Türkiye Soyadları Türk soyadlarının kaynaklı sözlüğü

Kategori·Renkler ve sayılar·288 soyadı

Renkler

Soyadı
288
bu sözlükte
Ulusal ilk 30’da
34
ADNKS 2025
En yaygın
Kara
Kişi sayısı
290.0244
Kara

Bu soyadları nasıl oluştu?

Karadeniz'in adı neden “kara”? Bu soruya verilen yanıtlardan biri, Eski Türkçede renklerin yön de bildirdiği görüşüdür: kara kuzey, ak batı, kızıl güney, gök doğu gibi. Bu görüş bazı araştırmacılarca savunulur, bazılarınca sorgulanır; yani tartışmalıdır. Soyadları için daha da önemli bir nokta var: bir soyadında rengin yön mü, güç mü, yoksa yalnızca renk mi anlattığı, kaynak olmadan söylenemez. Bu kategori renk sözcüklerini sözlükteki anlamlarıyla ele alır.

Temel renkler

Kara ve ak Türkçenin en eski renk sözcükleridir. Kara “siyah” demektir ve mecazen “güçlü, büyük” anlamları da sözlüklerde yer alır. TÜİK ADNKS 2025 verilerine göre Kara, 290.024 kişiyle ulusal 16. sıradadır. Ak “beyaz” demektir; “temiz, lekesiz” anlamı da vardır.

Kırmızının iki eski adı vardır: kızıl ve al. Kızıl daha koyu, al ise daha parlak bir kırmızıyı anlatır. Sarı ve boz da Türkçedir; boz, toprak renginde, açık kurşuni bir tondur. Gök “mavi” anlamıyla bu kategoriye girer, ama birleşiklerde çoğu zaman gökyüzünü de çağrıştırır. Yeşil Türkçedir ve eski metinlerde yaşıl biçimiyle geçer.

Ara renkler ve türevler

Ala, birden çok renkli, benekli demektir. Akça ise ak sözcüğüne -çA ekinin gelmesiyle oluşur ve “beyazımsı, aka çalan” anlamına gelir. Aynı sözcük eskiden gümüş para adı olarak da kullanılmıştır. Esmer, Arapça asmar sözcüğünden gelir ve ten rengi için “buğday renkli, koyu” anlamında kullanılır. Kır ise “beyazı karışık gri” anlamıyla, özellikle saç ve sakal için kullanılır.

Birincil mi, ikincil mi?

Renk sözcükleri soyadlarında çoğunlukla bir başka sözcüğün önündedir: Karakaya, Akdoğan, Sarıgül. Bu birleşikler birincil olarak sondaki adın kategorisine girer; renk öğesi ise ikincil etiketle bu sayfaya bağlanır. Birincil üyeler, tek başına kullanılan renk sözcükleri ve Akça gibi türevlerdir. Akın, Akif, Akar ve Sarıca ise renk değildir; görünüşleri yanıltıcıdır.

1934 bağlamı

Nizamname'nin 5. maddesindeki “Yeni takılan soyadları Türk dilinden alınır” cümlesini düşününce, kara, ak, sarı, kızıl gibi sözcükler bu ilkenin en sade örnekleriydi: kısa, eski, herkesin bildiği Türkçe sözcükler. Esmer gibi Arapça kökenli sözcükler de çoktan Türkçeleşmişti.

Neden ilginç?

Renk soyadlarının ilginç yanı, tek başlarına az, birleşiklerde çok olmalarıdır. Kara ve Ak, yüzlerce soyadının ilk hecesidir. Bir soyadında renk görüldüğünde, asıl anlamı aramak için sondaki sözcüğe bakmak gerekir.

Bir başka ayrıntı da ses yapısıdır. Kara, Sarı ve Boz kalın ünlülüdür, Gök ve Yeşil ince ünlülü. Renk öğesi birleşiğin başında durduğu için, birleşik sınırında ünlüler değişebilir: Gökdemir'de uyum korunur, Karagöz'de kırılır. İki biçim de Türkçede düzenlidir.

