Türkiye Soyadları Türk soyadlarının kaynaklı sözlüğü

Soyadı Kanunu·No. 2525·1934

RG 2741 · 2.7.1934

Soyadı Kanunu (1934): her aileye bir soyadı

Türkiye’de soyadları 1934’e kadar zorunlu değildi. 2525 sayılı Soyadı Kanunu her vatandaşa bir soyadı taşıma yükümlülüğü getirdi; aynı yılın sonunda çıkan Nizamname nasıl seçileceğini ve nelerin yasak olduğunu düzenledi. Bu bölüm kanunu, kurallarını ve bugünkü hukuku resmî metinlere dayanarak anlatır.1,4

Kanun hangi adımlarla uygulandı?

Kısaca 2525 sayılı Soyadı Kanunu 21 Haziran 1934 tarihinde kabul edildi ve 2 Temmuz 1934 tarihli, 2741 sayılı Resmî Gazete’de yayımlandı. Soyadı Nizamnamesi 24 Aralık 1934 tarihinde onaylandı (Resmî Gazete 2891, 27 Aralık 1934); soyadı alma yükümlülüğü 2 Ocak 1935 tarihinde başladı. Lakap ve unvanları kaldıran 2590 sayılı kanun 26 Kasım 1934, “Atatürk” soyadını veren 2587 sayılı kanun 24 Kasım 1934 tarihlidir.1,2,3,4

1934–1935 HazTemAğuEylEkiKasAraOca 1935Şub 21 Haziran 1934Soyadı Kanunu kabul edildi2525 sayılı kanun 2 Temmuz 1934Resmî Gazete’de yayımlandıRG 2741 24 Kasım 1934“Atatürk” soyadı verildi2587 sayılı kanun 26 Kasım 1934Lakap ve unvanlar kaldırıldı2590 sayılı kanun 24 Aralık 1934Soyadı Nizamnamesi onaylandıKarar 2/1759 2 Ocak 1935Soyadı alma yükümlülüğü başladıMadde 53 1926–2026 192619341950197520012026 Soyadı mevzuatı (1934–35) 2001Türk Medeni Kanunu4721 sayılı kanun 2006Nüfus Hizmetleri Kanunu5490 sayılı kanun
  1. Soyadı Kanunu kabul edildi · 2525 sayılı kanun
  2. Resmî Gazete’de yayımlandı · RG 2741
  3. “Atatürk” soyadı verildi · 2587 sayılı kanun
  4. Lakap ve unvanlar kaldırıldı · 2590 sayılı kanun
  5. Soyadı Nizamnamesi onaylandı · Karar 2/1759
  6. Soyadı alma yükümlülüğü başladı · Madde 53
  7. Türk Medeni Kanunu · 4721 sayılı kanun
  8. Nüfus Hizmetleri Kanunu · 5490 sayılı kanun
Tarihler Resmî Gazete ve Mevzuat Bilgi Sistemi’ndeki kanun metinlerinden alınmıştır.

Bu bölümdeki yazılar

  1. 011934 Soyadı Kanunu (2525 sayılı Kanun): ne getirdi?2525 sayılı Soyadı Kanunu 21 Haziran 1934’te kabul edildi, 2 Ocak 1935’te yürürlüğe girdi. On beş maddesinin ne dediğini sade bir dille anlatıyoruz.
  2. 02Soyadı Nizamnamesi: 1934 kuralları madde madde24 Aralık 1934’te onaylanan Soyadı Nizamnamesi, soyadlarının Türkçeden alınmasını, yasakları ve kütüğe yazımı düzenledi. 1934 metni ve bugünkü hâli.
  3. 031934’te hangi soyadları yasaklandı ve neden?Rütbe, aşiret, yabancı millet adları ve gülünç adlar: Soyadı Kanunu ile Nizamnamenin yasakları, gerekçesi ve meşhur “ek listesi” hakkında bilinenler.
  4. 041935–1936: Soyadları nasıl seçildi ve kütüğe yazıldı?Muhtarın soyadı defteri, aile reisinin imzası, 2 Temmuz 1936 son günü: Soyadı Nizamnamesinin 1934 metnine göre soyadları köyde ve şehirde nasıl kaydedildi.
  5. 05Atatürk, İnönü ve verilen soyadları“Atatürk” soyadı 2587 sayılı Kanunla verildi, 2622 sayılı Kanunla başkalarına yasaklandı. İnönü, Altay, Bozok gibi Atatürk’ün verdiği soyadları.
  6. 06Lakap ve Unvanlar Kanunu (2590): efendi, bey, paşa nasıl kalktı?26 Kasım 1934 tarihli 2590 sayılı Kanun ağa, hacı, hoca, efendi, bey, paşa gibi unvanları kaldırdı. Ne dediği ve soyadlarıyla ilişkisi kısaca burada.
  7. 07Soyadı Kanunu kronolojisi: 1926’dan bugüneMedeni Kanun’dan (1926) Soyadı Kanunu’na, 2 Temmuz 1936 son gününden 2024’teki değişikliklere: soyadı mevzuatının tarihleri, Resmî Gazete kaynaklarıyla.
  8. 08Türkiye’de soyadı nasıl değiştirilir? Bugünkü kurallarSoyadı değişikliği kural olarak mahkeme kararıyla olur. TMK md. 27, 5490 sayılı Kanun, 2017 ve 2019 idari yolları, evli kadının soyadı ve 2024 değişikliği.

Resmî metinler ne diyor?

