Bu gruptaki kategoriler neye göre ayrılır?

Anlama göre değil, kuruluş biçimine göre: -oğlu, -lı/-li, ekisiz yer adı, boy adı, eski Türk ad öğesi, dönemin bileşikleri, soy sözcükleri ve tarihî adlar.

Demircioğlu neden bu gruba değil de meslek soyadlarına girer?

Çünkü anlamı taşıyan öğe demirci “demir işçisi”dir. Ana kategori anlama göre seçilir; -oğlu ikincil etiket olarak kalır.

Konyalı ya da Kayı soyadı kökenim hakkında bir şey söyler mi?

Hayır. Bu soyadları bir yer ya da boy adını sözcük olarak taşır. Taşıyanın nereli olduğu, atası ya da topluluğu hakkında bilgi vermez.

Kategori grubu·1404 soyadı

Soy, yer ve ad kalıpları

Soyadlarını keşfedin →

Soyadı: 1.404; bu sözlükte
Ulusal ilk 30’da: 3⁵; ADNKS 2025
En yaygın: Özkan
Kişi sayısı: 245.254⁵; Özkan

Bu soyadları nasıl oluştu?

Bu gruptaki soyadları ne anlattıklarına göre değil, nasıl kurulduklarına göre bir araya geldi. Demirci bir meslek, Kaya bir doğa sözcüğüdür. Hasanoğlu, Konyalı ya da Aksoy ise ilk bakışta bir kalıp gösterir: bir ek, bir yer adı, bir boy adı ya da eski bir ad öğesi. Bu sayfa kalıpları tanıtır ve her birinin hangi kategoriye götürdüğünü gösterir.

Sekiz kalıp

-oğlu ile kurulanlar. Hasanoğlu, Osmanoğlu gibi adlar bir kişi adına oğlu sözcüğünü ekler. Soyadı Nizamnamesi'nin 6. maddesi, soyadının tek başına ya da “(oğlu)” ile kullanılabileceğini açıkça yazar.

-lı/-li ile yer adından gelenler. Konyalı, Trabzonlu, Giritli: bir yer adı ve “oradan” anlamı veren ek.

Ekisiz yer adları. Toros, Fırat, Erciyes gibi soyadları bir dağın, ırmağın ya da bölgenin adını olduğu gibi taşır.

Oğuz boyları ve tarihî boy adları. Kayı, Bayat, Avşar ortaçağ kaynaklarında geçen boy adlarıdır. Burada yalnızca sözcüğün tarihi anlatılır.

Eski Türk ad öğeleri. Ayhan, Alper, Erol gibi adlar ay “ay”, alp “yiğit”, er “erkek, yiğit” gibi öğeleri birleştirir. Çoğu aynı zamanda öz addır.

Dönemin bileşikleri. Akyol, Gürses, Özbay: sözlükte madde başı olmayan, öz ad olarak da yaygın olmayan, değer bildiren öğelerden kurulmuş adlar. Bu etiket bir yapıyı anlatır. Tek bir soyadının tam olarak 1934'te türetildiği ancak bir kaynakla söylenebilir.

Soy ve kan sözcükleri. Soylu, Aksoy, Ersoy gibi adlarda soy sözcüğü geçer. Özkan gibi adlarda ikinci öğe çoğunlukla kan diye okunur; bazı adlarda han/kağan ile ilişkisi de tartışılır.

Tarihî ve destansı adlar. Alparslan, Timur, Korkut bir hükümdarın ya da destan kahramanının adını tekrarlar.

Kalıp ile anlam arasındaki sınır

Bir soyadı birden çok kalıba uyabilir. Demircioğlu hem -oğlu taşır hem de bir meslek bildirir. Böyle durumlarda ana kategori anlamı taşıyan öğeye gider, -oğlu ikincil etiket olarak kalır. Kınık hem bir Oğuz boyunun adı hem de bugünkü bir yer adıdır. Grup bu yüzden anlam kategorilerinin yanında bir yol haritası işi görür.

