Türkiye Soyadları Türk soyadlarının kaynaklı sözlüğü

Kategori grubu·905 soyadı

Soy, yer ve ad kalıpları

Soyadı
905
bu sözlükte
Ulusal ilk 30’da
35
ADNKS 2025
En yaygın
Özkan
Kişi sayısı
245.2545
Özkan

Bu soyadları nasıl oluştu?

Bu gruptaki soyadları ne anlattıklarına göre değil, nasıl kurulduklarına göre bir araya geldi. Demirci bir meslek, Kaya bir doğa sözcüğüdür. Hasanoğlu, Konyalı ya da Aksoy ise ilk bakışta bir kalıp gösterir: bir ek, bir yer adı, bir boy adı ya da eski bir ad öğesi. Bu sayfa kalıpları tanıtır ve her birinin hangi kategoriye götürdüğünü gösterir.

Sekiz kalıp

-oğlu ile kurulanlar. Hasanoğlu, Osmanoğlu gibi adlar bir kişi adına oğlu sözcüğünü ekler. Soyadı Nizamnamesi'nin 6. maddesi, soyadının tek başına ya da “(oğlu)” ile kullanılabileceğini açıkça yazar.

-lı/-li ile yer adından gelenler. Konyalı, Trabzonlu, Giritli: bir yer adı ve “oradan” anlamı veren ek.

Ekisiz yer adları. Toros, Fırat, Erciyes gibi soyadları bir dağın, ırmağın ya da bölgenin adını olduğu gibi taşır.

Oğuz boyları ve tarihî boy adları. Kayı, Bayat, Avşar ortaçağ kaynaklarında geçen boy adlarıdır. Burada yalnızca sözcüğün tarihi anlatılır.

Eski Türk ad öğeleri. Ayhan, Alper, Erol gibi adlar ay “ay”, alp “yiğit”, er “erkek, yiğit” gibi öğeleri birleştirir. Çoğu aynı zamanda öz addır.

Dönemin bileşikleri. Akyol, Gürses, Özbay: sözlükte madde başı olmayan, öz ad olarak da yaygın olmayan, değer bildiren öğelerden kurulmuş adlar. Bu etiket bir yapıyı anlatır. Tek bir soyadının tam olarak 1934'te türetildiği ancak bir kaynakla söylenebilir.

Soy ve kan sözcükleri. Soylu, Aksoy, Ersoy gibi adlarda soy sözcüğü geçer. Özkan gibi adlarda ikinci öğe çoğunlukla kan diye okunur; bazı adlarda han/kağan ile ilişkisi de tartışılır.

Tarihî ve destansı adlar. Alparslan, Timur, Korkut bir hükümdarın ya da destan kahramanının adını tekrarlar.

Kalıp ile anlam arasındaki sınır

Bir soyadı birden çok kalıba uyabilir. Demircioğlu hem -oğlu taşır hem de bir meslek bildirir. Böyle durumlarda ana kategori anlamı taşıyan öğeye gider, -oğlu ikincil etiket olarak kalır. Kınık hem bir Oğuz boyunun adı hem de bugünkü bir yer adıdır. Grup bu yüzden anlam kategorilerinin yanında bir yol haritası işi görür.

1934 kuralları da bu kalıpları biçimlendirdi. Kanun 2525'in 3. maddesi aşiret adlarını yasakladı. Nizamname'nin 8. maddesi bir aşirete ya da kabileye ilişik anlatan soyadlarını dışarıda tuttu; 11. maddesi de tarihte ün almış büyüklere bağ kuran adları resmî belgeyle kanıtlanmadıkça kabul etmedi. Bu kurallar sözcük biçimleriyle ilgilidir. Kayı, Avşar ya da Timur gibi adlar yine de bugünkü kayıtlarda yer alır.

Bir uyarı bütün grup için geçerlidir. Bu adların hiçbiri taşıyanın nereli olduğunu, hangi topluluktan geldiğini ya da atalarının kim olduğunu söylemez. Konyalı, Konya'yı anlatan bir sözcüktür; bir aile hakkında bir bilgi değildir.

Kaynaklar1,2,3,4

Bu grupta hangi kategoriler var?

