Evlenen kadının soyadı: Anayasa Mahkemesi kararından sonra ne değişti?

Kısaca: Kasım 2026 itibarıyla durum ne?

Kasım 2026 itibarıyla Türkiye’de evlenen bir kadının soyadını düzenleyen yürürlükte bir kanun maddesi yok. Medeni Kanun’un “Kadının soyadı” başlıklı 187. maddesi Anayasa Mahkemesi kararıyla iptal edildi ve iptal 28 Ocak 2024’te yürürlüğe girdi. Yerine yeni bir hüküm konmadı.

Pratikte üç durum var:

• Eşinin soyadını kullanmak. Evlilikte en yaygın kayıt biçimi budur.
• Kendi soyadını eşinin soyadının önünde birlikte kullanmak. Bu “çift soyadı”, yönetmelikte açıkça düzenlenmiş bir yoldur ve e-Devlet’ten de istenebilir.
• Yalnızca kendi soyadını kullanmak. İptal kararının sonucu budur, ama bunun için açık bir idari usul yazılmış değil. Uygulama nüfus müdürlüğüne göre değişiyor; reddedilen talepler için dava açılıyor.

Bu yazı mevzuatın ve mahkeme kararlarının ne dediğini özetler; hukuki danışmanlık değildir. Kendi durumunuz için nüfus müdürlüğüne ya da bir avukata danışın.

Medeni Kanun’un 187. maddesi ne diyordu?

İptalden önce madde iki cümleden oluşuyordu: “Kadın, evlenmekle kocasının soyadını alır; ancak evlendirme memuruna veya daha sonra nüfus idaresine yapacağı yazılı başvuruyla kocasının soyadı önünde önceki soyadını da kullanabilir. Daha önce iki soyadı kullanan kadın, bu haktan sadece bir soyadı için yararlanabilir.”

Yani kadın kendi soyadını ancak kocasının soyadıyla birlikte, onun önünde taşıyabiliyordu. Tek başına kendi soyadını kullanma imkânı kanunda yoktu. Bugün mevzuat metninde maddenin yerinde yalnızca iptal notu durur.

Anayasa Mahkemesi neye karar verdi?

Dava, evlenmeden önceki soyadını tek başına kullanmak isteyen bir kadının açtığı davada İstanbul 8. Aile Mahkemesi’nin itirazıyla Anayasa Mahkemesi’ne geldi. Mahkeme 22 Şubat 2023’te karar verdi (E. 2022/155, K. 2023/38). Karar Resmî Gazete’nin 28 Nisan 2023 tarihli, 32174 sayılı nüshasında yayımlandı.

Kararın sonucu şöyle:

• Birinci cümle (kadının kocasının soyadını alması) Anayasa’nın 10. maddesindeki eşitlik ilkesine aykırı bulunarak oyçokluğuyla iptal edildi. Altı üye karşı oy kullandı.
• İkinci cümle, birinci cümle iptal edilince uygulanma imkânı kalmadığı için 6216 sayılı Kanun’un 43. maddesinin (4) numaralı fıkrası uyarınca iptal edildi.
• İptallerin, kararın Resmî Gazete’de yayımlanmasından başlayarak dokuz ay sonra yürürlüğe girmesine oybirliğiyle karar verildi. Medeni Kanun’un değişiklik tablosu bu tarihi 28 Ocak 2024 olarak gösterir.

Gerekçenin özü şu: Erkek evlendikten sonra kendi soyadını tek başına kullanmaya devam edebiliyor, kadın ise ancak kocasının soyadının önünde kullanabiliyordu. Mahkeme bunu benzer durumdaki eşler arasında cinsiyete dayalı farklı muamele olarak gördü. Nüfus kayıtlarının düzeni de gerekçe sayılmadı; Mahkeme’ye göre T.C. kimlik numarası ve elektronik nüfus sistemi varken kayıt düzenini sağlamanın tek yolu bu değil. Aile birliğini koruma amacı için de Mahkeme, ortak soyadının tek yolunun kadının kocasının soyadını alması olmadığını, örneğin eşlerden birinin soyadının ya da iki soyadının birleşiminin ortak ad olarak seçilebileceğini belirtti.

İptalden önce mahkemeler ne diyordu?

