Türkiye Soyadları Türk soyadlarının kaynaklı sözlüğü

Kategori·Meslek soyadları·100 soyadı

Zanaatlar: maden, ağaç, taş ve deri

Soyadı
100
bu sözlükte
Ulusal ilk 30’da
0
ADNKS 2025

Bu soyadları nasıl oluştu?

Örsün üstünde kızaran demir, çekicin düzenli sesi, köşede körük: köy demircisinin dükkânını herkes bilirdi. Demir Türkçe bir sözcüktür; Eski Türkçede temür biçiminde geçer. Sonuna meslek eki -ci gelince demirci olur: demiri döven, ondan nal, balta ve saban demiri yapan usta. Soyadı olarak Demirci bu kategorinin en bilinen örneğidir. TÜİK ADNKS 2025 verilerine göre Demirci, Zonguldak'ta 11. sırada yer alır (3.122 kişi).

Malzeme adı, meslek adı

Bu soyadlarının çoğunda kalıp aynıdır: işlenen malzemenin adı ve -cı/-ci. Bakırcı bakırdan kazan ve sahan yapan ustadır; bakır da Türkçedir. Kalaycı bakır kapları kalaylar, yani yemek pişirilebilsin diye iç yüzlerini kalayla kaplar. Kalay sözcüğü Arapça qalaʿī yoluyla gelmiştir. Kuyumcu altın ve gümüş işler; sözlükler kuyum sözcüğünü kuy- “dökmek, akıtmak” fiiline bağlar. Taşçı, Camcı ve Çömlekçi de aynı yoldan türemiştir.

Kalıbın dışında kalanlar da vardır. Nalbant at nalı çakan kişidir ve Farsça naʿlband sözcüğünden gelir: Arapça naʿl “nal” ile Farsça -band “bağlayan”. Dülger ağaç yapı ustasıdır; sözcük Farsça kökenlidir. Marangoz Venedik İtalyancasındaki marangon sözcüğüne dayanır. Saraç eyer ve koşum takımı yapar; Arapça sarrāj “eyerci” sözcüğünden gelir. Tabak deri tabaklayan kişidir. Bu sözcük Arapça dabbāġ ile ilişkilidir ve “yemek kabı” anlamındaki tabak ile yalnızca sesçe aynıdır; ikisi ayrı kelimelerdir.

-oğlu ile genişleyen aile

Zanaat adları -oğlu ile de soyadına girmiştir. Demircioğlu “demircinin oğlu”, Bakırcıoğlu “bakırcının oğlu” anlamına gelir. Soyadı Nizamnamesi'nin 6. maddesi soyadının tek başına ya da “(oğlu)” ile kullanılabileceğini açıkça yazar. Böylece aynı meslek adı iki biçimde kayda geçebildi.

1934 kuralları burada bir engel çıkarmadı. Soyadı Kanunu'nun 3. maddesi rütbe ve memuriyet adlarını yasakladı; demircilik ya da dülgerlik ise bir rütbe değil, bir zanaattı. Nizamname'nin 1934 metnindeki 14. madde, aynı köyde soyca ilgisi olmayan kişiler aynı soyadını seçerse adın ilk başvurana verileceğini söyler. Bir köyde birden çok demirci aile varsa, bu kural farklı biçimlerin doğmasına yol açmış olabilir. Ancak tek bir soyadı için bunu belgesiz söylemek mümkün değildir.

Çarşının dili

Yan yana okunduğunda bu soyadları eski zanaatların küçük bir sözlüğüne dönüşür. Kalaycılık ve nalbantlık bugün azalmış işlerdir; soyadları ise bu işlerin adını taşımayı sürdürür. Dil tarihi açısından da öğreticidir: Türkçe demir, Farsça nalbant, Arapça saraç ve İtalyanca kökenli marangoz aynı çarşıda dükkân dükkân yan yana durur. Bir zanaat soyadı sözcüğün kökenini gösterir; o adı bugün taşıyan ailenin işi ya da geçmişi hakkında bir şey söylemez.

