Türkiye Soyadları Türk soyadlarının kaynaklı sözlüğü

Kategori·Soy, yer ve ad kalıpları·75 soyadı

-lı/-li ile yer adından soyadları

Soyadı
75
bu sözlükte
Ulusal ilk 30’da
0
ADNKS 2025

Bu soyadları nasıl oluştu?

Türkçede -lı, -li, -lu, -lü eki iki iş görür. Bir cins adla birleşince “onu taşıyan, ona sahip olan” anlamı verir: tuzlu, sakallı, akıllı. Bir yer adıyla birleşince “oralı, oradan” demektir: Konyalı, İzmirli. Ekin dört biçimi ünlü uyumundan gelir. Son ünlü a ya da ı ise -lı, e ya da i ise -li, o ya da u ise -lu, ö ya da ü ise -lü gelir. Bu sayfa ikinci kullanımı, yani yer adından kurulan soyadlarını toplar.

Nasıl oluştu?

1934'ten önce aynı köyde birden çok Hasan ya da Mehmet olduğunda, kişiyi ayırmanın en kolay yolu nereden geldiğini söylemekti. “Giritli”, “Kayserili” gibi nitelemeler bu yüzden gündelik dilde yaygındı. Kanun 2525 soyadını zorunlu kılınca, bu nitelemelerin bir bölümü resmî soyadı oldu. Kanun da Aralık 1934 tarihli Nizamname de yer adlarını yasaklamıyordu. Yasaklar rütbe ve memuriyet adları, aşiret adları, yabancı ırk ve millet adları ve uygunsuz ya da gülünç adlarla ilgiliydi.

Burada bir ayrım önemlidir: soyadı bir sözcüktür, bir ikamet kaydı değil. Konyalı soyadı Konya adından türemiştir. Bugün bu soyadını taşıyan birinin nerede doğduğu, nerede yaşadığı ya da hangi topluluktan geldiği hakkında bir şey söylemez.

Örnekler

  • Trabzonlu: Trabzon + -lu. Şehrin adı Antik Yunanca Trapezous biçimine dayanır; sözlükler bunu “masa” anlamındaki trapeza sözcüğüyle ilişkilendirir.
  • Konyalı: Konya + -lı. Ad, antik Ikonion adının Türkçeleşmiş biçimidir.
  • Erzurumlu: Erzurum + -lu. Adın ikinci kısmı Rum sözcüğüdür; ilk kısım için farklı açıklamalar vardır.
  • Bursalı: Bursa + -lı. Bursa adı antik Prusa adından gelir.
  • Sivaslı: Sivas + -lı. Ad, antik Sebasteia adına dayanır.
  • Giritli: Girit + -li. Girit, Akdeniz'deki büyük adanın Türkçedeki adıdır.
  • Kırımlı: Kırım + -lı. Kırım, Karadeniz'in kuzeyindeki yarımadanın adıdır.

Örneklerin çoğunda ilgi çekici olan ek değil, yer adıdır. Anadolu'daki birçok şehir adı Türkçeden eskidir ve Türkçeye ses değişiklikleriyle girmiştir.

Sınırlar

Her -lı/-li soyadı bir yer adı taşımaz. Sakallı “sakalı olan”, Uslu “uslu, aklı başında”, Kutlu “kutlu, uğurlu” demektir; bunlar anlamlarına göre başka kategorilere girer. Kayalı iki türlü okunabilir: “kayalık” anlamında bir sıfat ya da Kayalı adlı bir yer. Kayıt, kaynağı hangisini veriyorsa ona uyar. Ali ve Veli de -li ile biter, ama bunlar kişi adıdır, bu ekle kurulmuş değildir.

Ekisiz yer adları (Toros, Fırat) ayrı bir kategoride, “Dağ, ırmak ve yer adları” başlığında toplanır.

İlginç olan

Bu soyadları bir harita gibi görünür, ama yanıltıcı bir harita. Gösterdikleri tek şey, 1934 ve sonrasında bir ailenin bir yer adını sözcük olarak seçtiğidir. Seçimin nedeni çoğu zaman belgelenmemiştir ve biz de onu ad ad tahmin etmiyoruz.

