Türkiye Soyadları Türk soyadlarının kaynaklı sözlüğü

Köken·2419 soyadı

Türkçe kökenli soyadları

Soyadı
2.419
bu sözlükte
Ulusal ilk 30’da
254
ADNKS 2025
En yaygın
Yılmaz
Kişi sayısı
1.177.8964
Yılmaz

Türkçe kökenli soyadları: sözcükler Türkçeye nasıl girdi?

Türkiye’de en sık rastlanan üç soyadı Yılmaz, Kaya ve Demir’dir. TÜİK ADNKS 2025 verilerine göre Yılmaz 1.177.896, Kaya 899.722, Demir 876.934 kişiyle ilk üç sırada yer alır. Üçü de Türkçenin kendi söz varlığından gelir. Yılmaz, “yılmak” fiilinin olumsuz geniş zaman biçimidir. Kaya ve demir ise eski Türkçeden beri kullanılan adlardır.

Türkçe kökenli sözcük, başka bir dilden ödünçlenmemiş, Türk dillerinin ortak mirasından gelen sözcüktür. Bu katmanın en eski yazılı örnekleri 8. yüzyıl Orhon yazıtlarındadır. Oradan Eski Anadolu Türkçesine, Osmanlı Türkçesine ve bugünkü Türkçeye uzanan kesintisiz bir çizgi vardır. Sözlükler bu çizgiyi madde başlarında “Eski Türkçe” ya da “Türkçe” kaydıyla gösterir.

Türkçe kökenli bir sözcüğü tanımak için birkaç ipucu işe yarar. Ünlü uyumu genellikle bozulmamıştır: yıldız, yıldırım, kurt. Kök tek ya da iki hecelidir ve üzerine Türkçe yapım ekleri gelir: demir-ci, kut-lu, bil-ge. Sözcük başında f, h ya da j bulunması ise çoğu zaman alıntıya işaret eder. Bunlar yalnızca ipucudur; kesin karar bir etimoloji sözlüğüne bakılarak verilir.

Soyadlarındaki Türkçe katman üç kaynaktan beslenir. Birincisi doğa ve gündelik hayat adlarıdır: taş, dağ, deniz, kurt, koç. İkincisi eski kişi adı öğeleridir: alp, er, tekin, han, ay. Üçüncüsü fiilden türeyen biçimlerdir: Korkmaz, Yener, Doğan. Bu öğeler bileşiklerde sık sık birleşir: Karakaya, Özdemir, Gökalp.

1934 düzenlemeleri bu katmanı öne çıkardı. Soyadı Nizamnamesi’nin 5. maddesi “Yeni takılan soyadları Türk dilinden alınır” der. Bu kural yeni soyadı seçenlerin Türkçe sözcüklere yönelmesini sağladı. Ancak “Türk dili” o dönemde de yüzyıllardır Türkçede kullanılan Arapça, Farsça ve başka dillerden gelme sözcükleri içeriyordu. Bu yüzden Türkçe kökenli soyadlarının yanında alıntı kökenli pek çok soyadı da kayıtlara geçti.

Bazı sözcüklerin kökeni tartışmalıdır. Altan ve ulus için hem Türkçe hem Moğolca köken önerilir. Çelebi için farklı görüşler vardır. Böyle durumlarda sitede iki görüş birlikte verilir ve kayıt “tartışmalı” olarak işaretlenir. 1930’larda Türkçe köklerden türetilen yeni sözcükler de bu sayfaya girer; sözcüğün kendisi yeni olsa da kökleri Türkçedir.

Türkçe kökenli sözcükler de zaman içinde değişti. Eski Türkçe temür bugün demir, teŋiz ise deniz olarak söylenir. Sözcük başındaki t- sesinin d-’ye dönmesi, Türkiye Türkçesinin de içinde bulunduğu Oğuz kolunun bilinen özelliklerindendir. Arslan ile Aslan da aynı sözcüğün eski ve yeni biçimleridir; ikisi de soyadı olarak yaşar. TÜİK ADNKS 2025 verilerine göre Arslan 521.149, Aslan 409.459 kişiyle ilk on beş soyadı arasındadır. Sitede bu iki biçim birbirine yazım çeşidi olarak bağlanır; ayrı birer köken sayılmaz.

