Çocuğun soyadı: Annenin soyadı çocuğa verilebilir mi?

Kısaca: çocuk hangi soyadını alır?

Anne ve baba evliyse çocuk, Medeni Kanun’un 321. maddesine göre ailenin soyadını taşır. Kasım 2026 itibarıyla bu kural değişmedi. 2023’teki Anayasa Mahkemesi kararı evlenen kadının soyadıyla ilgiliydi; çocuğun soyadını düzenleyen maddeye dokunmadı.

Kanun, evlilik içinde anneye çocuğuna kendi soyadını verme yolunu genel olarak açmıyor. Annenin soyadının çocuğa verilmesi bugün en çok iki durumda gündeme geliyor:

• Boşanmadan sonra velayet annedeyse, anne mahkemeden çocuğun soyadının değiştirilmesini isteyebilir. Anayasa Mahkemesi ve Yargıtay bu yolu açık tutan kararlar verdi; mahkeme çocuğun üstün yararına bakar.
• Anne ve baba evli değilse çocuk annenin hanesine yazılır; babalık tanıma ya da mahkeme kararıyla kurulursa çocuk babanın hanesine babanın soyadıyla nakledilir.

Bu yazı mevzuatın ve mahkeme kararlarının ne dediğini özetler; hukuki danışmanlık değildir. Kendi durumunuz için nüfus müdürlüğüne ya da bir avukata danışın.

Medeni Kanun’un 321. maddesi tam olarak ne diyor?

Maddenin bugünkü metni şöyle: “Çocuk, ana ve baba evli ise ailenin; (…) soyadını taşır. Ancak, ana önceki evliliğinden dolayı çifte soyadı taşıyorsa çocuk onun bekârlık soyadını taşır.”

Parantez içindeki üç nokta bir iptalin izidir; aşağıda anlatıyoruz. İkinci cümle ise annenin soyadının çocuğa geçtiği bir durumu tarif eder: Anne önceki evliliğinden kalan bir çifte soyadı taşıyorsa çocuk onun bekârlık soyadını alır.

Maddenin başlığı “Soyadı”dır ve Medeni Kanun’un soybağının hükümlerini düzenleyen bölümündedir. Soybağı ise 282. maddeye göre ana ile doğumla, baba ile ana ile evlilik, tanıma ya da hâkim hükmüyle kurulur; evlat edinmeyle de kurulabilir.

2023’teki Anayasa Mahkemesi kararı çocuğun soyadını değiştirdi mi?

Hayır. Anayasa Mahkemesi 22 Şubat 2023 tarihli kararıyla (E. 2022/155, K. 2023/38) yalnızca Medeni Kanun’un 187. maddesini, yani kadının evlenince kocasının soyadını almasını iptal etti. İptal 28 Ocak 2024’te yürürlüğe girdi.

1. madde aynı kaldı. Burada açık bir soru var: Kanun “ailenin soyadı”nı tanımlamıyor. Eşler farklı soyadı taşıdığında bu ifadenin nasıl uygulanacağına dair yeni bir hüküm de Kasım 2026 itibarıyla çıkmadı. Evlenen kadının soyadındaki son durum için: evlenen kadının soyadı.

Anne ve baba evli değilse çocuk hangi soyadını alır?

1. maddenin ilk hâli bu soruya açık cevap veriyordu: “evli değilse ananın” soyadı. Anayasa Mahkemesi bu ibareyi 2 Temmuz 2009 tarihli kararıyla iptal etti (E. 2005/114, K. 2009/105). Karar 7 Ekim 2009’da Resmî Gazete’de yayımlandı ve iptal bir yıl sonra, 7 Ekim 2010’da yürürlüğe girdi.

Mahkeme’nin gerekçesi annenin soyadına karşı değildi. Çoğunluk, bu ibarenin babalığı tanıma ya da mahkeme kararıyla kurulmuş çocukların bile babanın soyadını almasını engellediğini düşündü. Evlilik içinde ya da dışında doğmuş olmanın çocukların hukuki durumunda fark yaratmasını kabul etmedi. Karşı oy yazan dört üye ise annenin soyadının, özellikle velayet annedeyken, çocuğun yararına olabileceğini savundu.