  • -oğlu ile kurulan baba adı soyadları424 soyadı

    Bir kişi adına '-oğlu' (… oğlu) eklenerek kurulan soyadları: Hasanoğlu, Osmanoğlu, Mustafaoğlu, Yusufoğlu gibi. Bu biçim 1934'ten önce aileleri bir atalarının adıyla anmanın yaygın yoluydu ve Soyadı Kanunu sırasında da çok sayıda aile bu biçimi resmîleştirdi. Taban ad bir meslek, unvan ya da lakap ise birincil kategori o anlamdan seçilir.

  • -lı/-li ile yer adından soyadları75 soyadı

    Bir il, ilçe, köy, bölge ya da yöre adına -lı/-li/-lu/-lü eki getirilerek kurulan ve 'oralı' anlamı taşıyan soyadları: Trabzonlu, Konyalı, Erzurumlu, Bursalı, Giritli gibi. Bu soyadları sözcüğün yer adından türediğini gösterir; bugün o soyadını taşıyanların nereli olduğu ya da hangi topluluğa ait olduğu hakkında bilgi vermez.

  • Dağ, ırmak ve yer adları221 soyadı

    Belirli bir dağın, ırmağın, gölün, bölgenin ya da yerleşimin özel adının ek almadan soyadı olarak kullanıldığı soyadları: Toros, Erciyes, Ilgaz, Uludağ, Fırat, Aras, Sakarya, Altay gibi. Seçimin nedeni çoğu zaman bilinmez; bir aileyle yer arasında bağ ancak belgeyle kurulur.

  • Oğuz boyları ve tarihî Türk boy adları45 soyadı

    Kayı, Bayat, Avşar/Afşar, Kınık, Salur, Bayındır, Eymür, Döğer ve Çepni gibi Kaşgarlı Mahmud'un ve Reşîdüddin'in Oğuz boyları listelerinde geçen boy adlarıyla Kıpçak, Peçenek ve Karluk gibi öteki tarihî Türk boy adlarından gelen soyadları. Bu soyadları bir boy adının tarihsel bir sözcük olarak yaşadığını gösterir; taşıyanların o boydan geldiği anlamına gelmez.

  • Eski Türk ad öğeleriyle kurulanlar324 soyadı

    Er, alp, ay, gün, tuğ, bay, kut, han, kan, tekin, tay gibi eski Türk kişi adlarında sık görülen öğelerin birleşmesiyle kurulan ve aynı zamanda kişi adı olarak da kullanılan soyadları: Ayhan, Erhan, Alper, Alpay, Erol, Tuncay, Baykal, Oğuzhan gibi. Bu adlarda anlam çoğu zaman öğelerin toplamıdır ve yorum gerektirir.

  • 1934'te türetilmiş bileşikler78 soyadı

    Soyadı Kanunu döneminde Öz-, Ak-, Gök-, Gür-, Ün-, Yüce- gibi değer bildiren öğelerin -soy, -kan, -er, -el, -men, -ay gibi öğelerle birleştirilmesiyle kurulan, sözlükte yer almayan ve yaygın bir kişi adı olmayan soyadları: Akyol, Gürses, Özbay, Ünver gibi. Bu kategori yapıyı tarif eder; tek bir soyadının tam olarak 1934'te türetildiği ancak bir kaynakla söylenir.

  • Soy, kan ve köken sözcükleri77 soyadı

    Soy, kan, kök, boy ve nesil gibi aileyi ve kökeni anlatan sözcükleri içeren soyadları: Soylu, Soysal, Aksoy, Ersoy, Gürsoy, Ulusoy gibi. -soy öğesi 1934'te en çok tercih edilen son öğelerden biridir. Bu sözcüklerin varlığı taşıyanların soyu hakkında bir bilgi değildir; -kan öğesinin bazı adlarda 'kan' değil 'han/kağan' ile ilgili olabileceği de not edilir.

  • Tarihî ve destansı adlar111 soyadı

    Alparslan, Atilla, Timur, Cengiz, Oğuz, Mete, Korkut, Battal ve Köroğlu gibi tarihî hükümdar, komutan ya da destan kahramanlarının adlarından gelen soyadları. Kayıtta adın tarihî kişiyle bağı kaynakla gösterilir; ailenin o kişiyle akrabalığı ileri sürülmez.