Kararın kendisi önceki içtihadı özetliyor:

• Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, Ünal Tekeli/Türkiye kararında (16 Kasım 2004) kadının evlenmeden önceki soyadını tek başına kullanmasına izin verilmemesini Sözleşme’nin 8. maddesiyle bağlantılı olarak 14. maddesinin ihlali saydı.
• Anayasa Mahkemesi bireysel başvurularda, örneğin Sevim Akat Eski (19 Aralık 2013) ve Gülsüm Genç (6 Mart 2014) kararlarında, uluslararası sözleşmelerin esas alınması gerektiğini ve 187. maddenin uygulanmasının ihlale yol açtığını belirtti.
• Yargıtay Hukuk Genel Kurulu da 30 Eylül 2015 tarihli kararında (E. 2014/889, K. 2015/2011) kadının evlenmeden önceki soyadını tek başına kullanabilmesi için haklı bir nedene gerek olmadığını vurguladı.

Anayasa Mahkemesi bu kararların yetmediğini de yazdı: Kural yürürlükte kaldıkça kadınlar bu hakka ancak dava açarak ulaşabiliyordu. Mahkeme’ye göre esas olan, kadının yargı yoluna başvurmadan erkekle eşit haklardan yararlanabilmesidir.

28 Ocak 2024’ten sonra yerine yeni bir kural kondu mu?

Hayır. Kasım 2026 itibarıyla Medeni Kanun’un güncel metninde 187. madde boş; yalnızca iptal notu var.

Bir girişim oldu ama yasalaşmadı. 2024 yazında Meclis’e sunulan 9. Yargı Paketi teklifi, 187. maddeyi yeniden yazmayı öneriyordu. Önerilen metin yine “Kadın, evlenmekle kocasının soyadını alır.” diye başlıyor ve kadına yalnızca kendi soyadını kocasınınkinin önüne ekleme imkânı tanıyordu. Bu hüküm Kasım 2024’te Genel Kurul’da partilerin ortak önergesiyle tekliften çıkarıldı.

Kanun metni de bunu doğruluyor. Paket 7531 sayılı Kanun olarak yasalaştı ve 14 Kasım 2024’te yürürlüğe girdi; Medeni Kanun’da yalnızca 286, 289, 291 ve 314. maddeleri değiştirdi. Sonraki 7532, 7571 ve 7589 sayılı kanunlar da 187. maddeye dokunmadı.

Bugün hangi seçenekler var ve nasıl başvurulur?

Çift soyadı. Nüfus Hizmetleri Uygulama Yönetmeliği’nin 24. maddesine göre eşinin soyadıyla birlikte önceki soyadını da kullanmak isteyen kadın bunu evlenme sırasında evlendirme memuruna yazılı olarak, evlendikten sonra ise nüfus müdürlüğüne yazılı olarak ya da e-başvuruyla bildirebilir. e-Devlet’teki hizmetin adı “Evli / Dul veya Boşanmış Kadınların Soyadı Değişikliği Başvurusu”dur. Soyadı Nizamnamesi’nin 2009’da değiştirilen 17. maddesi de aynı yolu tarif eder.

Önceki soyadını bırakmak. Çift soyadı taşıyan kadın yalnızca eşinin soyadını kullanmak isterse yazılı başvuru yeterli; bunu Nüfus Hizmetleri Kanunu’nun Ek 3. maddesi düzenler. Yönetmeliğe göre bu talepler herhangi bir sayısal sınırlamaya tabi değildir.

Yalnızca kendi soyadı. İptalin doğrudan sonucu, kanunun artık kadına kocasının soyadını zorunlu kılmamasıdır. Ama yönetmelik bu seçenek için bir usul yazmıyor. Ekim 2026 tarihli bir rehbere göre e-Devlet ekranında “yalnızca kendi soyadı” diye bir seçenek bulunmuyor. Ağustos 2026 tarihli bir avukat yorumuna göre de nüfus müdürlüklerinin uygulaması birörnek değil: Bazıları talebi kabul ediyor, bazıları “mevzuatta dayanağı yok” diyerek reddediyor.

Nüfus müdürlüğü talebi reddederse ne olur?

Bu noktada uygulama yargıya taşınıyor. Aynı yoruma göre ret hâlinde aile mahkemesinde dava açılıyor ve nüfus müdürlüğü davalı gösteriliyor. Ret kararını yazılı istemek, dava için yararlı oluyor.

