Almanya’da evlilik ve soyadı: Türk ve Alman kuralları

Kısaca: Kasım 2026 itibarıyla ne geçerli?

Türk-Alman evliliklerinde genellikle iki kayıt vardır: Almanya’daki nüfus dairesi (Standesamt) ve Türkiye’deki nüfus kaydı. Her biri kendi hukukunu uygular.

• Almanya’da 1 Mayıs 2025’ten beri bir kişinin adı, kural olarak mutad meskeninin, yani olağan olarak yaşadığı ülkenin hukukuna tabidir (Alman Medeni Kanunu’na Giriş Kanunu, EGBGB md. 10/1). Eşler bunun yerine vatandaşı oldukları bir ülkenin hukukunu seçebilir. Alman hukukuna göre eşler ortak bir evlilik soyadı (Ehename) belirleyebilir, reformdan beri iki soyadından oluşan bir çift soyadı da seçebilir ya da kendi soyadlarını koruyabilir (BGB § 1355).
• Türkiye’de kadının kocasının soyadını almasını öngören Medeni Kanun’un 187. maddesi 28 Ocak 2024’ten beri iptal edilmiş durumda. Kasım 2026 itibarıyla yerine yeni bir kural konmadı. Kadının kendi soyadını kocasınınkinin önünde kullanması başvuruyla mümkün; yalnızca kendi soyadını kullanıp kullanamayacağı ise nüfus müdürlüklerinde farklı uygulanıyor.

Sonuç: Soyadı Alman ve Türk belgelerinde farklı görünebilir.

Önemli not: Bu sayfa yalnızca adı geçen kanunların ve resmî kurumların ne dediğini aktarır; danışmanlık yerine geçmez. Somut durumda hangi soyadının geçerli olduğuna ve nasıl kaydedileceğine Almanya’da yetkili Standesamt, Türkiye tarafında ise konsolosluk ya da nüfus müdürlüğü karar verir. Durumunuzu evlenmeden önce onlara sorun.

Almanya’da soyadına hangi hukuk uygulanır?

EGBGB’nin 10. maddesi uluslararası ad hukukunu düzenler. Reformdan sonra birinci fıkra şöyle: Bir kişinin adı, mutad meskeninin bulunduğu devletin maddi hukukuna tabidir. Önceden esas olarak vatandaşlığa bakılıyordu. Alman Dışişleri Bakanlığı, daha önce kazanılmış adların bu yüzden değişmediğini belirtiyor.

Eşler için hukuk seçimi imkânı var (md. 10/2). Evlenirken ya da sonra Standesamt’a yapacakları beyanla gelecekteki soyadları için şu devletlerden birinin hukukunu seçebilirler:

1. eşlerden birinin vatandaşı olduğu devlet,
2. eşlerden birinin mutad meskeninin bulunduğu devlet.

Evlendikten sonra yapılan beyanlar resmî olarak onaylanmalıdır. Yani bir Türk-Alman çift için vatandaşlığa ve yaşanılan yere göre Alman ya da Türk ad hukuku söz konusu olabilir. 1 Mayıs 2025’ten önce tamamlanmış işlemlere eski kurallar uygulanmaya devam eder (EGBGB md. 229 § 67/8).

Alman hukukunda hangi soyadları seçilebilir?

Alman hukuku uygulanıyorsa BGB § 1355 geçerlidir:

• Eşler ortak bir soyadı (Ehename) belirleyebilir; belirlemezlerse evlenirken taşıdıkları soyadlarını korurlar.
• Evlilik soyadı olarak eşlerden birinin doğum soyadı, beyan anında taşıdığı soyadı ya da iki eşin soyadından oluşan bir çift soyadı seçilebilir.
• Çift soyadının parçaları kısa çizgiyle birleştirilir; eşler isterse çizgisiz de yazılabilir.
• Bir soyadı zaten birden fazla addan oluşuyorsa çift soyadı için bunlardan yalnızca biri kullanılabilir.
• Seçim evlenirken yapılmalıdır; sonradan yapılan beyan resmî olarak onaylanmalıdır.