1934 kuralları da bu kalıpları biçimlendirdi. Kanun 2525'in 3. maddesi aşiret adlarını yasakladı. Nizamname'nin 8. maddesi bir aşirete ya da kabileye ilişik anlatan soyadlarını dışarıda tuttu; 11. maddesi de tarihte ün almış büyüklere bağ kuran adları resmî belgeyle kanıtlanmadıkça kabul etmedi. Bu kurallar sözcük biçimleriyle ilgilidir. Kayı, Avşar ya da Timur gibi adlar yine de bugünkü kayıtlarda yer alır.

Bir uyarı bütün grup için geçerlidir. Bu adların hiçbiri taşıyanın nereli olduğunu, hangi topluluktan geldiğini ya da atalarının kim olduğunu söylemez. Konyalı, Konya'yı anlatan bir sözcüktür; bir aile hakkında bir bilgi değildir.

Kaynaklar^1,2,3,4

Bu grupta hangi kategoriler var?

-oğlu ile kurulan baba adı soyadları673 soyadı
Bir kişi adına '-oğlu' (… oğlu) eklenerek kurulan soyadları: Hasanoğlu, Osmanoğlu, Mustafaoğlu, Yusufoğlu gibi. Bu biçim 1934'ten önce aileleri bir atalarının adıyla anmanın yaygın yoluydu ve Soyadı Kanunu sırasında da çok sayıda aile bu biçimi resmîleştirdi. Taban ad bir meslek, unvan ya da lakap ise birincil kategori o anlamdan seçilir.
-lı/-li ile yer adından soyadları145 soyadı
Bir il, ilçe, köy, bölge ya da yöre adına -lı/-li/-lu/-lü eki getirilerek kurulan ve 'oralı' anlamı taşıyan soyadları: Trabzonlu, Konyalı, Erzurumlu, Bursalı, Giritli gibi. Bu soyadları sözcüğün yer adından türediğini gösterir; bugün o soyadını taşıyanların nereli olduğu ya da hangi topluluğa ait olduğu hakkında bilgi vermez.
Dağ, ırmak ve yer adları365 soyadı
Belirli bir dağın, ırmağın, gölün, bölgenin ya da yerleşimin özel adının ek almadan soyadı olarak kullanıldığı soyadları: Toros, Erciyes, Ilgaz, Uludağ, Fırat, Aras, Sakarya, Altay gibi. Seçimin nedeni çoğu zaman bilinmez; bir aileyle yer arasında bağ ancak belgeyle kurulur.
Oğuz boyları ve tarihî Türk boy adları59 soyadı
Kayı, Bayat, Avşar/Afşar, Kınık, Salur, Bayındır, Eymür, Döğer ve Çepni gibi Kaşgarlı Mahmud'un ve Reşîdüddin'in Oğuz boyları listelerinde geçen boy adlarıyla Kıpçak, Peçenek ve Karluk gibi öteki tarihî Türk boy adlarından gelen soyadları. Bu soyadları bir boy adının tarihsel bir sözcük olarak yaşadığını gösterir; taşıyanların o boydan geldiği anlamına gelmez.
Eski Türk ad öğeleriyle kurulanlar413 soyadı
Er, alp, ay, gün, tuğ, bay, kut, han, kan, tekin, tay gibi eski Türk kişi adlarında sık görülen öğelerin birleşmesiyle kurulan ve aynı zamanda kişi adı olarak da kullanılan soyadları: Ayhan, Erhan, Alper, Alpay, Erol, Tuncay, Baykal, Oğuzhan gibi. Bu adlarda anlam çoğu zaman öğelerin toplamıdır ve yorum gerektirir.
1934'te türetilmiş bileşikler170 soyadı
Soyadı Kanunu döneminde Öz-, Ak-, Gök-, Gür-, Ün-, Yüce- gibi değer bildiren öğelerin -soy, -kan, -er, -el, -men, -ay gibi öğelerle birleştirilmesiyle kurulan, sözlükte yer almayan ve yaygın bir kişi adı olmayan soyadları: Akyol, Gürses, Özbay, Ünver gibi. Bu kategori yapıyı tarif eder; tek bir soyadının tam olarak 1934'te türetildiği ancak bir kaynakla söylenir.
Soy, kan ve köken sözcükleri126 soyadı
Soy, kan, kök, boy ve nesil gibi aileyi ve kökeni anlatan sözcükleri içeren soyadları: Soylu, Soysal, Aksoy, Ersoy, Gürsoy, Ulusoy gibi. -soy öğesi 1934'te en çok tercih edilen son öğelerden biridir. Bu sözcüklerin varlığı taşıyanların soyu hakkında bir bilgi değildir; -kan öğesinin bazı adlarda 'kan' değil 'han/kağan' ile ilgili olabileceği de not edilir.
Tarihî ve destansı adlar155 soyadı
Alparslan, Atilla, Timur, Cengiz, Oğuz, Mete, Korkut, Battal ve Köroğlu gibi tarihî hükümdar, komutan ya da destan kahramanlarının adlarından gelen soyadları. Kayıtta adın tarihî kişiyle bağı kaynakla gösterilir; ailenin o kişiyle akrabalığı ileri sürülmez.