Bir ayrıntı daha: Yönetmeliğin 2020’de Resmî Gazete’de yayımlanan metninin 24. maddesi “Evlenen kadın, kocasının soyadını alır.” cümlesiyle başlar. Bu hüküm, iptal edilen kanun maddesiyle aynı içeriği taşır. Yönetmeliğin bu cümlesinin iptalden sonra ne kadar uygulanabileceği, Kasım 2026 itibarıyla bir yönetmelik değişikliğiyle netleşmiş değil.

Anayasa Mahkemesi kararında, eşitliğin yalnızca mahkeme kararlarıyla sağlanamayacağını ve yasama ile idarenin de yükümlülüğü olduğunu açıkça yazmıştı. Yeni bir düzenleme çıkana kadar sonucu, bulunduğunuz nüfus müdürlüğünün uygulaması ve gerekirse mahkeme belirliyor.

Evlenince nüfus kaydı da taşınıyor mu?

Evet. Nüfus Hizmetleri Kanunu’nun 23. maddesine göre evlenen kadının kaydı kocasının hanesine taşınır. Kocası ölen kadın yeniden evlenmedikçe ölen kocasının aile kütüğünde kalır, dilerse babasının kütüğüne dönebilir.

Bu kural da Anayasa Mahkemesi’ne götürüldü. Mahkeme 4 Haziran 2026’da itirazı oyçokluğuyla reddetti (E. 2025/216, K. 2026/128); beş üye karşı oy kullandı. Karar Resmî Gazete’nin 10 Ağustos 2026 tarihli, 33336 sayılı nüshasında yayımlandı. Çoğunluk, kaydın taşınmasını kişinin kimliğini doğrudan belirleyen değil teknik bir düzenleme olarak gördü. Karşı oy yazılarından biri de kuralın doğrudan soyadı kullanımıyla ilgili olmadığını not etti. Yani kütük kuralı yürürlükte kalmaya devam ediyor; soyadı sorusu ise ayrı bir konu.

Çocukların soyadı bu karardan etkilendi mi?

Doğrudan değil. Anayasa Mahkemesi yalnızca 187. maddeyi inceledi. Medeni Kanun’un 321. maddesi hâlâ şöyle der: Ana ve baba evliyse çocuk ailenin soyadını taşır; ana önceki evliliğinden dolayı çifte soyadı taşıyorsa çocuk onun bekârlık soyadını taşır.

Kanun “ailenin soyadı”nın ne olduğunu tanımlamıyor. Eşler farklı soyadı taşıdığında bunun nasıl uygulanacağına dair yeni bir hüküm de yok. Ayrıntılar için: çocuğun soyadı.

Boşanınca ya da eş ölünce soyadı ne olur?

Medeni Kanun’un 173. maddesine göre boşanan kadın evlenmeden önceki soyadını yeniden alır. Evlenmeden önce dul idiyse hâkimden bekârlık soyadını taşımasına izin verilmesini isteyebilir. Kadının boşandığı kocasının soyadını kullanmakta menfaati bulunduğu ve bunun kocaya zarar vermeyeceği ispatlanırsa, hâkim bu soyadını taşımasına izin verir. Koşullar değişirse koca, iznin kaldırılmasını isteyebilir.

Bundan sonraki adımlar mahkemesiz yürür. Nüfus Hizmetleri Kanunu’nun Ek 3. maddesine ve yönetmeliğin 28. maddesine göre, boşandığı eşinin soyadını kullanmasına izin verilen kadın yazılı ya da e-başvuruyla evlenmeden önceki soyadına dönebilir veya iki soyadını birlikte kullanmak isteyebilir.

Eş ölünce Medeni Kanun soyadı için ayrı bir kural koymaz; Nüfus Hizmetleri Kanunu yalnızca kaydın nerede tutulacağını düzenler (yukarıya bakın).

Bu bilgiler ne zaman kontrol edildi?

Bu sayfadaki her hüküm 9 Kasım 2026’da Mevzuat Bilgi Sistemi’ndeki güncel kanun metinleriyle, Resmî Gazete’deki karar metinleriyle ve tarihli yorumlarla karşılaştırıldı. Yeni bir kanun ya da yönetmelik değişikliği çıkarsa bu sayfa güncellenecek. Genel soyadı değiştirme kuralları için: Türkiye’de soyadı nasıl değiştirilir? Tarih sırası için: Soyadı Kanunu kronolojisi. Almanya’da evlenenler için: Almanya’da evlilik ve soyadı.