Bugünkü tabloyu diğer hükümler tamamlar:

• Medeni Kanun’un 337. maddesine göre ana ve baba evli değilse velayet anaya aittir.
• Nüfus Hizmetleri Uygulama Yönetmeliği’nin 9. maddesine göre kadınların evlilik dışı dünyaya gelmiş çocukları annenin aile sıra numarası altına yazılır.
• Nüfus Hizmetleri Kanunu’nun 28. maddesine göre tanınan ya da babalık hükmüyle soybağı kurulan çocuklar babalarının hanesine baba adı ve soyadıyla nakledilir.

Yani babalık kurulduğunda çocuk babanın soyadına geçer. Babalık kurulmadan önceki durum için kanun metni 2010’dan beri açık bir soyadı kuralı içermiyor; çocuğun kaydı annenin hanesinde tutuluyor.

Boşanınca çocuğun soyadı kendiliğinden değişir mi?

Hayır. Boşanma çocuğun soyadını değiştirmez; annenin evlenmeden önceki soyadına dönmesi de çocuğun soyadını değiştirmez. Değişiklik için mahkeme kararı gerekir.

Velayet ise boşanmada yeniden belirlenir. Medeni Kanun’un 336. maddesine göre evlilik sürerken ana ve baba velayeti birlikte kullanır; boşanmada velayet, çocuğun kendisine bırakıldığı tarafa aittir.

1934 tarihli Soyadı Kanunu’nun 4. maddesinde eskiden bu durum için özel bir cümle vardı: “Evliliğin feshi veya boşanma hallerinde çocuk anasına tevdi edilmiş olsa bile babasının seçtiği veya seçeceği adı alır.” Anayasa Mahkemesi bu cümleyi 8 Aralık 2011 tarihli kararıyla oybirliğiyle iptal etti (E. 2010/119, K. 2011/165); iptal 14 Şubat 2012’de yürürlüğe girdi. Mahkeme, çocuğun soyadını seçme hakkının velayet hakkının içinde olduğunu ve bu hakkın yalnızca babaya tanınmasının cinsiyete dayalı bir ayrım olduğunu yazdı. Karar Anayasa’nın 10. ve 41. maddelerine dayanıyordu.

Velayet sahibi anne çocuğa kendi soyadını nasıl verebilir?

Mahkeme kararıyla. Genel dayanak Medeni Kanun’un 27. maddesidir: “Adın değiştirilmesi, ancak haklı sebeplere dayanılarak hâkimden istenebilir.” Karar nüfus siciline kaydedilir ve Basın İlan Kurumu’nun ilan portalında ilan edilir. Usul için: Türkiye’de soyadı nasıl değiştirilir?

Bu yolu açan en önemli karar Anayasa Mahkemesi’nin Hayriye Özdemir kararıdır (B. No. 2013/3434, 25 Haziran 2015; Resmî Gazete 2 Ekim 2015, sayı 29490). Boşanmadan sonra velayeti kendisine verilen anne, oğlunun soyadının kendi soyadıyla değiştirilmesini istemiş, ilk derece mahkemesi talebi kabul etmiş, karar ise Yargıtay 18. Hukuk Dairesi’nce 321. maddeye dayanılarak bozulmuş, yeniden yargılamada dava reddedilmişti.

Anayasa Mahkemesi şunları tespit etti:

• Boşanmadan sonra velayeti anneye verilen çocuğun soyadı hakkında açık bir düzenleme yoktu; 2011’deki iptalden sonra kanunda bu konuya özgü bir hüküm kalmamıştı.
• Mahkemeler benzer taleplerde farklı kararlar veriyordu.
• Bu yüzden talebin reddine dayanak gösterilen hüküm “belirlilik” şartını karşılamıyordu.

Mahkeme, ilk derece mahkemesinin ilk kararını da “dikkate değer” buldu. O karar, 2011’deki iptali hatırlatıyor ve Medeni Kanun’un 27. maddesine dayanarak annenin talebinde haklı neden bulunduğunu söylüyordu. Yani Anayasa Mahkemesi’ne göre sorun, mahkemelerin elinde bu tür talepleri değerlendirmeye yarayacak bir dayanağın hiç olmaması değil, kanunun bu durumu açıkça düzenlememesi ve kararların birbirini tutmamasıydı.