BGB § 1355a’ya göre soyadı evlilik soyadı olmayan eş, kendi doğum soyadını ya da önceki soyadını evlilik soyadının önüne veya arkasına eşlik eden ad (Begleitname) olarak ekleyebilir. Evlilik soyadı zaten birden fazla addan oluşuyorsa bu mümkün değildir.

2025 Alman ad hukuku reformu neyi değiştirdi?

Reform, 11 Haziran 2024 tarihli ve evlilik soyadı, doğum soyadı ve uluslararası ad hukukunu değiştiren kanuna dayanır (Federal Kanun Gazetesi BGBl. 2024 I Nr. 185, 14 Haziran 2024). 1 Mayıs 2025’te yürürlüğe girdi. Türk bağlantılı çiftler için üç nokta önemli:

1. Evlilik soyadı olarak çift soyadı. Önceden yalnızca bir soyadı evlilik soyadı olabiliyordu. Artık iki eşin soyadından oluşan, kısa çizgili ya da çizgisiz bir çift soyadı seçilebiliyor; Alman Dışişleri Bakanlığı’na göre en fazla iki parçadan oluşabilir.
2. Vatandaşlık yerine mutad mesken. Uluslararası ad hukukunda bağlama noktası değişti (yukarıya bakın).
3. Geçiş kuralları. 1 Mayıs 2025’te zaten evlilik soyadı taşıyan eşler bunu çift soyadı olarak yeniden belirleyebilir ya da resmî onaylı bir beyanla evlilik soyadı seçimini geri alabilir (EGBGB md. 229 § 67/1). Bunun dışında 1 Mayıs 2025’ten önceki evlilik ve doğumlara eski kurallar uygulanır.

Türk hukukunda durum ne?

Medeni Kanun’un 187. maddesi, Anayasa Mahkemesi’nin 22 Şubat 2023 tarihli kararıyla (E. 2022/155, K. 2023/38; Resmî Gazete 28 Nisan 2023, sayı 32174) eşitlik ilkesine aykırı bulunarak iptal edildi. İptal 28 Ocak 2024’te yürürlüğe girdi. Kasım 2026 itibarıyla yeni bir hüküm yok; 9. Yargı Paketi’ne konan ve eski kuralı geri getirecek olan madde Kasım 2024’te tekliften çıkarıldı.

Nüfus Hizmetleri Uygulama Yönetmeliği’nin 24. maddesine göre kadın önceki soyadını kocasının soyadının önünde kullanmak için evlenirken ya da sonra, e-Devlet dahil, başvurabilir. Yalnızca kendi soyadını kullanmak için ayrı bir usul yazılmış değil; 2026 tarihli yorumlara göre nüfus müdürlüklerinin uygulaması farklı. Ayrıntılar: evlenen kadının soyadı.

Türk Medeni Kanunu, kadının soyadının evlilik soyadı olması ya da kocanın eşlik eden ad taşıması gibi Alman hukukundaki seçenekleri açıkça düzenlemez.

Almanya’da yapılan evlilik Türkiye’de nasıl kaydedilir?

Nüfus Hizmetleri Kanunu’nun 24. maddesine göre Türk vatandaşlarının yurt dışında yabancı yetkili makamlar önünde yaptığı evlenmeler, Türk Medeni Kanunu’na uygun olmak ve butlan sebebi bulunmamak kaydıyla geçerlidir. Evlilik en geç 30 gün içinde koca, kocanın yabancı olması hâlinde kadın tarafından, yabancı makamdan alınan belgenin dış temsilciliğe verilmesiyle bildirilir. Dış temsilcilik bildirimi nüfus müdürlüğüne gönderir.

Bu mümkün olmazsa bildirim, Türkçeye çevrilmiş, onaylanmış ve Dışişleri Bakanlığınca tasdik edilmiş evlenme belgesiyle Türkiye’deki bir nüfus müdürlüğüne de yapılabilir. Ayrıntıları yönetmeliğin 25. maddesi düzenler.

Türk nüfus kaydında kadının kaydı kocasının hanesine taşınır (Kanun md. 23/2). Anayasa Mahkemesi bu kuralı 4 Haziran 2026’da Anayasa’ya uygun buldu (E. 2025/216, K. 2026/128).