Kökeni belirlerken TDK Güncel Türkçe Sözlük ve Nişanyan Sözlük gibi kaynaklar esas alınır. Bir sözcüğün Türkçe kökenli olması, onu taşıyan ailenin geçmişi hakkında bilgi vermez. Bu sayfa yalnızca sözcüklerin dil tarihini anlatır.

Kaynaklar1,2,3,4

Bunlardan hangileri en yaygın?

  1. 1 Yılmaz 1.177.896
  2. 2 Kaya 899.722
  3. 3 Demir 876.934
  4. 4 Çelik 717.655
  5. 5 Yıldız 697.080
  6. 7 Yıldırım 666.723
  7. 8 Öztürk 586.831
  8. 9 Aydın 581.387
  9. 10 Özdemir 556.378
  10. 11 Arslan 521.149
  11. 12 Doğan 485.906
  12. 13 Kılıç 450.572
Ulusal ilk 30’da yer alan üyeler, kişi sayısı (TÜİK ADNKS 2025).

Tüm Türkçe kökenli soyadları

#SoyadıAnlamıSıraHarf
01 Yılmaz yılmayan, korkup vazgeçmeyen 1 6
02 Kaya büyük sert taş 2 4
03 Demir sert, işlenen bir maden; sağlam, güçlü 3 5
04 Çelik karbonlu sert demir; sağlam, dayanıklı 4 5
05 Yıldız gece gökte parlayan gök cismi 5 6
06 Yıldırım buluttan yere inen elektrik; çok hızlı, ani güç 7 8
07 Öztürk öz Türk, katıksız Türk 8 6
08 Aydın aydınlık; okumuş, aydın kişi 9 5
09 Özdemir saf demir; demir gibi sağlam 10 7
10 Arslan aslan 11 6
11 Doğan doğan kuşu; doğan, yükselen 12 5
12 Kılıç uzun, keskin ağızlı savaş silahı 13 5
13 Aslan yeleli büyük yırtıcı; güçlü, yiğit 14 5
14 Çetin dayanıklı, yılmaz 15 5
15 Kara siyah; esmer 16 4
16 Kurt köpekgillerden yabani yırtıcı; güç simgesi 17 4
17 Koç erkek koyun; güçlü, yiğit 18 3
18 Şimşek bulutlar arasında çakan elektrik ışığı 20 6
19 Korkmaz korkmayan, korkusuz 21 7
20 Özkan saf kanlı, soyu temiz 22 5
21 Yavuz yaman, güçlü, çetin 23 5
22 Çakır mavimsi gri (göz) 24 5
23 Erdoğan yiğit doğan; yiğit doğmuş 26 7
24 Güneş dünyaya ışık ve ısı veren yıldız 29 5
25 Aktaş beyaz taş 30 5
26 Abasıyanık abası yanık, sevdalı – 10
27 Abay ağabey; dikkat, sezgi – 4
28 Abla büyük kız kardeş – 4
29 Acarbay atılgan bey – 7
30 Acartürk atak, cesur Türk – 8
31 Açıkalın alnı açık, dürüst – 8
32 Açıkbaş başı açık – 7
33 Açıkel açık el, cömert – 6
34 Açıkgöz uyanık, açıkgöz – 7
35 Açıksöz açık sözlü, dürüst – 7
36 Ada suyla çevrili kara parçası – 3
37 Adak nezir – 4
38 Adal ad al, ün kazan – 4
39 Adalı ada halkından – 5
40 Adanır kendini adayan, özverili – 6
41 Adar adayan; mart ayı – 4
42 Adatepe adadaki tepe – 7
43 Aday namzet – 4
44 Adıbelli adı belli, tanınmış – 8
45 Adıgüzel adı güzel olan – 8
46 Adıvar ünlü, tanınmış – 6
47 Afşar Oğuz boyu adı; çevik – 5
48 Ağa köy büyüğü, toprak sahibi; ağabey, sözü geçen kişi – 3
49 Ağacık ağacığım: sevgiyle ağa – 6
50 Ağaoğlu ağanın oğlu – 7
51 Ağar yükselir; ağarır, aydınlanır – 4
52 Ağbaba ağa + baba – 6
53 Ağca beyazımsı, akça – 4
54 Ağırbaş ağırbaşlı, ciddi – 7
55 Ahunbay hoca bey; bilgin efendi – 7
56 Ak beyaz; temiz, lekesiz – 2
57 Aka ağabey – 3
58 Akad temiz ad; ak at; Akad – 4
59 Akalan beyaz düzlük – 6
60 Akalın alnı ak, onurlu – 6
61 Akan akıp giden – 4
62 Akar akan, akıp giden – 4
63 Akarca küçük akarsu; kaplıca – 6
64 Akarsu akan su, dere, ırmak – 6
65 Akat ak at, beyaz at – 4
66 Akata ak ata, saygın ata – 5
67 Akatlı ak atlı – 6
68 Akay ak ay, parlak ay – 4
69 Akaydın ak ve aydınlık – 7
70 Akbaba akbaba kuşu – 6
71 Akbağ ak bağ; temiz bağlılık ya da ak üzüm bağı – 5
72 Akbal ak bal, temiz bal – 5
73 Akbaş ak baş, beyaz başlı – 5
74 Akbaşlı başı ak, ak saçlı – 7
75 Akbaşoğulları Akbaş’ın oğulları – 13
76 Akbay temiz yürekli, saygın kişi – 5
77 Akbayır ak bayır, beyaz yamaç – 7
78 Akbayrak ak bayrak – 8
79 Akbaytogan ak, varlıklı doğan – 10
80 Akbıyık ak bıyık – 7
81 Akbudak ak budak, beyaz dal – 7
82 Akbulut ak bulut, beyaz bulut – 7
83 Akça beyaza çalan; akçe – 4
84 Akçakaya beyazımsı kaya – 8
85 Akçakın ak kıvılcım ya da ak akın – 7
86 Akçal ak benekli; ak kayalık – 5
87 Akçalı akçeli, paralı; beyazımsı – 6
88 Akçam ak çam, beyaz çam – 5
89 Akçaoğlu Akça’nın oğlu – 8
90 Akçatepe ak görünen tepe – 8
91 Akçay ak çay, berrak dere – 5
92 Akçelik ak çelik, parlak çelik – 7
93 Akçıl ağarmış, beyazımsı – 5
94 Akçiçek beyaz çiçek – 7
95 Akçura iyiliksever ruh – 6
96 Akdağ ak dağ, karlı dağ – 5
97 Akdaş ak taş, beyaz taş – 5
Sıra: TÜİK ADNKS 2025 ulusal ilk 30. Liste sözlüğe yeni soyadları eklendikçe büyür.4