Sonuç: Anayasa’nın 20. maddesindeki aile hayatına saygı hakkı ihlal edilmişti. Dosya yeniden yargılama için ilk derece mahkemesine gönderildi. Ayrımcılık iddiası ayrıca incelenmedi.

Mahkeme bu davalarda neye bakıyor?

Çocuğun üstün yararına. Anadolu Ajansı’nın Şubat 2020’de aktardığı bir Yargıtay 2. Hukuk Dairesi kararında, velayet kendisinde olan annenin çocuğa bekârlık soyadını verilmesini mahkemeden isteyebileceği, ama önce çocuğun üstün yararının araştırılması gerektiği belirtildi.

O davada mahkemeyi annenin talebini kabule götüren etkenler de haberde sayılıyor: Babanın çocukla ilgilenmemesi, yurt dışında yaşamayı planlaması, değişikliği kabul etmesi ve değişikliğin çocuğun ruhsal gelişimini olumsuz etkileyeceğinin ileri sürülmemesi. Bunlar bir davanın somut olgularıdır; her dosyada mahkeme kendi değerlendirmesini yapar.

Evlat edinilen çocuk hangi soyadını alır?

Medeni Kanun’un 314. maddesi açıktır: “Evlâtlık küçük ise evlât edinenin soyadını alır.” Evlat edinen isterse çocuğa yeni bir ad da verebilir. Ergin evlatlık ise evlat edinilme sırasında dilerse evlat edinenin soyadını alabilir.

Aynı maddenin dördüncü fıkrası Anayasa Mahkemesi’nin 26 Temmuz 2023 tarihli kararıyla iptal edildi (E. 2023/3, K. 2023/139) ve 7531 sayılı Kanunla yeniden düzenlendi; değişiklik 14 Kasım 2024’te yürürlüğe girdi. Yeni metne göre ayırt etme gücü olmayan küçüklerin nüfus kaydına, birlikte evlat edinmede ana ve baba adı olarak evlat edinen eşlerin adları, tek başına evlat edinmede ana ya da baba adı olarak evlat edinenin adı yazılır.

Soyadı değişince çocukların soyadı da değişir mi?

Bir kişinin soyadı mahkeme kararıyla değişirse, Nüfus Hizmetleri Kanunu’nun 36. maddesine göre nüfus müdürlüğü eşin ve ergin olmayan çocukların soyadını da düzeltir. Yani babanın soyadı dava yoluyla değişirse küçük çocukların soyadı da onunla birlikte değişir.

Yurt dışında doğan çocuk nasıl kaydedilir?

Nüfus Hizmetleri Kanunu’nun 15. maddesine göre sağ doğan her çocuğun Türkiye’de 30 gün içinde nüfus müdürlüğüne, yurt dışında 60 gün içinde dış temsilciliğe bildirilmesi zorunludur. Bildirim yabancı makamlardan alınmış resmî belgeyle yapılır. Bildirim dış temsilciliğe yapılamamışsa yönetmeliğin 16. maddesine göre doğum belgesinin aslı ve Türkçeye çevrilmiş noter onaylı örneğiyle Türkiye’deki bir nüfus müdürlüğüne de yapılabilir.

Çocuğun yaşadığı ülkenin belgelerinde hangi soyadının yazılacağı o ülkenin hukukuna bağlıdır. İki kayıttaki soyadı farklı olabilir. Almanya’da evli aileler için: Almanya’da evlilik ve soyadı.

Bu bilgiler ne zaman kontrol edildi?

Bu sayfadaki her hüküm 9 Kasım 2026’da Mevzuat Bilgi Sistemi’ndeki güncel kanun metinleriyle ve Resmî Gazete’deki karar metinleriyle karşılaştırıldı. 321. maddede ya da ilgili yönetmelikte bir değişiklik olursa sayfa güncellenecek. Soyadı Kanunu’nun genel tarihçesi için: Soyadı Kanunu kronolojisi.