Bu grubun en yaygın üyeleri hangileri?

Soy, yer ve ad kalıpları grubunda önce TÜİK ADNKS 2025 kişi sayısı, ardından bu sözlükteki tanınmış kişi kayıtlarının sayısı esas alınarak seçilen üyeler: Özkan, Özcan, Erdoğan.

Soyadı	Kişi sayısı	Tanınmış kişi
Özkan	245.254	8
Özcan	233.820	8
Erdoğan	233.535	8
Abbasoğlu	—	8
Acer	—	8
Acuner	—	8
Adıgüzel	—	8
Adıyaman	—	8

Bu grubun üyeleri hangi il listelerinde var?

1 listelenen üye
2–4 listelenen üye
5+ listelenen üye
0 listelenen üye

Soy, yer ve ad kalıpları: 2025 il ilk 30 listelerindeki farklı üye sayısı.

Harita yalnızca yayımlanan ilk 30 listelerini kapsar; listede yer almamak o ilde hiç taşıyıcı olmadığı anlamına gelmez.^5,6

Bu gruptaki tüm soyadları

Sıra: TÜİK ADNKS 2025 ulusal ilk 30. Liste sözlüğe yeni soyadları eklendikçe büyür.⁵
#	Soyadı	Anlamı	Köken	Sıra	Harf
01	Özkan	saf kanlı, soyu temiz	Türkçe	22	5
02	Özcan	öz can; saf ruhlu, candan	Farsça	25	5
03	Erdoğan	yiğit doğan; yiğit doğmuş	Türkçe	26	7
04	Abbas	sert bakışlı; aslan (erkek adı)	Arapça	–	5
05	Abbaslı	Abbas ailesinden	Arapça	–	7
06	Abbasoğlu	Abbas’ın oğlu	Arapça	–	9
07	Abdil	Abdül- adlarının halk söylenişi	Arapça	–	5
08	Abdioğlu	Abdi'nin oğlu	Arapça	–	8
09	Abdullah	Allah’ın kulu (erkek adı)	Arapça	–	8
10	Abitoğlu	Abit’in oğlu (“ibadet eden”)	Arapça	–	8
11	Acara	Acara (Gürcistan)	Diğer	–	5
12	Acarbay	atılgan bey	Türkçe	–	7
13	Acemoğlu	Acem’in oğlu	Arapça	–	8
14	Acemyan	Acem + -yan	Arapça	–	7
15	Acer	Hacer adının bir biçimi	Arapça	–	4
16	Acuner	dünya eri	Diğer	–	6
17	Adal	ad al, ün kazan	Türkçe	–	4
18	Adem	ilk insan; insan	Arapça	–	4
19	Ademoğlu	insanoğlu; Âdem’in oğlu	Arapça	–	8
20	Adıgüzel	adı güzel olan	Türkçe	–	8
21	Adıyaman	Adıyaman ilinden; il adı		–	8
22	Adiloğlu	Adil'in oğlu	Arapça	–	8
23	Adnan	erkek adı; “yerleşik”	Arapça	–	5
24	Afşar	Oğuz boyu adı; çevik	Türkçe	–	5
25	Afşarlar	Afşar boyunun adı, çoğul	Türkçe	–	8
26	Ağcaoğlu	Ağca’nın oğlu (ağca: beyazımsı)	Türkçe	–	8
27	Ahıskalı	Ahıska’dan olan	Diğer	–	8
28	Ahmed	en çok övülen	Arapça	–	5
29	Ahmet	en çok övülen	Arapça	–	5
30	Ahmetoğlu	Ahmet’in oğlu	Arapça	–	9
31	Akad	temiz ad; ak at; Akad	Türkçe	–	4
32	Akakçe	ak akçe, parlak gümüş para	Türkçe	–	6
33	Akarcalı	Akarca’dan gelen	Türkçe	–	8
34	Akarnur	akan ışık	Arapça	–	7
35	Akbal	ak bal, temiz bal	Türkçe	–	5
36	Akbar	en büyük, en ulu	Arapça	–	5
37	Akbay	temiz yürekli, saygın kişi	Türkçe	–	5
