Türkiye Soyadları Türk soyadlarının kaynaklı sözlüğü

Kategori grubu·373 soyadı

Meslek soyadları

Soyadı
373
bu sözlükte
Ulusal ilk 30’da
0
ADNKS 2025

Bu soyadları nasıl oluştu?

Sekiz biçimli bir ek

Türkçede meslek adı kurmanın en kısa yolu bir sözcüğün sonuna -cı eklemektir. Ek, ünlü uyumuna göre dört biçime girer: -cı, -ci, -cu, -cü. Sert ünsüzle biten sözcüklerde c sesi ç olur ve dört biçim daha çıkar: -çı, -çi, -çu, -çü. Böylece demir demirci, kalay kalaycı, top topçu, süt sütçü olur. Ek Eski Türkçeden beri kullanılır ve hâlâ canlıdır; yeni iş adları bugün de onunla türetilir.

Meslek soyadlarının çoğu bu ekle kurulmuştur. Bir kısmı ise eki hiç taşımaz: terzi, çoban, kasap, berber, hekim gibi sözcükler meslek adı olarak Farsçadan ya da Arapçadan hazır gelmiştir. Üçüncü bir grup -oğlu alır: Demircioğlu “demircinin oğlu”, Terzioğlu “terzinin oğlu” demektir.

Yedi alt kategori

Bu bölüm meslekleri yedi başlıkta toplar. Zanaatlar maden, ağaç, taş ve deri işleyenleri kapsar: Demirci, Bakırcı, Nalbant. Dokuma ve giyim kumaş, keçe ve boyayla çalışanlardır: Terzi, Keçeci, Boyacı. Tarım ve hayvancılık toprağı, sürüyü ve avı anlatır: Çiftçi, Çoban, Avcı. Yiyecek ve ticaret çarşının adlarını taşır: Kasap, Helvacı, Bakkal. Hizmet ve yol hancıdan deveciye, kayıkçıdan kaptana uzanır. Kalem ve ilim Yazıcı, Kâtip ve Hekim gibi okuryazar meslekleri toplar. Ozanlar ve çalgı ise şairi, aşığı ve davulcuyu bir araya getirir.

1934 ve meslek adları

Soyadı Kanunu (Kanun No. 2525) her Türk'e soyadı taşıma zorunluluğu getirdi. Kanunun 3. maddesi rütbe ve memuriyet adlarını yasakladı, ama zanaat ve ticaret adlarına dokunmadı. Köyde herkesin bildiği “demirci” ya da “değirmenci” lakabı bu yüzden çoğu zaman doğrudan soyadına dönüşebildi. Soyadı Nizamnamesi'nin 6. maddesi soyadının tek başına ya da “(oğlu)” ile kullanılabileceğini söyler. Demirci ile Demircioğlu'nun yan yana yaşaması bu iki seçeneği yansıtır.

Meslek soyadları bir dönemin iş dünyasını da saklar. Hallaç, abacı, nalbant ya da kervancı bugün az duyulan işlerdir; soyadlarında ise yaşamaya devam ederler. Usta sözcüğü de bu alana yakındır: TÜİK ADNKS 2025 verilerine göre Usta, Giresun'da 14. sıradadır (2.768 kişi).

Bir noktayı baştan söyleyelim. Meslek soyadı, adın hangi sözcükten geldiğini gösterir. Bugün o adı taşıyan ailenin ne iş yaptığını anlatmaz.

Kaynaklar1,2,3,4,5

Bu grupta hangi kategoriler var?

  • Zanaatlar: maden, ağaç, taş ve deri100 soyadı

    Demirci, bakırcı, kalaycı, nalbant, kuyumcu, dülger, marangoz, taşçı, çömlekçi, sarraç ve tabak gibi malzeme işleyen ustaların meslek adlarından gelen soyadları. Çoğu -cı/-ci ekiyle kurulur ve baş öğe işlenen malzemeyi gösterir. Kumaş ve giyim zanaatları ayrı başlıktadır.

  • Dokuma ve giyim zanaatları50 soyadı

    Terzi, dokumacı, boyacı, keçeci, halıcı, yorgancı, hallaç, abacı ve kavukçu gibi kumaş, keçe, boya ve giyim işleriyle ilgili meslek adlarından gelen soyadları. Terzi bu grubun en yaygın soyadıdır.

  • Tarım, hayvancılık ve avcılık96 soyadı

    Çiftçi, çoban, bağcı, bahçıvan, arıcı, ekinci, harmancı, değirmenci, avcı, balıkçı ve doğancı gibi toprak, hayvan ve av işleriyle ilgili meslek adlarından gelen soyadları. Buğday ve ekin gibi ürün sözcükleri de bu gruba alınır.

