Türkiye Soyadları Türk soyadlarının kaynaklı sözlüğü

Kategori·Doğa ve manzara·165 soyadı

Gök, güneş, ay ve yıldız

Soyadı
165
bu sözlükte
Ulusal ilk 30’da
24
ADNKS 2025
En yaygın
Yıldız
Kişi sayısı
697.0804
Yıldız

Bu soyadları nasıl oluştu?

Ülker, Ülker yıldız kümesinin, yani Batı dillerinde Pleiades denen kümenin Türkçe adıdır. Sözcük Eski Türkçe kaynaklarda da geçer ve bugün hem soyadı hem kişi adıdır. Gök cisimleri soyadlarının en eskilerinden olan bu sözcük, kategorinin ne kadar eski bir söz varlığına dayandığını tek başına gösterir.

Temel sözcükler

Yıldız, gök, ay, gün ve tan Türkçenin en eski sözcükleri arasındadır. Yıldız soyadı bugün çok yaygındır: TÜİK ADNKS 2025 verilerine göre Yıldız 697.080 kişiyle ulusal 5. sıradadır. Güneş de aynı listede 227.203 kişiyle 29. sırada yer alır. Güneş sözcüğünün kökeni için sözlükler gün sözcüğüyle ilişki kurar; bağın ayrıntısı ise kaynaktan kaynağa değişir.

Tan, şafak sökerken gökte beliren ilk aydınlıktır. Gök hem “gökyüzü” hem de “mavi” anlamına gelir; bu ikinci anlam renk adlarında ele alınır. Ay ise hem gök cismi hem de takvim ayıdır. Şafak Arapça kökenlidir ve “gün doğmadan önceki aydınlık” anlamında bu başlığa girer.

Birleşikler

Gök cisimleri birbiriyle ya da renk öğeleriyle birleşir. Ayyıldız, ay ile yıldızın yan yana yazılmasıdır. Akyıldız “ak yıldız”, Aygün ise ay ile gün'ün birleşiminden oluşur. Bu birleşiklerde ünlü uyumu birleşik sınırında aranmaz: Ayyıldız'da kalın a'dan sonra yıldız'ın ı'sı gelir, Aygün'de kalın ile ince ünlüler yan yana durur.

Dikkat edilmesi gereken bir nokta: Ay- ve Gök- ile başlayan bazı adlar bir gök cismini değil, eski Türkçe kişi adı kalıplarını sürdürür. Ayhan, Gökhan ve Gökalp bu yüzden bu kategoriye değil, Türkçe ad öğeleri başlığına girer. Gökdemir ya da Göksu'da ise gök “mavi” anlamındadır ve kategori sondaki ada göre belirlenir.

1934 ve son tarih

Soyadı Nizamnamesi'nin 1934 metnindeki ilk madde, soyadı olmayanların Temmuz 1936'ya kadar bir soyadı seçip nüfus kütüklerine ve doğum kâğıtlarına yazdırmalarını istiyordu. Nizamname ayrıca soyadının ya yalnız ya da “(oğlu)” ile birlikte kullanılabileceğini söylüyordu. Yıldız ve Güneş gibi gök sözcükleri kayıtlarda genellikle ek almadan, yalın biçimde görülür.

Neden ilginç?

Gök cisimleri, Türkçe kişi adlarında yüzyıllardır kullanılan sözcüklerdir. Ay, Gün ve Yıldız, soyadı kanunundan çok önce kişi adlarında yer alıyordu. 1934'te bu sözcüklerin soyadına dönüşmesi, eski bir ad dağarcığının yeni bir işleve kavuşması olarak görülebilir. Yıldırım ise yıldız'a benzese de bir hava olayıdır ve hava başlığında yer alır.

Son olarak, gök sözcüklerinin kısa olması da işe yaramıştır. Ay ve Tan tek hecelidir; Yıldız ve Güneş iki hecelidir. Kısa bir soyadı, uzun bir kişi adının arkasına kolayca eklenir ve başka öğelerle birleşmeye de elverişlidir. Bu durum, kategorideki birleşiklerin neden bu kadar çeşitli olduğunu açıklamaya yardım edebilir.

Kaynaklar1,2,3,4

Bunlardan hangileri en yaygın?

  1. 5 Yıldız 697.080
  2. 29 Güneş 227.203
Ulusal ilk 30’da yer alan üyeler, kişi sayısı (TÜİK ADNKS 2025).

