65 Çeliköz özü çelik Türkçe – 7
66 Çelikten çelikten Türkçe – 8
67 Çengel kanca Farsça – 6
68 Çıpa gemi demiri, çapa Fransızca – 4
69 Çitil küçük metal kova Türkçe – 5
70 Çöpdemir çöp + demir, ince demir çubuk Türkçe – 8
71 Dalan giriş, dehliz Farsça – 5
72 Daşdemir taş gibi, demir gibi sağlam Türkçe – 8
73 Demirağ demir ağ, demiryolu ağı Türkçe – 7
74 Demiral kızıl demir, kızgın demir Türkçe – 7
75 Demirbağ demir bağ, sağlam bağlılık Türkçe – 8
76 Demirbaş demirbaş eşya; yerinden ayrılmayan Türkçe – 8
77 Demirelli demir elli Türkçe – 9
78 Demirezen demiri ezen Türkçe – 9
79 Demiriş demir işi Türkçe – 7
80 Demirköz demir kor, kızgın demir Türkçe – 8
81 Demirli demir içeren Türkçe – 7
82 Demirörs demir örs Türkçe – 8
83 Demiröz özü demir, demir yürekli Türkçe – 7
84 Demirpençe demir pençe Farsça – 10
85 Dibek büyük taş havan Türkçe – 5
86 Dikeç bağ demiri, kazık Türkçe – 5
87 Dingil aks, tekerlek mili Türkçe – 6
88 Direk sütun Türkçe – 5
89 Dirvana yayık; kumru – 7
90 Doğandemir doğan + demir Türkçe – 10
91 Dürülü dürülmüş, kıvrılmış Türkçe – 6
92 Elmas elmas taşı Arapça – 5
93 Elmastaşoğlu elmas taşının oğlu Türkçe – 12
94 Elmaz elmas Farsça – 5
95 Ertemür demir yiğit Türkçe – 7
96 Esendemir esen demir Türkçe – 9
97 Gozgu ayna (eskimiş gözgü) Türkçe – 5
Sıra: TÜİK ADNKS 2025 ulusal ilk 30. Liste sözlüğe yeni soyadları eklendikçe büyür.5

Sık sorulanlar

Demir ve Çelik ne kadar yaygın soyadlarıdır?

TÜİK ADNKS 2025 verilerine göre Demir 876.934 kişiyle 3. sıradadır. Aynı listede Çelik 717.655 kişiyle 4. sırada yer alır.

Demirci neden bu grupta değil?

Demirci, -CI ekiyle “demiri işleyen kişi” anlamına gelir ve meslek soyadları arasında yer alır. Bu grup malzemenin kendisini kapsar.

Demirtaş hangi kategoriye girer?

Birleşiklerde kategoriyi sondaki sözcük belirler. Demirtaş'ta baş sözcük taş olduğu için soyadı kaya ve taş adları arasındadır.

Kaynaklar

  1. 1Türk Dil Kurumu, TDK Güncel Türkçe Sözlük
  2. 2Sevan Nişanyan, Nişanyan Sözlük
  3. 3T.C. Resmî Gazete / Mevzuat Bilgi Sistemi (mevzuat.gov.tr), Soyadı Kanunu (Kanun No. 2525)
  4. 4T.C. Resmî Gazete / Mevzuat Bilgi Sistemi (mevzuat.gov.tr), Soyadı Nizamnamesi (Bakanlar Kurulu Kararı 2/1759)
  5. 5Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) · ADNKS, TÜİK Nüfus İsim Portalı: En çok kullanılan soyisimler (ADNKS)
  6. 6Natural Earth, Natural Earth: Admin-1 boundaries