Doğan soyadı kuş mu, yoksa “doğan” mı demektir?

İkisi de mümkündür: TDK'de doğan bir yırtıcı kuştur, aynı biçim doğmak fiilinin ortacı olarak “doğan” da demektir. Bir soyadında hangisinin kastedildiği bilinmez.

Çakır ne anlama gelir?

TDK iki anlam verir: mavi-gri arası göz rengi ve bir yırtıcı kuş. TÜİK ADNKS 2025 verilerine göre Çakır, 235.286 kişiyle 24. sıradadır.

Şahin Türkçe bir sözcük müdür?

Hayır, Farsça şāhīn'den gelir, ama Türkçede yerleşmiş bir sözcüktür. Kartal, atmaca ve sungur ise Türkçedir.

Kategori·Hayvanlar·73 soyadı

Yırtıcı kuşlar

Soyadlarını keşfedin →

Soyadı: 73; bu sözlükte
Ulusal ilk 30’da: 4⁴; ADNKS 2025
En yaygın: Şahin
Kişi sayısı: 688.214⁴; Şahin

Bu soyadları nasıl oluştu?

Doğan bir kuş mudur, yoksa “doğan, dünyaya gelen” mi? İki okuma da mümkündür. TDK'de doğan, şahine benzeyen yırtıcı bir kuşun adıdır. Aynı biçim, doğmak fiilinin -An ortacı olarak “doğan, doğmuş olan” anlamına da gelir. Bir soyadında hangisinin kastedildiğini gösteren genel bir kayıt yoktur; bu yüzden Doğan'ın kökeni bu sayfada iki okumalı olarak verilir. TÜİK ADNKS 2025 verilerine göre Doğan, 485.906 kişiyle ulusal 12. sıradadır.

Şahin ve kartal

Grubun en yaygın üyesi Şahin'dir. TÜİK ADNKS 2025 verilerine göre Şahin 688.214 kişiyle 6. sıradadır. Sözcük Farsça şāhīn'den gelir ve atmacagiller ailesinden bir yırtıcı kuşu anlatır. Kartal ise Türkçedir ve büyük yırtıcı kuşun genel adıdır. Atmaca, şahinden küçük, hızlı avlanan bir yırtıcıdır; sözcük Türkçedir.

Eski Türkçe kuş adları

Bu kategorinin bazı sözcükleri bugünkü gündelik dilde seyrek kullanılır, ama eski Türkçe kaynaklarda ve kişi adlarında yaşar. Sungur, ak doğan ya da ak şahin olarak tanımlanan iri bir yırtıcıdır. Tuğrul (Toğrul biçimiyle de), eski kaynaklarda bir yırtıcı kuşun adı olarak geçer; aynı ad tarihte hükümdar adı olarak da bilinir. Laçin de doğan türünden bir kuşun adıdır; kökeni üzerine kaynaklar farklı görüşler verir.

Çakır: iki anlam

Çakır da iki okumalı bir sözcüktür. TDK'de bir yandan “mavi ile gri arası renk, özellikle göz için”, öte yandan “çakır doğan” denen yırtıcı kuştur. Çakır soyadının hangi anlama dayandığı bilinmez. TÜİK ADNKS 2025 verilerine göre Çakır, 235.286 kişiyle 24. sıradadır. Bu kategoride kuş anlamıyla yer alır, renk anlamı da ikincil olarak not edilir.

Birleşikler ve biçim

Yırtıcı kuş adları renk öğeleriyle birleşir: Akdoğan “ak doğan”, Karadoğan “kara doğan”, Akşahin “ak şahin”. Karakuş ise TDK'de kartal anlamında tek bir sözcüktür ve bu kategoridedir. Doğancı ve Şahinci gibi -CI ekli adlar ise doğancıyı, yani avcı kuş yetiştiren kişiyi anlatır ve meslek soyadları arasındadır.

1934 bağlamı

Soyadı Nizamnamesi'nin 5. maddesi yeni soyadlarının Türk dilinden alınmasını öngördü. Şahin Farsça kökenli olsa da Türkçede yerleşmiş bir sözcüktü; Sungur ve Tuğrul gibi adlar ise eski Türkçe kişi adı dağarcığından geliyordu.

Neden ilginç?