Bunlardan hangileri en yaygın?

  1. 22 Özkan 245.254
  2. 25 Özcan 233.820
  3. 26 Erdoğan 233.535
Ulusal ilk 30’da yer alan üyeler, kişi sayısı (TÜİK ADNKS 2025).

Bu gruptaki tüm soyadları

#SoyadıAnlamıKökenSıraHarf
01 Özkan saf kanlı, soyu temiz Türkçe 22 5
02 Özcan öz can; saf ruhlu, candan Farsça 25 5
03 Erdoğan yiğit doğan; yiğit doğmuş Türkçe 26 7
04 Abbas sert bakışlı; aslan (erkek adı) Arapça – 5
05 Abbasoğlu Abbas’ın oğlu Arapça – 9
06 Abdioğlu Abdi'nin oğlu Arapça – 8
07 Abdullah Allah’ın kulu (erkek adı) Arapça – 8
08 Acarbay atılgan bey Türkçe – 7
09 Acemoğlu Acem’in oğlu Arapça – 8
10 Acemyan Acem + -yan Arapça – 7
11 Acer Hacer adının bir biçimi Arapça – 4
12 Acuner dünya eri Diğer – 6
13 Adal ad al, ün kazan Türkçe – 4
14 Ademoğlu insanoğlu; Âdem’in oğlu Arapça – 8
15 Adıgüzel adı güzel olan Türkçe – 8
16 Adıyaman Adıyaman ilinden; il adı – 8
17 Adiloğlu Adil'in oğlu Arapça – 8
18 Adnan erkek adı; “yerleşik” Arapça – 5
19 Afşar Oğuz boyu adı; çevik Türkçe – 5
20 Ahıskalı Ahıska’dan olan Diğer – 8
21 Ahmed en çok övülen Arapça – 5
22 Ahmet en çok övülen Arapça – 5
23 Ahmetoğlu Ahmet’in oğlu Arapça – 9
24 Akad temiz ad; ak at; Akad Türkçe – 4
25 Akbal ak bal, temiz bal Türkçe – 5
26 Akbar en büyük, en ulu Arapça – 5
27 Akbay temiz yürekli, saygın kişi Türkçe – 5
28 Akçaoğlu Akça’nın oğlu Türkçe – 8
29 Akçura iyiliksever ruh Türkçe – 6
30 Akdeniz Avrupa, Asya ve Afrika arasındaki iç deniz Türkçe – 7
31 Akel temiz el; ak yurt Türkçe – 4
32 Aker ak yiğit, temiz yürekli er Türkçe – 4
33 Akhan ak bey, temiz yürekli hükümdar Türkçe – 5
34 Akkan temiz soylu; ak han Türkçe – 5
35 Akkerman Ak Kale (Akkerman kenti) Türkçe – 8
36 Akkoyunlu ak koyunlu; tarihî boy adı Türkçe – 9
37 Aköz özü temiz Türkçe – 4
38 Akseki Antalya’da bir ilçe adı – 6
39 Aksel Axel adını çağrıştıran yeni ad Fransızca – 5
40 Aksoy soyu temiz, ak soy Türkçe – 5
41 Akşit hükümdar (Soğd unvanı İhşid) Diğer – 5
42 Aktan ak tan, şafak aydınlığı Türkçe – 5
43 Aktekin ak prens Türkçe – 7
44 Aktuna ak + Tuna (Tunga) Türkçe – 6
45 Akyazı ak ova; Sakarya’da bir ilçe Türkçe – 6
46 Aladağ alaca dağ; Aladağlar Türkçe – 6
47 Alanyalı Alanya’dan Diğer – 8
48 Alasya Kıbrıs’ın eski adı Alaşiya – 6
49 Alaş Kazak ve Kırgız geleneğinde ata adı Türkçe – 4
50 Algan alan, fetheden Türkçe – 5
51 Ali yüce; erkek adı Arapça – 3
52 Alican sevgili Ali Farsça – 6
53 Alimoğlu Alim’in oğlu Arapça – 8
54 Alişan şanlı Ali (erkek adı) Arapça – 6
55 Alkan al kan, kızıl kan Türkçe – 5
56 Alpar Alper Tunga adının kısaltması Türkçe – 5
57 Alparslan yiğit aslan Türkçe – 9
58 Alpaslan aslan yürekli kahraman Türkçe – 8
59 Alpay ay gibi parlak yiğit Türkçe – 5
60 Alpaydın yiğit ve parlak Türkçe – 8
61 Alpaykut yiğit, ay gibi kutlu Türkçe – 8
62 Alpdoğan yiğit doğmuş Türkçe – 8
63 Alper yiğit er, kahraman Türkçe – 5
64 Alphan yiğit hükümdar Türkçe – 6
65 Alpman kahraman gibi, yiğit Türkçe – 6
66 Alpsoy yiğit soy Türkçe – 6
67 Alptekin yiğit şehzade Türkçe – 8
68 Alptemoçin yiğit demirci; alp + Temoçin Moğolca – 10
69 Altan altın; kızıl şafak Moğolca – 5
70 Altay Altay Dağları; erkek adı Türkçe – 5
71 Altaylı Altay’dan olan Türkçe – 7
72 Altınay altın ay Türkçe – 7
73 Altındağ altın dağ; Ankara’da bir ilçe Türkçe – 8
74 Altıner altın yiğit Türkçe – 7
75 Altınoluk Edremit’te bir belde Türkçe – 9
76 Altınordu Altın Orda Türkçe – 9
77 Altınova altın ova; Yalova’da ilçe Türkçe – 8
78 Altınsoy altın soy, değerli soy Türkçe – 8
79 Altuğ al sancak, kırmızı tuğ Türkçe – 5
80 Altunay altın ay Türkçe – 7
81 Amasyalı Amasya’dan olan Rumca – 8
82 Anadol Anadolu’nun kısa biçimi Rumca – 6
83 Ankaralı Ankara’dan olan Rumca – 8
84 Antalyalı Antalya’dan olan Rumca – 9
85 Arabul ara, bul Türkçe – 6
86 Araç Kastamonu’nun Araç ilçesi Türkçe – 4
87 Ararat Ağrı Dağı Ermenice – 6
88 Aras Aras Irmağı Diğer – 4
89 Araz Aras ırmağı Farsça – 4
90 Arcasoy temiz soy Türkçe – 7
91 Arda Arda Irmağı; nişan çubuğu Diğer – 4
Sıra: TÜİK ADNKS 2025 ulusal ilk 30. Liste sözlüğe yeni soyadları eklendikçe büyür.5