38	Akburak	ak Burak	Arapça	–	7
39	Akçadağ	beyazımsı dağ; Malatya’da bir ilçe	Türkçe	–	7
40	Akçaoğlu	Akça’nın oğlu	Türkçe	–	8
41	Akçayöz	duru akarsuyun özü	Türkçe	–	7
42	Akçura	iyiliksever ruh	Türkçe	–	6
43	Akdeniz	Avrupa, Asya ve Afrika arasındaki iç deniz	Türkçe	–	7
44	Akel	temiz el; ak yurt	Türkçe	–	4
45	Aker	ak yiğit, temiz yürekli er	Türkçe	–	4
46	Akhan	ak bey, temiz yürekli hükümdar	Türkçe	–	5
47	Akınay	akın ayı, ilerleyen ay	Türkçe	–	6
48	Akınoğlu	Akın’ın oğlu	Türkçe	–	8
49	Akkan	temiz soylu; ak han	Türkçe	–	5
50	Akkerman	Ak Kale (Akkerman kenti)	Türkçe	–	8
51	Akkoyunlu	ak koyunlu; tarihî boy adı	Türkçe	–	9
52	Akkök	kökü temiz, ak soylu	Türkçe	–	5
53	Akmansoy	temiz soy	Türkçe	–	8
54	Aköz	özü temiz	Türkçe	–	4
55	Akpinarli	Akpınar’dan olan	Türkçe	–	9
56	Aksan	adı temiz, lekesiz ünlü	Türkçe	–	5
57	Akseki	Antalya’da bir ilçe adı		–	6
58	Aksel	Axel adını çağrıştıran yeni ad	Fransızca	–	5
59	Aksoy	soyu temiz, ak soy	Türkçe	–	5
60	Aksoylu	temiz soylu, asil	Türkçe	–	7
61	Aksoyoğlu	Aksoy’un oğlu	Türkçe	–	9
62	Aksüyek	ak kemik, soylu	Türkçe	–	7
63	Akşit	hükümdar (Soğd unvanı İhşid)	Diğer	–	5
64	Aktaç	ak taç, parlak taç	Farsça	–	5
65	Aktan	ak tan, şafak aydınlığı	Türkçe	–	5
66	Aktekin	ak prens	Türkçe	–	7
67	Aktoz	ak toz	Türkçe	–	5
68	Aktuna	ak + Tuna (Tunga)	Türkçe	–	6
69	Akyazı	ak ova; Sakarya’da bir ilçe	Türkçe	–	6
70	Aladağ	alaca dağ; Aladağlar	Türkçe	–	6
71	Alanay	alana doğan ay	Türkçe	–	6
72	Alanoğlu	Alan’ın oğlu	Türkçe	–	8
73	Alanyalı	Alanya’dan	Diğer	–	8
74	Alanyalıoğlu	Alanyalının oğlu	Diğer	–	12
75	Alasya	Kıbrıs’ın eski adı Alaşiya		–	6
76	Alaş	Kazak ve Kırgız geleneğinde ata adı	Türkçe	–	4
77	Algan	alan, fetheden	Türkçe	–	5
78	Ali	yüce; erkek adı	Arapça	–	3
79	Alican	sevgili Ali	Farsça	–	6
80	Alimoğlu	Alim’in oğlu	Arapça	–	8
81	Alioğlu	Ali’nin oğlu	Arapça	–	7
82	Aliş	Ali adının sevgi biçimi	Arapça	–	4
83	Alişan	şanlı Ali (erkek adı)	Arapça	–	6
84	Alizade	Ali’nin oğlu	Arapça	–	7
85	Alkan	al kan, kızıl kan	Türkçe	–	5
86	Allahverdi	Allah verdi, Tanrı bağışı	Türkçe	–	10
87	Alpar	Alper Tunga adının kısaltması	Türkçe	–	5
88	Alparslan	yiğit aslan	Türkçe	–	9
89	Alpaslan	aslan yürekli kahraman	Türkçe	–	8
90	Alpaşar	engelleri aşan yiğit	Türkçe	–	7
91	Alpat	yiğit at	Türkçe	–	5
92	Alpay	ay gibi parlak yiğit	Türkçe	–	5
93	Alpaydın	yiğit ve parlak	Türkçe	–	8
94	Alpaykut	yiğit, ay gibi kutlu	Türkçe	–	8