Kaynaklar1,2,3,4

Bunlardan hangileri en yaygın?

  1. 16 Kara 290.024
  2. 24 Çakır 235.286
  3. 30 Aktaş 222.711
Ulusal ilk 30’da yer alan üyeler, kişi sayısı (TÜİK ADNKS 2025).

Bu kategorideki tüm soyadları

#SoyadıAnlamıKökenSıraHarf
01 Kara siyah; esmer Türkçe 16 4
02 Çakır mavimsi gri (göz) Türkçe 24 5
03 Aktaş beyaz taş Türkçe 30 5
04 Abanoz abanoz ağacı Farsça – 6
05 Ağar yükselir; ağarır, aydınlanır Türkçe – 4
06 Ağca beyazımsı, akça Türkçe – 4
07 Ağgül ak gül, beyaz gül Farsça – 5
08 Ak beyaz; temiz, lekesiz Türkçe – 2
09 Akad temiz ad; ak at; Akad Türkçe – 4
10 Akalan beyaz düzlük Türkçe – 6
11 Akalın alnı ak, onurlu Türkçe – 6
12 Akat ak at, beyaz at Türkçe – 4
13 Akata ak ata, saygın ata Türkçe – 5
14 Akatlı ak atlı Türkçe – 6
15 Akay ak ay, parlak ay Türkçe – 4
16 Akaydın ak ve aydınlık Türkçe – 7
17 Akbağ ak bağ; temiz bağlılık ya da ak üzüm bağı Türkçe – 5
18 Akbal ak bal, temiz bal Türkçe – 5
19 Akbaş ak baş, beyaz başlı Türkçe – 5
20 Akbaşlı başı ak, ak saçlı Türkçe – 7
21 Akbaşoğulları Akbaş’ın oğulları Türkçe – 13
22 Akbay temiz yürekli, saygın kişi Türkçe – 5
23 Akbayır ak bayır, beyaz yamaç Türkçe – 7
24 Akbayrak ak bayrak Türkçe – 8
25 Akbayram ak bayram Farsça – 8
26 Akbaytogan ak, varlıklı doğan Türkçe – 10
27 Akbıyık ak bıyık Türkçe – 7
28 Akbudak ak budak, beyaz dal Türkçe – 7
29 Akbulut ak bulut, beyaz bulut Türkçe – 7
30 Akcan ak can, temiz yürekli sevgili Farsça – 5
31 Akça beyaza çalan; akçe Türkçe – 4
32 Akçakaya beyazımsı kaya Türkçe – 8
33 Akçakın ak kıvılcım ya da ak akın Türkçe – 7
34 Akçal ak benekli; ak kayalık Türkçe – 5
35 Akçalı akçeli, paralı; beyazımsı Türkçe – 6
36 Akçam ak çam, beyaz çam Türkçe – 5
37 Akçaoğlu Akça’nın oğlu Türkçe – 8
38 Akçatepe ak görünen tepe Türkçe – 8
39 Akçay ak çay, berrak dere Türkçe – 5
40 Akçelik ak çelik, parlak çelik Türkçe – 7
41 Akçıl ağarmış, beyazımsı Türkçe – 5
42 Akçiçek beyaz çiçek Türkçe – 7
43 Akçura iyiliksever ruh Türkçe – 6
44 Akdağ ak dağ, karlı dağ Türkçe – 5
45 Akdaş ak taş, beyaz taş Türkçe – 5
46 Akdemir ak demir, parlak demir Türkçe – 7
47 Akdeniz Avrupa, Asya ve Afrika arasındaki iç deniz Türkçe – 7
48 Akdik temiz ve dik duruşlu Türkçe – 5
49 Akdoğan ak doğan; temiz doğmuş Türkçe – 7
50 Akduman ak duman, beyaz sis Türkçe – 7
51 Akdur ak kal, temiz dur Türkçe – 5
52 Akdülger ak + dülger (marangoz) Farsça – 8
53 Aker ak yiğit, temiz yürekli er Türkçe – 4
54 Akgöl ak göl, duru göl Türkçe – 5
55 Akgöz ak göz Türkçe – 5