Sık sorulanlar

Bu gruptaki kategoriler neye göre ayrılır?

Anlama göre değil, kuruluş biçimine göre: -oğlu, -lı/-li, ekisiz yer adı, boy adı, eski Türk ad öğesi, dönemin bileşikleri, soy sözcükleri ve tarihî adlar.

Demircioğlu neden bu gruba değil de meslek soyadlarına girer?

Çünkü anlamı taşıyan öğe demirci “demir işçisi”dir. Ana kategori anlama göre seçilir; -oğlu ikincil etiket olarak kalır.

Konyalı ya da Kayı soyadı kökenim hakkında bir şey söyler mi?

Hayır. Bu soyadları bir yer ya da boy adını sözcük olarak taşır. Taşıyanın nereli olduğu, atası ya da topluluğu hakkında bilgi vermez.

Kaynaklar

  1. 1T.C. Resmî Gazete / Mevzuat Bilgi Sistemi (mevzuat.gov.tr), Soyadı Kanunu (Kanun No. 2525)
  2. 2T.C. Resmî Gazete / Mevzuat Bilgi Sistemi (mevzuat.gov.tr), Soyadı Nizamnamesi (Bakanlar Kurulu Kararı 2/1759)
  3. 3Türk Dil Kurumu, TDK Güncel Türkçe Sözlük
  4. 4Sevan Nişanyan, Nişanyan Sözlük
  5. 5Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) · ADNKS, TÜİK Nüfus İsim Portalı: En çok kullanılan soyisimler (ADNKS)