Kaynaklar1,2,3,4,5

Bu kategorideki tüm soyadları

#SoyadıAnlamıKökenHarf
01 Akdülger ak + dülger (marangoz) Farsça 8
02 Aynacı ayna yapan veya satan Farsça 6
03 Bakırcı bakır ustası Türkçe 7
04 Bakırcıoğlu bakırcının oğlu Türkçe 11
05 Baltacı balta ustası; oduncu; saray baltacısı Türkçe 7
06 Baltacıgil baltacının ailesi Türkçe 10
07 Baltacıoğlu baltacının oğlu Türkçe 11
08 Bardakçı bardak ve testi yapan ya da satan Türkçe 8
09 Barutçu barut yapan ya da satan Arapça 7
10 Beşikçi beşik yapan Türkçe 7
11 Beşikçioğlu beşikçinin oğlu Türkçe 11
12 Bıçakçı bıçak ustası Türkçe 7
13 Cevheri kuyumcu, mücevherci Arapça 7
14 Çakıcı çakı yapan, bıçakçı Türkçe 6
15 Çakmakçı çakmak yapan, satan ya da onaran usta Türkçe 8
16 Çamcı çam kerestesi ya da reçinesiyle uğraşan Türkçe 5
17 Çanakçı çömlekçi, çanak ustası Türkçe 7
18 Çekiç çivi çakmaya, maden dövmeye yarayan saplı alet Türkçe 5
19 Çırak usta yanında öğrenci Farsça 5
20 Çilingir kilit ve anahtar ustası Farsça 8
21 Çilingiroğlu çilingirin oğlu Farsça 12
22 Çubukçu tütün çubuğu yapan ya da satan Türkçe 7
23 Dabak tabak, deri işleyen Arapça 5
24 Damgacı damga vuran veya yapan Türkçe 7
25 Demirci demiri ateşte kızdırıp döven usta Türkçe 7
26 Demircioğlu demircinin oğlu Türkçe 11
27 Demiriş demir işi Türkçe 7
28 Demirörs demir örs Türkçe 8
29 Derici deri işleyen ya da satan Türkçe 6
30 Dikici ayakkabı dikişçisi; çiftçi Türkçe 6
31 Doğramacı ahşap kapı ve pencere ustası Türkçe 9
32 Dökmeci dökümcü, maden döken usta Türkçe 7
33 Dülger yapı ustası, dülger Farsça 6
34 Dülgeroğlu dülgerin oğlu Farsça 10
35 Eskici eskici, ayakkabı tamircisi Türkçe 6
36 Göncü deri satan; ayakkabı tamircisi Türkçe 5
37 Havutçu deve semeri yapan Farsça 7
38 Hızarcı kereste biçen usta Ermenice 7
39 Kağıtçıbaşı kâğıtçıların başı Türkçe 11
40 Kalaycı kalay ustası Arapça 7
41 Kalaycıoğlu kalaycının oğlu Arapça 11
42 Kalfa kalfa, usta yardımcısı Arapça 5
43 Kalkancı kalkan yapan Türkçe 8
44 Kantarcı kantar yapan; pazarda tartan görevli Arapça 8
45 Kantarcıoğlu kantarcının oğlu Arapça 12
46 Kaşıkçı kaşık yapan veya satan Türkçe 7
47 Kayar nal yenileme; pay Türkçe 5
48 Kaynakçı kaynakçı, kaynak ustası Türkçe 8
49 Kazancı kazan yapan usta; ateşçi Türkçe 7
50 Kazancıgil kazancının ailesi Türkçe 10
51 Keser marangoz aleti Türkçe 5
52 Kınacı kına yapan, kına satan Arapça 6
53 Kiremitçi kiremit yapan ya da döşeyen Rumca 9
54 Kirişçi yay kirişi ve çalgı teli yapan Türkçe 7
55 Kömürcü kömür yapan ya da satan Türkçe 7
56 Kundakçı tüfek kundağı yapan Rumca 8
57 Kutucu kutu yapan veya satan Rumca 6
58 Kuyucu kuyu kazan usta Türkçe 6
59 Külünk taş kazması Farsça 6
60 Kürkçü kürk diken ya da satan Türkçe 6
61 Mıhçıoğlu mıhçının oğlu Farsça 9
62 Mumcu mum yapan, mum satan Farsça 5
63 Mumcuoğlu mumcunun oğlu Farsça 9
64 Nalbant nalcı Farsça 7
65 Nalbantoğlu nalbantın oğlu Farsça 11
66 Nalçakan nal çakan, nalbant Türkçe 8
67 Oduncu odun kesen, odun satan Türkçe 6
68 Okçu ok yapan Türkçe 4
69 Onaran düzelten Türkçe 6
70 Onarıcı onaran, tamir eden Türkçe 7
71 Örs demirci örsü Türkçe 3
72 Örücü ören, yırtık onaran Türkçe 5
73 Özkılıçcı gerçek kılıç ustası Türkçe 9
74 Pir ulu kişi, usta, pir Farsça 3
75 Pirinççi pirinç satıcısı ya da pirinç ustası Farsça 8
76 Pirinççioğlu pirinççinin oğlu Farsça 12
77 Saatçı saat ustası Arapça 6
78 Saraç eyer ve koşum ustası Arapça 5
79 Saraçoğlu saracın oğlu Arapça 9
80 Semerci semer yapan usta Rumca 7
81 Semercioğlu semer ustasının oğlu Rumca 11
82 Sobacı soba yapan ya da satan Diğer 6
83 Tabak sepici, deri ustası; tabak Arapça 5
84 Talaş ağaç kırıntısı Farsça 5
85 Tarakçı tarak yapan ya da satan Türkçe 7
86 Taşçı taş ustası Türkçe 5
87 Taşçıer taş ustası er Türkçe 7
88 Taşçıoğlu taşçının oğlu Türkçe 9
89 Taşdöğen taş döven, taş kıran Türkçe 8
90 Temelkuran temel kuran, temeli atan Türkçe 10
91 Timuçin demirci; Cengiz Han’ın asıl adı Moğolca 7
92 Tüfekçi tüfek ustası; tüfekli muhafız Farsça 7
93 Tüfekçioğlu tüfekçinin oğlu Türkçe 11
94 Urgancıoğlu urgancının oğlu Moğolca 11
95 Usta zanaatkâr Farsça 4
96 Ustabaş ustabaşı, baş usta Türkçe 7
97 Ustaoğlu ustanın oğlu Farsça 8
98 Yapıcı yapan, kuran; yapıcı Türkçe 6
99 Yapıcıoğlu yapı ustasının oğlu Türkçe 10
100 Yaycıoğlu yaycının oğlu Türkçe 9
Liste sözlüğe yeni soyadları eklendikçe büyür.

