Erdem soyadı Er- + dem diye bölünür mü?

Hayır. Erdem, TDK'de “fazilet” anlamında kendi başına bir sözcüktür ve bölünmez.

Onur sözcüğünün kökeni nedir?

Tartışmalıdır. TDK onu Fransızca honneur'e bağlar; Türkçe bir kökten geldiğini savunanlar da vardır.

Doğru ile Dürüst aynı anlama mı gelir?

Anlamları yakındır: ikisi de “dürüst, doğru” demektir. Doğru Türkçe, Dürüst Farsça durust kökenlidir.

Kategori·Kişilik, erdem ve görünüş·336 soyadı

Erdem ve ahlak

Soyadlarını keşfedin →

Soyadı: 336; bu sözlükte
Ulusal ilk 30’da: 0; ADNKS 2025

Bu soyadları nasıl oluştu?

Erdem, Er- ile -dem'e bölünmez. Görünüşte er “erkek” sözcüğüyle başlıyor gibi görünse de TDK'de “ahlakın övdüğü iyi davranış, fazilet” anlamında kendi başına bir sözcüktür. Eski Türkçede de “erdem, beceri, üstünlük” anlamlarında geçer. Erdem, bu kategorinin hem en bilinen hem de en çok yanlış çözümlenen soyadıdır.

Türkçe kökenli sözcükler

Doğru, “gerçeğe uygun” ve “dürüst” anlamlarını birlikte taşır. Temiz, kirli olmayan anlamının yanında mecazen “namuslu, dürüst” demektir; sözcüğün Arapça kökenli bir sözcükten geldiği kabul edilir. İyi de bu kategoride yer alabilecek yalın bir sözcüktür. Bu sözcükler soyadı olarak ek almadan kullanılır.

Farsça kökenli sözcükler

Mert, Farsça mard “erkek, insan” sözcüğünden gelir; Türkçede “sözünün eri, yiğit ve dürüst” anlamını kazanmıştır. Cömert de Farsça kökenlidir ve “eli açık, verimli” demektir. Dürüst, Farsça durust sözcüğüne dayanır ve “doğru, hilesiz” anlamına gelir. Böylece bu kategoride Türkçe Doğru ile Farsça Dürüst aynı anlamı paylaşır.

Arapça kökenli sözcükler

Sadık, Arapça ṣādiq sözcüğünden gelir ve “bağlı, vefalı, sözüne sadık” demektir. Asil “soylu, köklü” anlamındadır. Kibar, Arapçada “büyükler” anlamına gelen bir çoğul biçimden gelir; Türkçede “ince, nazik” anlamını kazanmıştır. Adil de “adaletli” anlamıyla bu başlıkta yer alır.

Onur: kökeni tartışmalı

Onur sözcüğünün kökeni tartışmalıdır. TDK sözlüğü onu Fransızca honneur sözcüğüne bağlar. Türkçe bir kökten geldiğini savunan görüşler de vardır. Bu sayfada iki görüş de not edilir. Onurlu ise onur sözcüğüne -lu ekinin gelmesiyle oluşur.

Biçim

Bu kategorideki soyadlarının çoğu yalın sözcüktür. Türetilmiş biçimler -lI ekiyle kurulur: Onurlu. Ünlü uyumu bu eki belirler; onur'daki u, ekin -lu biçimini seçer. Erdem gibi sözlükte yer alan sözcükler ise bölünmeden, kendi anlamlarıyla ele alınır.

1934 bağlamı

Soyadı Kanunu'nun 3. maddesi, genel edebe uygun olmayan, iğrenç ya da gülünç soyadlarını yasakladı. Bu kategori yasağın tam tersini temsil eder: erdem, dürüstlük ve iyilik bildiren sözcükler. Ancak bir ailenin bu sözcükleri neden seçtiği hakkında genel bir kayıt yoktur.

Bir uyarı

Bu soyadları bir sözcüğün anlamını anlatır, onu taşıyanların karakterini değil. Sadık soyadını taşıyan bir kişi hakkında bu addan bir yargıya varılamaz. Sözcüğün anlamı ile taşıyanın kişiliği ayrı şeylerdir.