Yırtıcı kuşlar, avcılık ve doğancılık kültürünün parçasıydı. Bu sözcüklerin soyadlarında bu kadar sık görülmesi, eski bir dağarcığın 1934'te yeniden canlandığını düşündürür. Ancak hangi ailenin neden bu adı seçtiğini bilmek mümkün değildir. Aynı biçimin iki anlam taşıdığı Doğan ve Çakır örnekleri de, bir soyadının anlamını tek bir okumaya indirgemenin her zaman doğru olmadığını hatırlatır.

Kaynaklar^1,2,3,4

Bu grubun en yaygın üyeleri hangileri?

Yırtıcı kuşlar grubunda önce TÜİK ADNKS 2025 kişi sayısı, ardından bu sözlükteki tanınmış kişi kayıtlarının sayısı esas alınarak seçilen üyeler: Şahin, Doğan, Çakır.

Soyadı	Kişi sayısı	Tanınmış kişi
Şahin	688.214	8
Doğan	485.906	8
Çakır	235.286	8
Erdoğan	233.535	8
Akbaba	—	8
Akdoğan	—	8
Alıcı	—	8
Atmaca	—	8

Bu grubun üyeleri hangi il listelerinde var?

1 listelenen üye
2–4 listelenen üye
5+ listelenen üye
0 listelenen üye

Yırtıcı kuşlar: 2025 il ilk 30 listelerindeki farklı üye sayısı.

Harita yalnızca yayımlanan ilk 30 listelerini kapsar; listede yer almamak o ilde hiç taşıyıcı olmadığı anlamına gelmez.^4,5