Bu kategorideki tüm soyadları

#SoyadıAnlamıKökenSıraHarf
01 Yıldız gece gökte parlayan gök cismi Türkçe 5 6
02 Güneş dünyaya ışık ve ısı veren yıldız Türkçe 29 5
03 Acun dünya, evren Diğer – 4
04 Akay ak ay, parlak ay Türkçe – 4
05 Akgün ak gün, mutlu gün Türkçe – 5
06 Akyıldız parlak, ak yıldız Türkçe – 8
07 Altan altın; kızıl şafak Moğolca – 5
08 Altınay altın ay Türkçe – 7
09 Altunay altın ay Türkçe – 7
10 Anjum yıldızlar Arapça – 5
11 Atagün ata günü, atanın güneşi Türkçe – 6
12 Atay ataların ayı Türkçe – 4
13 Ay Dünya’nın uydusu; yılın on iki bölümünden biri Türkçe – 2
14 Ayata ay dede Türkçe – 5
15 Ayaydın ay gibi aydınlık Türkçe – 7
16 Aybar heybet; ay gibi parlak Türkçe – 5
17 Aybay ay gibi parlak, varlıklı bey Türkçe – 5
18 Aycan sevgili ay Farsça – 5
19 Ayçiçek ay gibi çiçek; ayçiçeği Türkçe – 7
20 Ayda ay’dan türemiş ad; ay ışığı Türkçe – 4
21 Aydan aydan gelen, ay gibi Türkçe – 5
22 Aydar erkek adı; ay öğeli ya da Haydar biçimi Türkçe – 5
23 Aydemir ay gibi parlak, demir gibi güçlü Türkçe – 7
24 Aydeniz ay ve deniz Türkçe – 7
25 Aydilek ay + dilek Türkçe – 7
26 Aydoğan Ay gibi doğan Türkçe – 7
27 Aydoğdu ay doğdu; ay gibi doğan Türkçe – 7
28 Aydoğmuş ay gibi doğmuş Türkçe – 8
29 Aydos ay dost; dağ ve tepe adı Farsça – 5
30 Aygören ayı gören Türkçe – 7
31 Aygül ay gülü Farsça – 5
32 Aygün ay gibi parlak gün Türkçe – 5
33 Aygüneş ay ve güneş Türkçe – 7
34 Ayhan ay gibi parlak han Türkçe – 5
35 Aykal ay gibi kal Türkçe – 5
36 Aykan kanı ay gibi temiz, soylu Türkçe – 5
37 Aykanat ay gibi parlak kanat Türkçe – 7
38 Aykoç ay + koç Türkçe – 5
39 Aykurt ay ve kurt; ay ışığında kurt Türkçe – 6
40 Ayla ay ağılı, hale Türkçe – 4
41 Ayman uğurlu; ya da ay gibi güzel Arapça – 5
42 Ayoğlu Ay’ın oğlu; ay Türkçe – 6
43 Aypar ay parçası; ay ışığı Farsça – 5
44 Aysal ay ile ilgili, ay gibi Türkçe – 5
45 Aysan ay gibi güzel Türkçe – 5
46 Aysu ay suyu Türkçe – 4
47 Aytaç ay gibi taçlı Farsça – 5
48 Aytan ay ve şafak Türkçe – 5
49 Aytaş ay taşı Türkçe – 5
50 Aytekin ay prensi Türkçe – 7
51 Aytemiz ay gibi temiz Arapça – 7
52 Aytemür ay demir (Aydemir'in eski biçimi) Türkçe – 7
53 Ayten ay tenli Farsça – 5
54 Aytuğ ay sancağı Türkçe – 5
55 Ayverdi Ay’ın verdiği Türkçe – 7
56 Ayyıldız ay ve yıldız; bayraktaki simge Türkçe – 8
57 Bedir dolunay Arapça – 5
58 Bedirhan dolunay bey Türkçe – 8
59 Berkay güçlü ay Türkçe – 6
60 Betil gök taşı; Betül adının biçimi – 5
61 Binay bin ay; çok güzel, parlak Türkçe – 5
62 Büyükburç büyük burç, büyük kule Arapça – 9
63 Cihan dünya, evren Farsça – 5
64 Çayan akrep Türkçe – 5
65 Çelikay çelik gibi parlak Türkçe – 7
66 Çolpan Çoban Yıldızı, Venüs Türkçe – 6
67 Demiray demir gibi sağlam, ay gibi parlak Türkçe – 7
68 Doğanay doğan ay, yükselen ay Türkçe – 7
69 Doğar doğar, yükselir Türkçe – 5
70 Doğu güneşin doğduğu yön Türkçe – 4
71 Dolunay ayın tam daire görünen evresi Türkçe – 7
72 Elgün yurdun güneşi Türkçe – 5
73 Eray ay gibi parlak yiğit Türkçe – 4
74 Ergün erken doğan güneş Türkçe – 5
75 Ergüney yiğit + güney Türkçe – 7
76 Evren kâinat Türkçe – 5
77 Feray ay ışığı, ayın parıltısı Türkçe – 5
78 Gençay genç ay, hilal Türkçe – 6
79 Gök gökyüzü; mavi Türkçe – 3
80 Gökalp gök yiğidi Türkçe – 6
81 Gökay gökteki ay Türkçe – 5
82 Gökbakar göğe bakan Türkçe – 8
83 Gökberk gök gibi sağlam Türkçe – 7
Sıra: TÜİK ADNKS 2025 ulusal ilk 30. Liste sözlüğe yeni soyadları eklendikçe büyür.4

Sık sorulanlar

Ülker ne demektir?

Ülker, Batı dillerinde Pleiades denen yıldız kümesinin Türkçe adıdır ve Eski Türkçe kaynaklarda da geçer.

Yıldız soyadı ne kadar yaygındır?

TÜİK ADNKS 2025 verilerine göre Yıldız, 697.080 kişiyle Türkiye'nin en yaygın 5. soyadıdır.

Gökhan neden bu kategoride değil?

Gökhan bir gök cismini değil, eski Türkçe kişi adı kalıbını sürdürür; bu yüzden Türkçe ad öğeleri başlığındadır.

Kaynaklar

  1. 1Türk Dil Kurumu, TDK Güncel Türkçe Sözlük
  2. 2Sevan Nişanyan, Nişanyan Sözlük
  3. 3T.C. Resmî Gazete / Mevzuat Bilgi Sistemi (mevzuat.gov.tr), Soyadı Nizamnamesi (Bakanlar Kurulu Kararı 2/1759)
  4. 4Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) · ADNKS, TÜİK Nüfus İsim Portalı: En çok kullanılan soyisimler (ADNKS)