Alparslan soyadını taşıyan bir aile Selçuklu sultanının soyundan mı gelir?

Hayır, soyadı böyle bir şey söylemez. Bağ ad ile tarihî kişi arasındadır. 1934 kuralları akrabalık ima eden adlar için resmî belge arıyordu (Nizamname Md. 11).

Cengiz adının kökeni nedir?

Cengiz Han'daki unvanın Türkçe biçimidir. Unvanın kökeni tartışmalıdır: “deniz, okyanus” ya da “güçlü, sert” anlamında bir sözcüğe bağlanır.

Köroğlu “körün oğlu” mu demek?

Sözcük olarak evet: kör + oğlu. Destanda kahramanın babası kör edilir. Bu destanın açıklamasıdır, soyadını taşıyan aileler hakkında bir bilgi değildir.

Kategori·Soy, yer ve ad kalıpları·155 soyadı

Tarihî ve destansı adlar

Soyadlarını keşfedin →

Soyadı: 155; bu sözlükte
Ulusal ilk 30’da: 1⁵; ADNKS 2025
En yaygın: Yavuz
Kişi sayısı: 236.317⁵; Yavuz

Bu soyadları nasıl oluştu?

1934'ün iki metni doğrudan ünlü adlarla ilgilenir. Soyadı Kanunu'nun (Kanun No. 2525) 6. maddesi, tarihte ün almış kişilere ilişik anlatan adların kullanılmamasını Cumhuriyet savcısının mahkemeden isteyebileceğini söyler. Soyadı Nizamnamesi bir adım ileri gider (Md. 11): böyle adlar, bağ resmî kayıt ya da belgelerle sabit olmadıkça kullanılamaz ve yeniden takılamaz. Hedef bir akrabalık iddiasıydı, bir kahramanın adının kendisi değil. Bu sayfa tarihî hükümdarların, komutanların ve destan kahramanlarının adlarıyla aynı soyadlarını toplar ve onlara tam bu anlayışla bakar: bağ ad ile tarihî kişi arasındadır; o kişi ile bugün soyadını taşıyan aile arasında değil.

Hükümdarlar

Alparslan: alp “yiğit” + arslan, “yiğit aslan”. Malazgirt'te zafer kazanan Selçuklu sultanının adıdır. Alpaslan bu adın yazım çeşididir.
Kılıçarslan: kılıç + arslan; Anadolu Selçuklu sultanlarından birkaçının adı.
Timur: Türkçe temür “demir” sözcüğünden. En çok on dördüncü yüzyılın fatihi Timur'un adı olarak bilinir.
Cengiz: Cengiz Han'daki unvanın Türkçe biçimi. Unvanın kökeni tartışmalıdır: bir görüş onu “deniz, okyanus” anlamında bir sözcüğe, başka bir görüş “güçlü, sert” anlamında bir sözcüğe bağlar.
Atilla: Hun hükümdarı Attila ile yaygın olarak özdeşleştirilen Türkçe yazım. Attila adının kökeni de tartışmalıdır: bir görüş Gotça “küçük baba” anlamında bir sevgi biçimi görür, öteki bir Türkçe türetme önerir.
Mete: Çin kaynaklarında Modu diye kaydedilen Hun hükümdarının adının modern Türkçe okunuşu. Çince yazımın nasıl okunacağı tartışmalıdır; Mete birkaç okumadan biridir.

Destan kahramanları

Oğuz: Oğuz Kağan anlatılarındaki efsanevi atanın ve Oğuzların adı. Sözcüğün anlamı tartışmalıdır.
Korkut: Dede Korkut Kitabı'nın bilge ihtiyarı Dede Korkut. Sözcük olarak korkut, korkutmak fiilinin emridir.
Battal: bir uç destanının kahramanı Battal Gazi. Sözcük Arapça baṭṭāl “yiğit, kahraman”dan gelir.
Köroğlu: halk destanının kahramanı. Sözcük sözcük kör + oğlu'dur; destana göre babasının gözlerine mil çekilmiştir. Bu, destanın kahramanın adına getirdiği açıklamadır, hiçbir aile hakkında bir bilgi değildir.

Bu adlar nasıl soyadı oldu?

Bunların çoğu soyadı olmadan önce öz addı ve birçoğu hâlâ öyledir. Bir aile dedesinin adını ya da o dönem sevilen bir adı soyadı olarak alabiliyordu; Nizamname soyadının yalnız ya da “(oğlu)” ile kullanılmasına izin veriyordu (Md. 6). Adların bir kısmı Türkçe, Cengiz Moğolca, Battal Arapçadır. Burada dil kökeni soy hakkında hiçbir şey söylemez.

Neden ilginç?

