Türkiye Soyadları Türk soyadlarının kaynaklı sözlüğü

Kategori·Meslek soyadları·96 soyadı

Tarım, hayvancılık ve avcılık

Soyadı
96
bu sözlükte
Ulusal ilk 30’da
0
ADNKS 2025

Bu soyadları nasıl oluştu?

TÜİK ADNKS 2025 verilerine göre Çiftçi, Şanlıurfa'nın en yaygın 2. soyadıdır ve bu ilde 34.705 kişi tarafından taşınır. Aynı yıl Çiftçi, Hakkari'de 3. sıradadır (4.033 kişi). Rakamlar bir sözcüğün soyadı olarak ne kadar yayıldığını gösterir. Neden bu illerde öne çıktığını açıklamaz; biz de açıklamaya kalkmıyoruz.

Çift, saban ve toprak

Çiftçi sözcüğünün kökü çift'tir. Çift Farsça juft “eş, çift” sözcüğünden gelir. Türkçede “bir çift öküzün sürebildiği toprak” ve “saban sürme” anlamlarını da kazanmıştır; çift sürmek deyimi buradan gelir. Sonuna -çi eklenince toprağı işleyen kişi, yani çiftçi olur. Ek burada -çi biçimindedir, çünkü çift sert bir ünsüzle biter.

Ekinci de toprağa bağlıdır. Ekin, Türkçe ek- “tohum ekmek” fiilinden türemiştir; ekinci ekin eken, tarlada çalışan kişidir. TÜİK ADNKS 2025 verilerine göre Ekinci, Batman'da 7. sıradadır (6.766 kişi). Bağcı üzüm bağı işler; bağ Farsça bāġ “bahçe, bağ” sözcüğünden gelir. Bahçıvan ise doğrudan Farsça bāġčebān sözcüğünden alınmıştır. Değirmenci değirmen işletir; değirmen Türkçedir ve “döndürmek” anlamındaki eski bir fiile bağlanır.

Sürü ve av

Çoban koyun ve keçi güden kişidir; sözcük Farsça šubān kökenlidir. TÜİK ADNKS 2025 verilerine göre Çoban, Muğla'da 17. sıradadır (4.272 kişi). Koyuncu koyun yetiştiren ya da koyun ticareti yapan kişidir; hem koyun hem ek Türkçedir. Arıcı arı besleyip bal üretir. Avcı avlanan kişidir. Av Türkçe bir sözcüktür ve TÜİK ADNKS 2025 verilerine göre Avcı, Muğla'da 15. sıradadır (4.362 kişi). Balıkçı ve doğan yetiştiren Doğancı da aynı aileye girer.

Bazı soyadları mesleği değil ürünü anlatır. Buğday bu kategoride yer alır, çünkü tahıl ve hasat sözcükleri de tarım dünyasına aittir.

1934'te tarlanın adı

Soyadı Kanunu her Türk'e soyadı zorunluluğu getirdi ve 7. maddesiyle bildirim için iki yıllık süre tanıdı. Nizamname'nin 1934 metnine göre son gün 2 Temmuz 1936'ydı; soyadı seçmeyenlere vali ya da kaymakam ad seçti. Köylerde insanlar çoğu zaman işleriyle anılıyordu: çoban, değirmenci, bağcı. Bu lakaplar kolayca kayda geçebildi, çünkü kanunun 3. maddesindeki yasaklar rütbe, memuriyet ve aşiret adlarıyla ilgiliydi, çiftçilik ya da çobanlıkla değil. -oğlu da sık kullanıldı: Çobanoğlu “çobanın oğlu”, Değirmencioğlu “değirmencinin oğlu” demektir.

İki dil, bir tarla

Bu grup, Türkçe ile Farsçanın tarlada nasıl buluştuğunu gösterir. Toprak ve sürü sözcüklerinin bir kısmı Türkçedir (ekin, koyun, av, arı), bir kısmı Farsçadan gelmiştir (çift, bağ, çoban, bahçıvan). Hepsi Türkçenin meslek ekiyle aynı kalıba girer. Bir tarım soyadı yalnızca sözcüğün hikâyesini anlatır; o adı taşıyan ailenin bugün ne iş yaptığını göstermez.