Sık sorulanlar

Türkiye’deki soyadlarının hepsi Türkçe kökenli mi?

Hayır. 1934 kuralları yeni soyadlarının Türk dilinden alınmasını istedi, ama Türkçe o dönemde de Arapça, Farsça ve başka dillerden gelmiş pek çok sözcüğü içeriyordu. Şahin, Can ve Polat gibi yaygın soyadları alıntı sözcüklerdir.

Bir sözcüğün Türkçe kökenli olduğu nasıl anlaşılır?

Ünlü uyumu ve Türkçe yapım ekleri ipucu verir, ama kesin bilgi etimoloji sözlüklerinden gelir. Sitede köken, TDK ve Nişanyan gibi kaynaklara göre belirlenir.

Köken tartışmalıysa ne yapılıyor?

Altan ya da Ulus gibi sözcüklerde Türkçe ve Moğolca köken önerileri birlikte verilir ve kayıt “tartışmalı” olarak işaretlenir.

Kaynaklar

  1. 1Türk Dil Kurumu, TDK Güncel Türkçe Sözlük
  2. 2Sevan Nişanyan, Nişanyan Sözlük
  3. 3T.C. Resmî Gazete / Mevzuat Bilgi Sistemi (mevzuat.gov.tr), Soyadı Nizamnamesi (Bakanlar Kurulu Kararı 2/1759)
  4. 4Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) · ADNKS, TÜİK Nüfus İsim Portalı: En çok kullanılan soyisimler (ADNKS)