Bu soyadları kanunun ince bir çizgi çektiği yerde durur. Alparslan gibi bir ad bir tarihî kişiyi anar; ondan geldiğini iddia eden bir ad ise belge gerektiriyordu. Bu sayfadaki maddeler o çizgiyi korur: her tarihî kişi bir kaynakla tanıtılır ve hiçbir sayfa bir ailenin adını taşıdığı kişiyle akraba olduğunu söylemez. Tek tek adların o dönemde nasıl değerlendirildiğini açıklamaya da çalışmayız.

Kaynaklar^1,2,3,4

Bu grubun en yaygın üyeleri hangileri?

Tarihî ve destansı adlar grubunda önce TÜİK ADNKS 2025 kişi sayısı, ardından bu sözlükteki tanınmış kişi kayıtlarının sayısı esas alınarak seçilen üyeler: Yavuz, Akşit, Alparslan.

Soyadı	Kişi sayısı	Tanınmış kişi
Yavuz	236.317	8
Akşit	—	8
Alparslan	—	8
Alpaslan	—	8
Alptekin	—	8
Atilla	—	8
Aykut	—	8
Bayazıt	—	8

Bu grubun üyeleri hangi il listelerinde var?

1 listelenen üye
2–4 listelenen üye
5+ listelenen üye
0 listelenen üye

Tarihî ve destansı adlar: 2025 il ilk 30 listelerindeki farklı üye sayısı.

Harita yalnızca yayımlanan ilk 30 listelerini kapsar; listede yer almamak o ilde hiç taşıyıcı olmadığı anlamına gelmez.^5,6

Bu kategorideki tüm soyadları

Sıra: TÜİK ADNKS 2025 ulusal ilk 30. Liste sözlüğe yeni soyadları eklendikçe büyür.⁵
#	Soyadı	Anlamı	Köken	Sıra	Harf
01	Yavuz	yaman, güçlü, çetin	Türkçe	23	5
02	Adem	ilk insan; insan	Arapça	–	4
03	Akşit	hükümdar (Soğd unvanı İhşid)	Diğer	–	5
04	Alaş	Kazak ve Kırgız geleneğinde ata adı	Türkçe	–	4
05	Alpar	Alper Tunga adının kısaltması	Türkçe	–	5
06	Alparslan	yiğit aslan	Türkçe	–	9
07	Alpaslan	aslan yürekli kahraman	Türkçe	–	8
08	Alptekin	yiğit şehzade	Türkçe	–	8
09	Alptemoçin	yiğit demirci; alp + Temoçin	Moğolca	–	10
10	Altınordu	Altın Orda	Türkçe	–	9
11	Anuşirvan	ölümsüz ruhlu; adil hükümdar	Farsça	–	9
12	Argun	gelincik; cesur, atılgan	Türkçe	–	5
13	Arpad	Macar önderi Árpád	Diğer	–	5
14	Asena	Göktürk soyu Aşina; destandaki dişi kurt	Türkçe	–	5
15	Asutay	yararlı, kazançlı	Moğolca	–	6
16	Aşina	tanıdık, bildik	Farsça	–	5
17	Aşkar	Battal Gazi’nin atı		–	5
18	Atılhan	ünlü bey	Türkçe	–	7
19	Atilla	Hun hükümdarının adı		–	6
20	Atlıhan	ünlü bey	Türkçe	–	7
21	Avar	tarihî halk adı; erkek adı		–	4
22	Aybars	ay gibi parlak pars	Türkçe	–	6
23	Aykut	ayın uğuru, Tanrı vergisi	Türkçe	–	5
24	Azak	Oğuz beyi adı; Azak kalesi	Türkçe	–	4
25	Babür	Babür (Babür Şah); kaplan	Farsça	–	5
26	Balamir	Hun önderinin adı; güçlü, gürbüz		–	7
27	Barbarosoğlu	Barbaros’un oğlu	Fransızca	–	12
28	Battal	Battal Gazi’nin adı; iri	Arapça	–	6
29	Battalgazi	destan kahramanı Battal Gazi	Arapça	–	10
30	Batu	sağlam, güçlü; Batu Han	Moğolca	–	4
31	Batuhan	Batu Han	Türkçe	–	7
32	Bayazıt	Beyazıt adının bir biçimi	Arapça	–	7
33	Baybars	soylu pars	Türkçe	–	7
34	Baydur	tarihî bir Moğol komutanının adı	Moğolca	–	6
35	Baykam	soylu şaman	Türkçe	–	6
36	Baykara	eski Türk adı; Hüseyin Baykara	Türkçe	–	7
37	Belgütay	Cengiz Han’ın kardeşi Belgütey	Moğolca	–	8
38	Berke	sağlam, güçlü; Altın Orda hanı	Moğolca	–	5
39	Beyazıt	Osmanlı sultanı Bayezid’in adı	Farsça	–	7
40	Bilgehan	bilge hükümdar	Türkçe	–	8
41	Buğra	erkek deve	Türkçe	–	5
42	Bumin	Göktürk kurucusu Bumin Kağan	Türkçe	–	5
43	Cağaloğlu	İstanbul'da semt; “Cağal(a)'nın oğlu”	Fransızca	–	9
44	Candar	saray muhafızı (unvan)	Farsça	–	6
45	Celayir	Celâyir boyu	Moğolca	–	7
46	Cem	efsanevi şah Cemşid	Farsça	–	3
47	Cemgil	Cem soyu	Farsça	–	6
48	Cengiz	Cengiz Han’ın unvanı	Moğolca	–	6
49	Cuci	Cengiz’in oğlu Jochi; “konuk”	Moğolca	–	4
50	Çağatay	Cengiz Han'ın oğlu Çağatay	Moğolca	–	7
51	Çağrı	ulu doğan; çağırma, davet	Türkçe	–	5
52	Çaka	Çaka Bey’in adı	Türkçe	–	4
53	Çako	Çeko; Mem û Zîn’deki kahraman adı	Kürtçe	–	4
54	Çandarlı	İzmir'de belde adı		–	8
55	Çora	Çora Batır destanının kahramanı	Türkçe	–	4
56	Danişmend	bilgin, âlim	Farsça	–	9
57	Dündar	artçı, ordunun arkasını koruyan	Farsça	–	6
58	Eldeniz	devletin denizi	Türkçe	–	7
59	Ersümer	er + Sümer	Diğer	–	7
60	Ertuğrul	yiğit şahin; Ertuğrul Gazi’nin adı	Türkçe	–	8
61	Ertuğruloğlu	Ertuğrul’un oğlu	Türkçe	–	12
62	Ertüngealp	Alp Er Tunga’dan: yiğit pars kahraman	Türkçe	–	10
63	Farukî	Faruk’a ait	Arapça	–	6
64	Germiyanoğlu	Germiyan beyliğinin adıyla		–	12
65	Giray	Kırım hanlarının unvanı	Moğolca	–	5
66	Giraygil	Giray ailesi	Moğolca	–	8
67	Göktürk	Göktürk hanedanının adı	Türkçe	–	7
68	Gültekin	Göktürk prensi Kül Tegin’in adı	Türkçe	–	8
69	Güneri	aydınlatan; eski Türk adı	Türkçe	–	6
70	Hatemi	Hâtem’e ait (Hâtem-i Tâî)	Arapça	–	6
71	Hülagü	Moğol hükümdarı Hülagü	Moğolca	–	6
72	Hürmüz	Hürmüz (Hormuz)	Farsça	–	6
73	İlter	İlteriş adının kısaltması	Türkçe	–	5
74	İnönü	mağaranın önü; İnönü kasabası	Türkçe	–	5
75	İskender	Aleksandros, İskender (erkek adı)	Rumca	–	8
76	İskenderoğlu	İskender’in oğlu	Arapça	–	12
77	İskit	eski bozkır halkı	Rumca	–	5
78	Jöntürk	Genç Türk	Türkçe	–	7