Soyadı Kanunu (Kanun No. 2525)

21 Haziran 1934 · RG 2741 (2 Temmuz 1934)1

  • Madde 1Her Türk öz adından başka soy adını da taşımağa mecburdur.
  • Madde 2Söyleyişte, yazışta, imzada öz ad önde, soy adı sonda kullanılır.
  • Madde 3Rütbe ve memuriyet, aşiret ve yabancı ırk ve millet isimleriyle umumi edeplere uygun olmıyan veya iğrenç ve gülünç olan soyadları kullanılamaz.
  • Madde 5Mümeyyiz olan reşit soy adını seçmekte serbesttir.

Kemal Öz Adlı Cümhur Reisimize Verilen Soy Adı Hakkında Kanun (Kanun No. 2587)

24 Kasım 1934 · RG 2865 (27 Kasım 1934)2

  • Madde 1KEMAL öz adlı Cümhur Reisimize ATATÜRK soy adı verilmiştir.
  • Madde 2Bu kanun neşri tarihinden muteberdir.

Efendi, Bey, Paşa gibi Lakap ve Unvanların Kaldırılmasına Dair Kanun (Kanun No. 2590)

26 Kasım 1934 · RG 2867 (29 Kasım 1934)3

  • Madde 1Ağa, Hacı, Hafız, Hoca, Molla, Efendi, Bey, Beyefendi, Paşa, Hanım, Hanımefendi ve Hazretleri gibi lakap ve unvanlar kaldırılmıştır.
  • Madde 2Harb madalyaları bundan müstesnadır.
  • Madde 3Askeri rütbelerden adın başına gelmek üzere kara ve havada Müşürlere Mareşal

Soyadı Nizamnamesi (Bakanlar Kurulu Kararı 2/1759)

24 Aralık 1934 · RG 2891 (27 Aralık 1934)4

  • Madde 53Bu Nizamname hükümleri, 2/1/1935 tarihinden itibaren tatbik olunur.
  • Madde 1 (1934 text)Soy adı olmıyanlar 2/7/1936 günlemecine kadar bir soy adı seçib 31 nci madde hükümlerine göre bunu nüfus kütüklerine ve doğum kâğıdlarına yazdıracaklardır.
  • Madde 29 (1934 text)2/7/1936 günlemecine kadar kendilerine soy adı seçmiyenlere vali veya kaymakamlar veya bunların memur edeceği kimseler tarafından soy adı seçilip nüfus kütüklerine ve doğum kâğıdlarına yazdırılır ve bu suretle seçilen soy adlarını bu kimseler kullanmağa mecburdurlar
  • Madde 5Yeni takılan soyadları Türk dilinden alınır.

Türk Medeni Kanunu (Kanun No. 4721)

22 Kasım 2001 · RG 24607 (8 Aralık 2001)5

  • Madde 27/1Adın değiştirilmesi, ancak haklı sebeplere dayanılarak hâkimden istenebilir.
  • Madde 27/2 (amended 14/11/2024, Kanun 7532 md. 12)Adın değiştirildiği nüfus siciline kayıt ve Basın İlan Kurumunun ilan portalında ilan olunur.
  • Madde 27/3-4Ad değişmekle kişisel durum değişmez.
  • Madde 173Boşanma hâlinde kadın, evlenme ile kazandığı kişisel durumunu korur; ancak, evlenmeden önceki soyadını yeniden alır.

Nüfus Hizmetleri Kanunu (Kanun No. 5490)

25 Nisan 2006 · RG 26153 (29 Nisan 2006)6

  • Madde 35/1Kesinleşmiş mahkeme hükmü olmadıkça nüfus kütüklerinin hiçbir kaydı düzeltilemez
  • Madde 36/1-a, 36/1-bsoyadı değişikliğinde ise eşin ve ergin olmayan çocukların soyadını da düzeltir.
  • Ek Madde 3 (added 19/10/2017, Kanun 7039 md. 25)Boşandığı eşinin soyadını kullanmasına izin verilen kadının evlenmeden önceki soyadını
  • Geçici Madde 8mahkeme kararı aranmaksızın, il veya ilçe idare kurulunun vereceği kararla bir defaya mahsus olmak üzere değiştirilebilir.

Kaynaklar

  1. 1T.C. Resmî Gazete / Mevzuat Bilgi Sistemi (mevzuat.gov.tr), Soyadı Kanunu (Kanun No. 2525)
  2. 2T.C. Resmî Gazete / Mevzuat Bilgi Sistemi (mevzuat.gov.tr), Kemal Öz Adlı Cümhur Reisimize Verilen Soy Adı Hakkında Kanun (Kanun No. 2587)
  3. 3T.C. Resmî Gazete / Mevzuat Bilgi Sistemi (mevzuat.gov.tr), Efendi, Bey, Paşa gibi Lakap ve Unvanların Kaldırılmasına Dair Kanun (Kanun No. 2590)
  4. 4T.C. Resmî Gazete / Mevzuat Bilgi Sistemi (mevzuat.gov.tr), Soyadı Nizamnamesi (Bakanlar Kurulu Kararı 2/1759)
  5. 5T.C. Resmî Gazete / Mevzuat Bilgi Sistemi (mevzuat.gov.tr), Türk Medeni Kanunu (Kanun No. 4721)
  6. 6T.C. Resmî Gazete / Mevzuat Bilgi Sistemi (mevzuat.gov.tr), Nüfus Hizmetleri Kanunu (Kanun No. 5490)