Kaynaklar1,2,3,4,5

Bu kategorideki tüm soyadları

#SoyadıAnlamıKökenHarf
01 Afyoncu afyon yetiştiren ya da satan Arapça 7
02 Altınbaş bir kavun türü; altın baş Türkçe 8
03 Altunbaşak altın başak Türkçe 10
04 Arıcı arı yetiştiren, arıcı Türkçe 5
05 Arpacı arpa tüccarı Türkçe 6
06 Arpacıoğlu arpacının oğlu Türkçe 10
07 Asma üzüm bitkisi Türkçe 4
08 Aşar ürün vergisi, öşür; aşan Arapça 4
09 Avcı avlanan, avı geçim yolu edinen kişi Türkçe 4
10 Avcıoğlu avcının oğlu Türkçe 8
11 Avcu avlanan kişi (avcı’nın ağız söyleyişi) Türkçe 4
12 Avkıran avı kıran, usta avcı Türkçe 7
13 Bağ üzüm bağı; ya da bağ, ilişki Farsça 3
14 Bağcı bağ işleten, üzüm yetiştiren Farsça 5
15 Bahçeci bahçıvan Farsça 7
16 Bahçıvan bahçıvan Farsça 8
17 Balcı bal satan, arıcı Türkçe 5
18 Balıkçı balık tutan, balık satan Türkçe 7
19 Başak ekin başı, tahıl başağı Türkçe 5
20 Baytar veteriner, hayvan hekimi Arapça 6
21 Besler geçindirir Türkçe 6
22 Biçer ekin biçen, orakçı Türkçe 5
23 Bostan sebze bahçesi, bostan Farsça 6
24 Bostancı bahçıvan; saray muhafızı Farsça 8
25 Bostancıoğlu bostancının oğlu Farsça 12
26 Buğdaycı buğday tüccarı Türkçe 8
27 Burçak burçak bitkisi Türkçe 6
28 Çapa kazı aracı Türkçe 4
29 Çavdar çavdar (tahıl) Farsça 6
30 Çiftçi toprağı sürüp ekerek geçinen kişi Türkçe 6
31 Çiftçioğlu çiftçinin oğlu Farsça 10
32 Çoban koyun ve keçi sürüsü otlatan kişi Farsça 5
33 Çobanlı çobanı olan; Çobanlı’dan Farsça 7
34 Çobanoğlu çobanın oğlu Farsça 9
35 Dağcı alpinist Türkçe 5
36 Danacı dana yetiştiren, dana tüccarı Türkçe 6
37 Değirmencioğlu değirmencinin oğlu Türkçe 14
38 Diker diken; fidan ya da dikiş diken Türkçe 5
39 Dikici ayakkabı dikişçisi; çiftçi Türkçe 6
40 Düvenci düven süren, düven yapan Rumca 7
41 Eken tohum eken, ekinci Türkçe 4
42 Eker eken, tohum saçan Türkçe 4
43 Ekici ekin eken, ekici Türkçe 5
44 Ekim tohum ekme; Ekim ayı Türkçe 4
45 Ekin tarladaki ürün, ekin Türkçe 4
46 Ekinci ekin eken, çiftçi Türkçe 6
47 Elmacı elma yetiştiren ya da satan Türkçe 6
48 Ergüder amacını güden yiğit Türkçe 7
49 Evin aşk; tanenin özü Kürtçe 4
50 Göçer göçebe Türkçe 5
51 Gönen Gönen (ilçe adı) Rumca 5
52 Güder güden, gözeten Türkçe 5
53 Harman harman, harman yeri Farsça 6
54 Harmancı harman işçisi Farsça 8
55 Havutçu deve semeri yapan Farsça 7
56 Kabakçı kabak yetiştiren, kabak satan Türkçe 7
57 Kabakçıoğlu Kabakçı’nın oğlu Türkçe 11
58 Karakoyun kara koyun Türkçe 9
59 Kavakçı kavak yetiştiricisi Türkçe 7
60 Kavuncu kavun satıcısı Türkçe 7
61 Kendirci kendir yetiştiren Türkçe 8
62 Kepenek çoban keçesi, keçe üstlük Türkçe 7
63 Ketenci keten dokuyan, keten satan Arapça 7
64 Koçan koçan, mısır koçanı Diğer 5
65 Koçer göçebe; ya da koç yiğit Türkçe 5
66 Kotan saban, pulluk Ermenice 5
67 Koyuncu koyun besleyen, koyun tüccarı Türkçe 7
68 Koyunoğlu koyunun oğlu Türkçe 9
69 Köylü köyde yaşayan, köylü Türkçe 5
70 Köylüoğlu köylünün oğlu Türkçe 9
71 Kuşçu kuş yetiştiren, kuş bakıcısı Türkçe 5
72 Kuzucu kuzu güden, kuzu çobanı Türkçe 6
73 Mandacı manda besleyen, manda çobanı Farsça 7
74 Nalçakan nal çakan, nalbant Türkçe 8
75 Orak ekin biçme aracı Türkçe 4
76 Özçoban gerçek çoban Farsça 7
77 Pamukçu pamuk yetiştiren ya da satan Farsça 7
78 Reçber çiftçi, emekçi Farsça 6
79 Sabancı saban süren ya da yapan Türkçe 7
80 Samancı saman satan Türkçe 7
81 Savran deveci, kervan başı Farsça 6
82 Sekban av köpeği bakıcısı; yeniçeri askeri Farsça 6
83 Sığırcı sığır besleyen veya güden Türkçe 7
84 Sürücü araç kullanan kişi; sürü güden Türkçe 6
85 Tarım ziraat Türkçe 5
86 Tınaz harmandaki ekin yığını Türkçe 5
87 Tırpancı tırpanla biçen; tırpan yapan Rumca 8
88 Topbaş yuvarlak baş; bir tütün türü Türkçe 6
89 Tütüncü tütün üreticisi ya da satıcısı Türkçe 7
90 Ürün mahsul, verim Türkçe 4
91 Üzüm asmanın salkım hâlinde biten meyvesi Türkçe 4
92 Üzümcü üzüm yetiştiren ya da satan Türkçe 6
93 Yayla yaz otlağı, yüksek dağ düzlüğü Türkçe 5
94 Yaylacı yaylaya çıkan Türkçe 7
95 Yörük göçebe hayvancı topluluk adı Türkçe 5
96 Yörükoğlu Yörük’ün oğlu; göçebenin oğlu Türkçe 9
Liste sözlüğe yeni soyadları eklendikçe büyür.