Sık sorulanlar

Bu gruptaki kategoriler neye göre ayrılır?: Anlama göre değil, kuruluş biçimine göre: -oğlu, -lı/-li, ekisiz yer adı, boy adı, eski Türk ad öğesi, dönemin bileşikleri, soy sözcükleri ve tarihî adlar.
Demircioğlu neden bu gruba değil de meslek soyadlarına girer?: Çünkü anlamı taşıyan öğe demirci “demir işçisi”dir. Ana kategori anlama göre seçilir; -oğlu ikincil etiket olarak kalır.
Konyalı ya da Kayı soyadı kökenim hakkında bir şey söyler mi?: Hayır. Bu soyadları bir yer ya da boy adını sözcük olarak taşır. Taşıyanın nereli olduğu, atası ya da topluluğu hakkında bilgi vermez.

Kaynaklar

1T.C. Resmî Gazete / Mevzuat Bilgi Sistemi (mevzuat.gov.tr), Soyadı Kanunu (Kanun No. 2525)
2T.C. Resmî Gazete / Mevzuat Bilgi Sistemi (mevzuat.gov.tr), Soyadı Nizamnamesi (Bakanlar Kurulu Kararı 2/1759)
3Türk Dil Kurumu, TDK Güncel Türkçe Sözlük
4Sevan Nişanyan, Nişanyan Sözlük
5Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) · ADNKS, TÜİK Nüfus İsim Portalı: En çok kullanılan soyisimler (ADNKS)
6Natural Earth, Natural Earth: Admin-1 boundaries

Soy, yer ve ad kalıpları

§1Bu soyadları nasıl oluştu?

Sekiz kalıp

Kalıp ile anlam arasındaki sınır

§2Bu grupta hangi kategoriler var?

§3Bu grubun en yaygın üyeleri hangileri?

§4Bu grubun üyeleri hangi il listelerinde var?

§5Bu gruptaki tüm soyadları

§6Sık sorulanlar