Sık sorulanlar

Demirci soyadı ne anlama gelir?

Demirci, Türkçe demir sözcüğüne meslek eki -ci eklenerek kurulur ve demiri işleyen usta anlamına gelir. Demircioğlu ise “demircinin oğlu” demektir.

Tabak soyadı yemek tabağıyla mı ilgilidir?

Meslek adı olarak tabak, deri tabaklayan kişidir ve Arapça dabbāġ ile ilişkilidir. “Yemek kabı” anlamındaki tabak ayrı bir kelimedir; iki sözcük yalnızca sesçe aynıdır.

Nalbant neden -cı eki almaz?

Çünkü sözcük Türkçeye hazır bir meslek adı olarak girmiştir. Farsça naʿlband, Arapça naʿl “nal” ile Farsça -band “bağlayan” öğesinden oluşur.

Kaynaklar

  1. 1Türk Dil Kurumu, TDK Güncel Türkçe Sözlük
  2. 2Sevan Nişanyan, Nişanyan Sözlük
  3. 3T.C. Resmî Gazete / Mevzuat Bilgi Sistemi (mevzuat.gov.tr), Soyadı Kanunu (Kanun No. 2525)
  4. 4T.C. Resmî Gazete / Mevzuat Bilgi Sistemi (mevzuat.gov.tr), Soyadı Nizamnamesi (Bakanlar Kurulu Kararı 2/1759)
  5. 5Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) · ADNKS, TÜİK Nüfus İsim Portalı: En çok kullanılan soyisimler (ADNKS)