Bu kategorinin dikkat çeken bir yanı da aynı erdemin farklı dillerden gelen sözcüklerle anlatılmasıdır. Doğru ile Dürüst, Mert ile Yiğit, Asil ile Soylu yan yana konduğunda, Türkçenin ahlak sözcüklerini hem kendi kökünden hem de komşu dillerden aldığı görülür. Soyadları bu katmanların hepsini korur.

Kaynaklar^1,2,3

Bu grubun en yaygın üyeleri hangileri?

Erdem ve ahlak grubunda önce TÜİK ADNKS 2025 kişi sayısı, ardından bu sözlükteki tanınmış kişi kayıtlarının sayısı esas alınarak seçilen üyeler: Açıkalın, Adanır, Ak.

Soyadı	Kişi sayısı	Tanınmış kişi
Açıkalın	—	8
Adanır	—	8
Ak	—	8
Akalın	—	8
Akman	—	8
Akyol	—	8
Akyürek	—	8
Akyüz	—	8

Bu grubun üyeleri hangi il listelerinde var?

1 listelenen üye
2–4 listelenen üye
5+ listelenen üye
0 listelenen üye

Erdem ve ahlak: 2025 il ilk 30 listelerindeki farklı üye sayısı.

Harita yalnızca yayımlanan ilk 30 listelerini kapsar; listede yer almamak o ilde hiç taşıyıcı olmadığı anlamına gelmez.^4,5