Soyadı iki kayıtta farklı olabilir mi?

Evet. Alman Dışişleri Bakanlığı reformla ilgili açıklamasında bir adın Almanya’da ve başka bir ülkede farklı olabileceğini açıkça belirtiyor.

Alman Standesamt’ı soyadını EGBGB md. 10’a göre uygulanan hukuka göre kaydeder; Türk nüfus kaydı ise Türk hukukuna göre tutulur. İncelenen kaynaklar, Alman hukukuna göre seçilmiş bir evlilik soyadının, örneğin kadının soyadının evlilik soyadı olması, iki soyadından oluşan bir çift soyadı ya da kocanın eşlik eden adı, Türk nüfus kaydına nasıl geçirileceğini anlatmıyor. Böyle bir soyadı düşünüyorsanız Türk konsolosluğuna nüfusa nasıl yazılacağını önceden sorun.

Boşanınca ne olur?

Alman hukuku: Boşanan eş evlilik soyadını korur (BGB § 1355/5). Standesamt’a resmî onaylı bir beyanla doğum soyadına ya da evlilikten önceki soyadına dönebilir veya evlilik soyadına eşlik eden ad ekleyebilir.

Türk hukuku: Boşanan kadın evlenmeden önceki soyadını yeniden alır (TMK md. 173). Hâkim, menfaati varsa ve kocaya zarar vermiyorsa kocasının soyadını kullanmasına izin verebilir.

Türkiye’de tescil: Yabancı mahkeme ya da makamın boşanma kararı, Nüfus Hizmetleri Kanunu’nun 27/A maddesine göre, verildiği devletin hukukuna göre yetkili makamca verilmiş, kesinleşmiş ve Türk kamu düzenine açıkça aykırı değilse nüfus kütüğüne tescil edilir. Başvuruyu taraflar birlikte ya da diğer taraf ölmüş veya yabancıysa Türk vatandaşı taraf tek başına yapar. Yurt dışında işlemi kararın verildiği ülkedeki dış temsilcilik yürütür. Tescil reddedilirse karar 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun’a göre tanıma yoluyla Türkiye’de geçerlilik kazanabilir.

Çocuk hangi soyadını alır?

Alman hukukunda çocuk anne babanın evlilik soyadını doğum soyadı olarak alır (BGB § 1616). Evlilik soyadı yoksa ve velayet ortaksa, anne baba Standesamt’a beyanla birinin soyadını ya da iki soyadından oluşan bir çift soyadını seçer (§ 1617/1). Doğumdan sonra bir ay içinde seçim yapılmazsa çocuk iki soyadından alfabetik sırayla oluşturulan bir çift soyadı alır (§ 1617/4); ebeveynlerden biri buna itiraz ederse aile mahkemesi karar verir.

Türk hukukunda evli anne babanın çocuğu ailenin soyadını taşır (TMK md. 321). Türk vatandaşı çocuğun yurt dışındaki doğumu 60 gün içinde dış temsilciliğe bildirilmelidir (5490 sayılı Kanun md. 15). Ayrıntılar: çocuğun soyadı.

Kesin bilgiyi nereden alabilirsiniz?

• Alman Standesamt’ı: evlenirken soyadı beyanı, EGBGB md. 10’a göre hukuk seçimi, eşlik eden ad ve boşanmadan sonraki beyanlar için.
• Türk başkonsolosluğu ya da büyükelçiliği: evlenmenin, doğumun bildirimi ve boşanma kararının Türk nüfusuna tescili için.
• Türkiye’deki nüfus müdürlüğü: bildirim dış temsilcilik aracılığıyla yapılamazsa.

Bu sayfadaki bilgiler 9 Kasım 2026’da BGB ve EGBGB’nin resmî metinleriyle (gesetze-im-internet.de), Federal Kanun Gazetesi kaydıyla, Alman Dışişleri Bakanlığı’nın açıklamasıyla ve Türk kanunlarının güncel metinleriyle (mevzuat.gov.tr) karşılaştırıldı. Genel kurallar için: Türkiye’de soyadı nasıl değiştirilir?