  • Yiyecek, çarşı ve ticaret115 soyadı

    Kasap, aşçı, fırıncı, ekmekçi, helvacı, kahveci, şekerci, bakkal, attar, tüccar ve pazarcı gibi yiyecek hazırlayan ya da satan ve çarşıda ticaret yapan meslek adlarından gelen soyadları. Pek çoğu -cı/-ci ekini taşır.

  • Hizmet, yol ve deniz işleri67 soyadı

    Berber, hamamcı, bekçi, hancı, arabacı, deveci, katırcı, kervancı, kayıkçı, gemici ve kaptan gibi hizmet, taşımacılık ve denizcilik işlerinden gelen soyadları. Kervan ve deniz ticaretinin yaygın olduğu dönemlerin meslek dünyasını yansıtırlar.

  • Kalem, ilim ve hekimlik43 soyadı

    Yazıcı, kâtip, hekim, cerrah, dilmaç, mimar, müneccim ve kitapçı gibi yazı, bilgi, tercüme, mimarlık ve hekimlik işleriyle ilgili meslek adlarından gelen soyadları. Yazıcı ve Hekimoğlu bu grubun bilinen örnekleridir.

  • Ozanlar, şiir ve çalgı34 soyadı

    Ozan, şair, aşık, neyzen, davulcu, zurnacı, kemancı ve sazcı gibi şiir, halk ozanlığı ve çalgı ile ilgili sözcüklerden gelen soyadları. Halk edebiyatının 'aşık' ve 'ozan' gelenekleri bu adlarda iz bırakmıştır.

Bu gruptaki tüm soyadları

#SoyadıAnlamıKökenHarf
01 Abacı aba dokuyan ya da satan Arapça 5
02 Abacıoğlu abacının oğlu Arapça 9
03 Abaoğlu aba + -oğlu Arapça 7
04 Afyoncu afyon yetiştiren ya da satan Arapça 7
05 Akdülger ak + dülger (marangoz) Farsça 8
06 Aktar baharatçı, şifalı ot satıcısı Arapça 5
07 Alabora devrilme Fransızca 7
08 Alıcı alan, müşteri; yırtıcı kuş Türkçe 5
09 Altınbaş bir kavun türü; altın baş Türkçe 8
10 Altunbaşak altın başak Türkçe 10
11 Alver alışveriş, ticaret Türkçe 5
12 Andıç muhtıra, hatırlatma notu Türkçe 5
13 Arabacı araba süren, arabacı Türkçe 7
14 Arabacıoğlu arabacının oğlu 11
15 Aracı arabulucu, komisyoncu Türkçe 5
16 Arayıcı arayan, arama görevlisi Türkçe 7
17 Arıcı arı yetiştiren, arıcı Türkçe 5
18 Arpacı arpa tüccarı Türkçe 6
19 Arpacıoğlu arpacının oğlu Türkçe 10
20 Aşar ürün vergisi, öşür; aşan Arapça 4
21 Aşçı yemek pişiren Türkçe 4
22 Aşık saz şairi, ozan; seven Arapça 4
23 Atasağun hekim, şaman (ata sagun) Türkçe 8
24 Ateşçi ateşçi, ocakçı Farsça 6
25 Attar güzel koku ve baharat satıcısı Arapça 5
26 Avcı avlanan, avı geçim yolu edinen kişi Türkçe 4
27 Avcıoğlu avcının oğlu Türkçe 8
28 Avcu avlanan kişi (avcı’nın ağız söyleyişi) Türkçe 4
29 Avkıran avı kıran, usta avcı Türkçe 7
30 Aynacı ayna yapan veya satan Farsça 6
31 Ayrancı ayran yapan veya satan Türkçe 7
32 Aytar haber veren, haberci Türkçe 5
33 Ayvaz konak uşağı; halk dilinde koca Arapça 5
34 Ayvazoğlu Ayvaz’ın oğlu; konak uşağının oğlu Arapça 9
35 Bademci badem satan Farsça 7
36 Bağ üzüm bağı; ya da bağ, ilişki Farsça 3
37 Bağcı bağ işleten, üzüm yetiştiren Farsça 5
38 Bahçeci bahçıvan Farsça 7
39 Bahçıvan bahçıvan Farsça 8
40 Bakırcı bakır ustası Türkçe 7
41 Bakırcıoğlu bakırcının oğlu Türkçe 11
42 Bakkal mahalle bakkalı Arapça 6
43 Baksı bakşı: hoca, ozan, şaman Diğer 5
44 Bal arıların çiçek özünden yaptığı tatlı; tatlılık Türkçe 3
45 Balcı bal satan, arıcı Türkçe 5
46 Balcıoğlu balcının oğlu Türkçe 9
47 Balıkçı balık tutan, balık satan Türkçe 7
48 Ballı tatlı; şanslı Türkçe 5
49 Baltacı balta ustası; oduncu; saray baltacısı Türkçe 7
50 Baltacıgil baltacının ailesi Türkçe 10
51 Baltacıoğlu baltacının oğlu Türkçe 11
52 Barak tüylü çuha; erkek adı Türkçe 5
53 Barçın ipekli kumaş, diba Türkçe 6
54 Bardakçı bardak ve testi yapan ya da satan Türkçe 8
55 Barka büyük sandal Fransızca 5
56 Barutçu barut yapan ya da satan Arapça 7
57 Basmacı kumaşa desen basan Türkçe 7
58 Bastık pestil, meyve kurusu Türkçe 6
59 Başak ekin başı, tahıl başağı Türkçe 5
60 Baytar veteriner, hayvan hekimi Arapça 6
61 Bedel karşılık, değer Arapça 5
62 Bekçi koruyucu Türkçe 5
63 Belge tanıklık eden yazı Türkçe 5
64 Berber tıraşçı Fransızca 6
65 Berberoğlu berberin oğlu Fransızca 10
66 Besler geçindirir Türkçe 6
67 Beşikçi beşik yapan Türkçe 7
68 Beşikçioğlu beşikçinin oğlu Türkçe 11
69 Bıçakçı bıçak ustası Türkçe 7
70 Biçer ekin biçen, orakçı Türkçe 5
71 Bildirici bildiren, haber veren Türkçe 9
72 Binici ata binen, atlı Türkçe 6
73 Bişi kızarmış hamur, pişi Türkçe 4
74 Borazancı borazan çalan, boruzen Türkçe 9
75 Bostan sebze bahçesi, bostan Farsça 6
76 Bostancı bahçıvan; saray muhafızı Farsça 8
77 Bostancıoğlu bostancının oğlu Farsça 12
78 Boyacı kumaş boyacısı Türkçe 6
79 Boyacıoğlu boyacının oğlu Türkçe 10
80 Boyacıyan boyacının ailesinden Türkçe 9
81 Boyar boyayan, renk veren Türkçe 5
82 Bozacı boza yapıp satan 6
83 Börekçi börek yapan, börek satan Türkçe 7
84 Buğdaycı buğday tüccarı Türkçe 8
85 Bulgurlu bulgurlu; Bulgurlu’dan Farsça 8
86 Burçak burçak bitkisi Türkçe 6
87 Büyükaşık büyük âşık, ulu ozan Arapça 9
88 Büyükberber büyük berber Fransızca 11
89 Canbaz ip cambazı, akrobat Farsça 6
90 Cankurtaran can kurtaran; cankurtaran Türkçe 11
91 Cerrah operatör Arapça 6
92 Cerrahoğlu cerrahın oğlu Arapça 10
93 Cevheri kuyumcu, mücevherci Arapça 7
94 Cevizci ceviz satan veya yetiştiren Arapça 7
Liste sözlüğe yeni soyadları eklendikçe büyür.