Sık sorulanlar

Çiftçi soyadındaki “çift” ne demektir?

Çift, Farsça juft “eş, çift” sözcüğünden gelir. Türkçede bir çift öküzün sürdüğü toprak ve saban sürme anlamlarını kazanmıştır. Çiftçi, toprağı işleyen kişidir.

Çoban sözcüğü Türkçe midir?

Hayır, Farsça šubān sözcüğünden gelir. Çobanoğlu “çobanın oğlu” anlamındadır.

Çiftçi soyadı hangi illerde öne çıkar?

TÜİK ADNKS 2025 verilerine göre Çiftçi, Şanlıurfa'da 2. sıradadır (34.705 kişi) ve Hakkari'de 3. sıradadır (4.033 kişi). Bu rakamlar soyadını taşıyanlar hakkında başka bir şey söylemez.

Kaynaklar

  1. 1Türk Dil Kurumu, TDK Güncel Türkçe Sözlük
  2. 2Sevan Nişanyan, Nişanyan Sözlük
  3. 3T.C. Resmî Gazete / Mevzuat Bilgi Sistemi (mevzuat.gov.tr), Soyadı Kanunu (Kanun No. 2525)
  4. 4T.C. Resmî Gazete / Mevzuat Bilgi Sistemi (mevzuat.gov.tr), Soyadı Nizamnamesi (Bakanlar Kurulu Kararı 2/1759)
  5. 5Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) · ADNKS, TÜİK Nüfus İsim Portalı: En çok kullanılan soyisimler (ADNKS)