56 Akgül ak gül, beyaz gül Farsça – 5
57 Akgün ak gün, mutlu gün Türkçe – 5
58 Akgündüz ak gündüz, aydınlık gün Türkçe – 8
59 Akhan ak bey, temiz yürekli hükümdar Türkçe – 5
60 Akışık ak ışık, duru aydınlık Türkçe – 6
61 Akkale ak kale, beyaz hisar Arapça – 6
62 Akkan temiz soylu; ak han Türkçe – 5
63 Akkanat beyaz kanat Türkçe – 7
64 Akkaş ak kaşlı Türkçe – 5
65 Akkaya ak kaya, beyaz kaya Türkçe – 6
66 Akkaynak ak kaynak, duru pınar Türkçe – 8
67 Akkılıç parlak kılıç Türkçe – 7
68 Akkiraz beyaz kiraz Rumca – 7
69 Akkoç beyaz koç Türkçe – 5
70 Akkor beyaz ateş Türkçe – 5
71 Akkoyun ak koyun, beyaz koyun Türkçe – 7
72 Akkoyunlu ak koyunlu; tarihî boy adı Türkçe – 9
73 Akkurt ak kurt, beyaz kurt Türkçe – 6
74 Akkuş ak kuş, beyaz kuş Türkçe – 5
75 Akkuzu ak kuzu Türkçe – 6
76 Akman saf, temiz, bozulmamış Türkçe – 5
77 Akmen beyaz, temiz Türkçe – 5
78 Akoğlu Ak’ın oğlu Türkçe – 6
79 Akova ak ova, aydınlık düzlük Türkçe – 5
80 Aköz özü temiz Türkçe – 4
81 Akpınar ak pınar, berrak kaynak Türkçe – 7
82 Akpolat ak çelik Farsça – 7
83 Aksakal köy büyüğü; ak sakallı Türkçe – 7
84 Aksakallı ak sakallı Türkçe – 9
85 Aksoy soyu temiz, ak soy Türkçe – 5
86 Aksöz temiz söz Türkçe – 5
87 Aksu ak su, duru su Türkçe – 4
88 Aksungur beyaz sungur, ak doğan Türkçe – 8
89 Akşan lekesiz ün, temiz şan Arapça – 5
90 Akşener temiz, neşeli yiğit Türkçe – 7
91 Akşin ak tenli, açık renkli Türkçe – 5
92 Aktan ak tan, şafak aydınlığı Türkçe – 5
93 Aktay ak tay, beyaz at yavrusu Türkçe – 5
94 Aktekin ak prens Türkçe – 7
95 Aktepe ak tepe Türkçe – 6
96 Aktuğ ak tuğ, beyaz sancak Türkçe – 5
Sıra: TÜİK ADNKS 2025 ulusal ilk 30. Liste sözlüğe yeni soyadları eklendikçe büyür.4

Sık sorulanlar

Renkler Eski Türkçede yön mü bildirirdi?

Bazı araştırmacılar öyle düşünür, bazıları bu görüşü sorgular; konu tartışmalıdır. Bir soyadında rengin hangi anlamda kullanıldığı kaynak olmadan söylenemez.

Akın soyadı ak rengiyle mi ilgilidir?

Hayır. Akın, ak rengiyle ilgili değildir ve renk soyadları arasında sayılmaz.

Kara soyadı ne kadar yaygındır?

TÜİK ADNKS 2025 verilerine göre Kara, 290.024 kişiyle ulusal 16. sıradadır.

Kaynaklar

  1. 1Türk Dil Kurumu, TDK Güncel Türkçe Sözlük
  2. 2Sevan Nişanyan, Nişanyan Sözlük
  3. 3T.C. Resmî Gazete / Mevzuat Bilgi Sistemi (mevzuat.gov.tr), Soyadı Nizamnamesi (Bakanlar Kurulu Kararı 2/1759)
  4. 4Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) · ADNKS, TÜİK Nüfus İsim Portalı: En çok kullanılan soyisimler (ADNKS)