Sık sorulanlar

Alparslan soyadını taşıyan bir aile Selçuklu sultanının soyundan mı gelir?: Hayır, soyadı böyle bir şey söylemez. Bağ ad ile tarihî kişi arasındadır. 1934 kuralları akrabalık ima eden adlar için resmî belge arıyordu (Nizamname Md. 11).
Cengiz adının kökeni nedir?: Cengiz Han'daki unvanın Türkçe biçimidir. Unvanın kökeni tartışmalıdır: “deniz, okyanus” ya da “güçlü, sert” anlamında bir sözcüğe bağlanır.
Köroğlu “körün oğlu” mu demek?: Sözcük olarak evet: kör + oğlu. Destanda kahramanın babası kör edilir. Bu destanın açıklamasıdır, soyadını taşıyan aileler hakkında bir bilgi değildir.

Kaynaklar

1Türk Dil Kurumu, TDK Güncel Türkçe Sözlük
2Sevan Nişanyan, Nişanyan Sözlük
3T.C. Resmî Gazete / Mevzuat Bilgi Sistemi (mevzuat.gov.tr), Soyadı Kanunu (Kanun No. 2525)
4T.C. Resmî Gazete / Mevzuat Bilgi Sistemi (mevzuat.gov.tr), Soyadı Nizamnamesi (Bakanlar Kurulu Kararı 2/1759)
5Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) · ADNKS, TÜİK Nüfus İsim Portalı: En çok kullanılan soyisimler (ADNKS)
6Natural Earth, Natural Earth: Admin-1 boundaries

Tarihî ve destansı adlar

§1Bu soyadları nasıl oluştu?