Bu kategorideki tüm soyadları

Sıra: TÜİK ADNKS 2025 ulusal ilk 30. Liste sözlüğe yeni soyadları eklendikçe büyür.⁴
#	Soyadı	Anlamı	Köken	Sıra	Harf
01	Şahin	şahin kuşu	Farsça	6	5
02	Doğan	doğan kuşu; doğan, yükselen	Türkçe	12	5
03	Çakır	mavimsi gri (göz)	Türkçe	24	5
04	Erdoğan	yiğit doğan; yiğit doğmuş	Türkçe	26	7
05	Akbaba	akbaba kuşu	Türkçe	–	6
06	Akbaytogan	ak, varlıklı doğan	Türkçe	–	10
07	Akdoğan	ak doğan; temiz doğmuş	Türkçe	–	7
08	Akkartal	ak kartal	Türkçe	–	8
09	Aksongur	ak sungur, beyaz şahin	Türkçe	–	8
10	Aksungur	beyaz sungur, ak doğan	Türkçe	–	8
11	Aladoğan	benekli doğan	Türkçe	–	8
12	Aldoğan	kızıl doğan	Türkçe	–	7
13	Alıcı	alan, müşteri; yırtıcı kuş	Türkçe	–	5
14	Alpdoğan	yiğit doğmuş	Türkçe	–	8
15	Atmaca	atmaca kuşu	Türkçe	–	6
16	Aydoğan	Ay gibi doğan	Türkçe	–	7
17	Bozdoğan	bozdoğan kuşu; gürz	Türkçe	–	8
18	Bozdoğanoğlu	Bozdoğan'ın oğlu	Türkçe	–	12
19	Büyükdoğan	büyük doğan (kuş); büyük doğmuş	Türkçe	–	10
20	Çağrı	ulu doğan; çağırma, davet	Türkçe	–	5
21	Çakırca	çakırımsı, mavimsi	Türkçe	–	7
22	Çakırhan	çakır gözlü ya da doğan gibi han	Türkçe	–	8
23	Çakıroğlu	Çakır'ın oğlu (çakır göz)	Türkçe	–	9
24	Çakıroğulları	Çakır’ın oğulları	Türkçe	–	13
25	Doğançay	doğan çayı, şahin deresi	Türkçe	–	8
26	Doğandemir	doğan + demir	Türkçe	–	10
27	Doğaner	erkek doğan kuşu	Türkçe	–	7
28	Doğanlar	doğan kuşları	Türkçe	–	8
29	Doğanyiğit	doğan gibi yiğit	Türkçe	–	10
30	Durul	berraklaş; Tuğrul biçimi	Türkçe	–	5
31	Erkanat	yiğit kanat	Türkçe	–	7
32	Erkartal	yiğit kartal	Türkçe	–	8
33	Erşahin	yiğit şahin	Farsça	–	7
34	Ertuğrul	yiğit şahin; Ertuğrul Gazi’nin adı	Türkçe	–	8
35	Göksungur	gök sungur, göklerin şahini	Türkçe	–	9
36	İyidoğan	iyi doğan; iyi doğmuş	Türkçe	–	8
37	Kapanşahin	avını kapan şahin	Farsça	–	10
38	Karadoğan	kara doğan kuşu	Türkçe	–	9
39	Karakuş	karakuş (kartal)	Türkçe	–	7
40	Karasungur	kara sungur	Türkçe	–	10
41	Karaşahin	kara şahin	Farsça	–	9
42	Kartal	keskin gözlü, güçlü pençeli büyük yırtıcı kuş	Türkçe	–	6
43	Kartaltepe	kartal tepesi	Türkçe	–	10
44	Kızıldoğan	kızıl doğan (kuş ya da güneş)	Türkçe	–	10
45	Kuşçubaşı	saray kuşçularının başı	Türkçe	–	9
46	Küçükşahin	küçük şahin	Farsça	–	10
47	Lâçin	bir tür şahin	Türkçe	–	5
48	Laçiner	şahin yiğit	Türkçe	–	7
49	Özdoğan	katıksız doğan; öz doğmuş	Türkçe	–	7
50	Özşahin	gerçek şahin	Farsça	–	7
51	Sancar	kısa kama; yırtıcı kuş	Türkçe	–	6
52	Sarıdoğan	sarı doğan	Türkçe	–	9
53	Sarıkartal	sarı kartal	Türkçe	–	10
54	Sungur	ak doğan, avcı kuş	Türkçe	–	6
55	Sunguroğlu	Sungur’un oğlu	Türkçe	–	10
56	Sungurtekin	sungur gibi şehzade	Türkçe	–	11
57	Şahan	şahin (ağız biçimi)	Farsça	–	5
58	Şahbaz	doğanların şahı; yiğit	Farsça	–	6
59	Şahinbaş	şahin başlı; şahinlerin başı	Türkçe	–	8
60	Şahiner	şahin gibi yiğit	Türkçe	–	7
61	Şahingöz	şahin gözlü	Türkçe	–	8
62	Şahinkaya	şahin kayası	Türkçe	–	9
63	Şahinler	şahin kuşları	Farsça	–	8
64	Şahinoğlu	Şahin'in oğlu	Farsça	–	9
65	Şahintürk	şahin gibi Türk	Türkçe	–	9
66	Tamdoğan	tam bir doğan	Türkçe	–	8
67	Tandoğan	şafakta doğan	Türkçe	–	8
68	Tarlan	bir yırtıcı kuş	Türkçe	–	6
69	Taşdoğan	taş doğan; taş gibi doğmuş	Türkçe	–	8
70	Togan	doğan, şahin	Türkçe	–	5
71	Tuğrul	çakırdoğan, avcı kuş	Türkçe	–	6
72	Türkdoğan	Türk doğanı ya da Türk olarak doğan	Türkçe	–	9
73	Yıldızdoğan	doğan yıldız	Türkçe	–	11

Sık sorulanlar

Doğan soyadı kuş mu, yoksa “doğan” mı demektir?: İkisi de mümkündür: TDK'de doğan bir yırtıcı kuştur, aynı biçim doğmak fiilinin ortacı olarak “doğan” da demektir. Bir soyadında hangisinin kastedildiği bilinmez.
Çakır ne anlama gelir?: TDK iki anlam verir: mavi-gri arası göz rengi ve bir yırtıcı kuş. TÜİK ADNKS 2025 verilerine göre Çakır, 235.286 kişiyle 24. sıradadır.
Şahin Türkçe bir sözcük müdür?: Hayır, Farsça şāhīn'den gelir, ama Türkçede yerleşmiş bir sözcüktür. Kartal, atmaca ve sungur ise Türkçedir.

Kaynaklar

1Türk Dil Kurumu, TDK Güncel Türkçe Sözlük
2Sevan Nişanyan, Nişanyan Sözlük
3T.C. Resmî Gazete / Mevzuat Bilgi Sistemi (mevzuat.gov.tr), Soyadı Nizamnamesi (Bakanlar Kurulu Kararı 2/1759)
4Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) · ADNKS, TÜİK Nüfus İsim Portalı: En çok kullanılan soyisimler (ADNKS)
5Natural Earth, Natural Earth: Admin-1 boundaries