Bu kategorideki tüm soyadları

Liste sözlüğe yeni soyadları eklendikçe büyür.
#	Soyadı	Anlamı	Köken	Harf
01	Açık	açık, aydın; içten	Türkçe	4
02	Açıkalın	alnı açık, dürüst	Türkçe	8
03	Açıkel	açık el, cömert	Türkçe	6
04	Açıksöz	açık sözlü, dürüst	Türkçe	7
05	Adam	insan; değerli, güvenilir kişi	Arapça	4
06	Adanır	kendini adayan, özverili	Türkçe	6
07	Adar	adayan; mart ayı	Türkçe	4
08	Adil	adaletli, hakkı gözeten	Arapça	4
09	Ağırbaş	ağırbaşlı, ciddi	Türkçe	7
10	Ağırman	ağırbaşlı, vakur	Türkçe	7
11	Ahsen	en güzel, en iyi	Arapça	5
12	Ak	beyaz; temiz, lekesiz	Türkçe	2
13	Akalın	alnı ak, onurlu	Türkçe	6
14	Akdik	temiz ve dik duruşlu	Türkçe	5
15	Akdur	ak kal, temiz dur	Türkçe	5
16	Akgönül	temiz yürekli	Türkçe	7
17	Akman	saf, temiz, bozulmamış	Türkçe	5
18	Akmansoy	temiz soy	Türkçe	8
19	Aköz	özü temiz	Türkçe	4
20	Akpek	temiz ve sağlam	Türkçe	5
21	Aksöz	temiz söz	Türkçe	5
22	Akyavaş	temiz ve yumuşak huylu	Türkçe	7
23	Akyol	ak yol, uğurlu ve doğru yol	Türkçe	5
24	Akyürek	temiz yürekli	Türkçe	7
25	Akyüz	yüzü ak, onurlu	Türkçe	5
26	Ala	çok iyi, üstün	Arapça	3
27	Aldatmaz	aldatmayan, dürüst	Türkçe	8
28	Alnıaçık	alnı açık, dürüst	Türkçe	8
29	Alnıtemiz	alnı temiz, yüzü ak	Arapça	9
30	Amin	güvenilir (erkek adı)	Arapça	4
31	Anday	ant, yemin	Moğolca	5
32	Anlaş	anlaş, uzlaş	Türkçe	5
33	Ar	utanma duygusu, onur	Arapça	2
34	Arca	arı, temiz	Türkçe	4
35	Arcasoy	temiz soy	Türkçe	7
36	Arcayürek	temiz yürekli	Türkçe	9
37	Arı	arı (böcek); temiz, saf	Türkçe	3
38	Arığ	temiz, saf, arı	Türkçe	4
39	Arık	temiz, saf; ya da zayıf	Türkçe	4
40	Arıkan	temiz kanlı, soyu temiz	Türkçe	6
41	Arın	temiz, arınmış	Türkçe	4
42	Arınç	barış		5
43	Arısan	temiz ün	Türkçe	6
44	Arseven	arını seven, onurlu	Türkçe	7
45	Artam	erdem, fazilet	Türkçe	5
46	Artan	çoğalan; erdem	Türkçe	5
47	Asil	soylu, yüce gönüllü	Arapça	4
48	Aslıyüksek	soyu yüce	Türkçe	10
49	Atasayan	atasını sayan	Türkçe	8
50	Atasayar	atasına saygılı	Türkçe	8
51	Atıf	şefkatli; gönderme	Arapça	4
52	Atik	çevik; soylu, köklü		4
53	Ayerdem	ay gibi erdem	Türkçe	7
54	Aytemiz	ay gibi temiz	Arapça	7
55	Aziz	değerli, sevgili; ermiş	Arapça	4
56	Bağış	armağan, bağış	Türkçe	5
57	Bağışlayıcı	bağışlayan, affeden	Türkçe	11
58	Bağlı	bağlı, sadık	Türkçe	5
59	Barışık	barış içinde, dargın olmayan	Türkçe	7
60	Birand	verilmiş söz, tek yemin	Türkçe	6
61	Birant	tek yemin	Türkçe	6
62	Caymaz	sözünden dönmeyen, kararlı	Türkçe	6
63	Cevherli	cevheri olan, yetenekli	Arapça	8
64	Cömert	eli açık, cömert	Farsça	6
65	Çalış	çalış!, gayret et	Türkçe	5
66	Çalışgan	çalışkan, gayretli	Türkçe	8
67	Çalışır	çalışkan, emek veren	Türkçe	7
68	Çalışkan	gayretli	Türkçe	8
69	Çalışkaner	çalışkan er	Türkçe	10
70	Çalışkanoğlu	çalışkanın oğlu	Türkçe	12
71	Çelebi	görgülü, kibar kişi; Osmanlı unvanı	Türkçe	6
72	Çıdamlı	sabırlı, dayanıklı	Türkçe	7
73	Çin	Çin ülkesi	Farsça	3
74	Çokçalış	çok çalış	Türkçe	8
75	Darılmaz	gücenmeyen, hoşgörülü	Türkçe	8
76	Daver	hükümdar, adil yargıç	Farsça	5
77	Değer	kıymet, değer	Türkçe	5
78	Değerli	kıymetli	Türkçe	7
79	Denizolgun	deniz gibi olgun	Türkçe	10
80	Denk	eşit, denk, uygun	Türkçe	4
81	Denktaş	akran	Türkçe	7
82	Denli	ağırbaşlı, ölçülü	Türkçe	5
83	Dilipak	dili temiz; temiz gönüllü	Farsça	7
84	Doğru	dürüst	Türkçe	5

Sık sorulanlar

Erdem soyadı Er- + dem diye bölünür mü?: Hayır. Erdem, TDK'de “fazilet” anlamında kendi başına bir sözcüktür ve bölünmez.
Onur sözcüğünün kökeni nedir?: Tartışmalıdır. TDK onu Fransızca honneur'e bağlar; Türkçe bir kökten geldiğini savunanlar da vardır.
Doğru ile Dürüst aynı anlama mı gelir?: Anlamları yakındır: ikisi de “dürüst, doğru” demektir. Doğru Türkçe, Dürüst Farsça durust kökenlidir.

Kaynaklar

1Türk Dil Kurumu, TDK Güncel Türkçe Sözlük
2Sevan Nişanyan, Nişanyan Sözlük
3T.C. Resmî Gazete / Mevzuat Bilgi Sistemi (mevzuat.gov.tr), Soyadı Kanunu (Kanun No. 2525)
4Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) · ADNKS, TÜİK Nüfus İsim Portalı: En çok kullanılan soyisimler (ADNKS)
5Natural Earth, Natural Earth: Admin-1 boundaries