Sık sorulanlar

Meslek soyadlarındaki -cı/-ci eki neden farklı biçimlerde görünür?

Ek ünlü uyumuna göre -cı, -ci, -cu, -cü biçimlerini alır. Sert ünsüzden sonra c sesi ç olur: Çiftçi, Topçu. Toplam sekiz biçim vardır, ama hepsi aynı ektir.

1934 Soyadı Kanunu meslek adlarını yasakladı mı?

Hayır. Kanun No. 2525'in 3. maddesi rütbe ve memuriyet adlarını yasakladı. Zanaat ve ticaret adları bu yasağın dışında kaldı, bu yüzden Demirci ya da Terzi gibi lakaplar soyadı olabildi.

Meslek soyadı ailenin mesleğini mi gösterir?

Hayır. Soyadı yalnızca hangi sözcükten geldiğini gösterir. Bugün o adı taşıyanların işi hakkında bir şey söylemez.

Kaynaklar

  1. 1Türk Dil Kurumu, TDK Güncel Türkçe Sözlük
  2. 2Sevan Nişanyan, Nişanyan Sözlük
  3. 3T.C. Resmî Gazete / Mevzuat Bilgi Sistemi (mevzuat.gov.tr), Soyadı Kanunu (Kanun No. 2525)
  4. 4T.C. Resmî Gazete / Mevzuat Bilgi Sistemi (mevzuat.gov.tr), Soyadı Nizamnamesi (Bakanlar Kurulu Kararı 2/1759)
  5. 5Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) · ADNKS, TÜİK Nüfus İsim Portalı: En çok kullanılan soyisimler (ADNKS)