Kaynaklar1,2,3,4

Bu kategorideki tüm soyadları

#SoyadıAnlamıKökenHarf
01 Ahıskalı Ahıska’dan olan Diğer 8
02 Alanyalı Alanya’dan Diğer 8
03 Altaylı Altay’dan olan Türkçe 7
04 Amasyalı Amasya’dan olan Rumca 8
05 Ankaralı Ankara’dan olan Rumca 8
06 Antalyalı Antalya’dan olan Rumca 9
07 Asyalı Asya’dan olan Rumca 6
08 Ayaşlı Ayaş’tan Türkçe 6
09 Aydınlı Aydın’dan olan Türkçe 7
10 Bahçekapılı Bahçekapı'dan olan Türkçe 11
11 Batumlu Batum’dan olan Diğer 7
12 Bayatlı Bayat’tan olan Türkçe 7
13 Bayraklı bayraklı Türkçe 8
14 Benderlioğlu Benderlinin oğlu Farsça 12
15 Bulgurlu bulgurlu; Bulgurlu’dan Farsça 8
16 Cezayirli Cezayir’den olan Arapça 9
17 Çakmaklı çakmaklı tüfek Türkçe 8
18 Çallı Çal’dan olan Türkçe 5
19 Çanlı Çan’dan gelen; çanı olan Türkçe 5
20 Çayırlı çayırlık Türkçe 7
21 Çobanlı çobanı olan; Çobanlı’dan Farsça 7
22 Çorlulu Çorlu'dan olan Rumca 7
23 Denizli Denizli il ve şehri Türkçe 7
24 Dereli deresi olan; Dereli’den Farsça 6
25 Derelioğlu dereli + -oğlu Farsça 10
26 Develi Develi’den Türkçe 6
27 Develioğlu Develi’nin oğlu Türkçe 10
28 Doğulu doğudan gelen Türkçe 6
29 Egeli Ege’den gelen Rumca 5
30 Elmalı Elmalı’dan; elması bol yer Türkçe 6
31 Esendağlı Esendağ’dan olan Türkçe 9
32 Giritlioğlu Giritlinin oğlu Rumca 11
33 Gümülcinelioğlu Gümülcineli’nin oğlu Rumca 15
34 Ilıcalı Ilıca’dan olan, kaplıcalı Türkçe 7
35 İslimyeli İslimye’den (Sliven) olan Diğer 9
36 İzmirli İzmir’den olan Rumca 7
37 Kaleli kaleden olan, kalede oturan Arapça 6
38 Kalelioğlu Kaleli’nin oğlu Arapça 10
39 Karadağlı Karadağ’dan olan Türkçe 9
40 Karamanlı Karaman’dan olan Türkçe 9
41 Karcı kar satıcısı; Karcı köyü Türkçe 5
42 Karslı Kars’tan olan Türkçe 6
43 Karslıoğlu Karslının oğlu Diğer 10
44 Kavaklı kavaklık, kavağı olan Türkçe 7
45 Kırcalı Kırcaali’nin eski adı 7
46 Kırımlı Kırım’dan olan Türkçe 7
47 Konyalı Konya’dan olan Rumca 7
48 Köprülü Köprü’den gelen; köprüsü olan Türkçe 7
49 Kütahyalı Kütahya’dan olan Rumca 9
50 Mısırlıoğlu Mısırlının oğlu Arapça 11
51 Moralı Mora’dan gelen Diğer 6
52 Moralıoğlu Moralının oğlu Rumca 10
53 Öztunalı öz Tunalı, Tuna boyundan Diğer 8
54 Sancaklı Sancak’tan olan Türkçe 8
55 Serezli Serez’den (Serres) olan Rumca 7
56 Simavi Simav’dan olan Rumca 6
57 Sokullu Sokol’dan olan Diğer 7
58 Sürmeneli Sürmene’den olan Rumca 9
59 Şamlıoğlu Şamlının oğlu Arapça 9
60 Taşlı taşlık, taşı olan Türkçe 5
61 Tekeli teke ‘erkek keçi’ sahibi; eski bir Türk adı Türkçe 6
62 Tokatlı Tokat’tan Rumca 7
63 Tokatlıoğlu Tokatlı’nın oğlu Rumca 11
64 Toroslu Toroslardan olan Rumca 7
65 Tunaboylu Tuna kıyısından Türkçe 9
66 Tunalı Tuna boyundan gelen Diğer 6
67 Uşaklı Uşak’tan olan Türkçe 6
68 Uşaklıgil Uşaklının hanesi Türkçe 9
69 Ürgüplü Ürgüp’ten gelen 7
70 Vanlı Van’dan olan Diğer 5
71 Vanlıoğlu Vanlının oğlu Diğer 9
72 Vardarlı Vardar boyundan 8
73 Yağmurdereli Yağmurdere'den olan Farsça 12
74 Yırcalı Yırca’dan olan 7
75 Zileli Zile’den gelen 6
Liste sözlüğe yeni soyadları eklendikçe büyür.

Sık sorulanlar

-lı, -li, -lu ve -lü arasındaki fark nedir?

Anlam aynıdır. Biçimi ünlü uyumu belirler: Konyalı, Giritli, Trabzonlu, Ürgüplü örneklerinde olduğu gibi tabanın son ünlüsüne göre değişir.

Trabzonlu soyadını taşıyan biri Trabzonlu mudur?

Soyadı bunu söylemez. Soyadı Trabzon adından türemiş bir sözcüktür; taşıyanın doğum yeri, oturduğu yer ya da topluluğu hakkında bilgi vermez.

Sakallı ya da Kutlu da yer adından mı gelir?

Hayır. Bunlarda ek bir cins ada eklenmiştir: “sakalı olan”, “kutu olan, uğurlu”. Anlamlarına göre başka kategorilerdedir.

Kaynaklar

  1. 1Türk Dil Kurumu, TDK Güncel Türkçe Sözlük
  2. 2Sevan Nişanyan, Nişanyan Sözlük
  3. 3T.C. Resmî Gazete / Mevzuat Bilgi Sistemi (mevzuat.gov.tr), Soyadı Kanunu (Kanun No. 2525)
  4. 4T.C. Resmî Gazete / Mevzuat Bilgi Sistemi (mevzuat.gov.tr), Soyadı Nizamnamesi (Bakanlar Kurulu Kararı 2/1759)