Türkiye Soyadları Türk soyadlarının kaynaklı sözlüğü

Ek·287 soyadı

-oğlu

oğlu, -in oğlu; soyundan

Soyadı
287
bu sözlükte
Ulusal ilk 30’da
0
ADNKS 2025
Konum
son öge

-oğlu ne anlama gelir?

Soyadı Nizamnamesi’nin 6. maddesi kısadır: “Soyadı ya yalnız olarak veyahut (oğlu) ile birlikte kullanılır.” 24 Aralık 1934 tarihli bu metin, -oğlu kalıbını adıyla anan tek soyadı kuralıdır. Nizamname’nin bu kalıbı ayrıca anması, onun o dönemde bilinen ve kullanılan bir yapı olduğunu gösterir.

-oğlu aslında bir ek değil, bir sözcüktür. Oğul “erkek çocuk” sözcüğüne üçüncü kişi iyelik eki -u gelir ve ikinci hecedeki ünlü düşer: oğul → oğlu. Ortaya çıkan yapı bir ad tamlamasıdır: “Hasan’ın oğlu” → Hasanoğlu. Çoğul biçim -oğulları “oğulları, soyundan gelenler” demektir.

Bağımsız bir sözcük olduğu için -oğlu ünlü uyumuna girmez. İnce ünlülü bir tabandan sonra da oğlu olarak kalır: Terzioğlu, Demircioğlu. Ünlüyle biten tabanlarda araya ses girmez ve tabanın son ünlüsü korunur: Kocaoğlu, Hacıoğlu, Babaoğlu. Yazımda taban ile -oğlu bitişik yazılır.

Anlamı tabandan gelir. Bu yüzden -oğlu’lu soyadlarını okurken önce tabana bakmak gerekir. Hasanoğlu ve Kemaloğlu’nda taban bir kişi adıdır. Demircioğlu “demircinin oğlu”, Terzioğlu “terzinin oğlu”, Yazıcıoğlu “yazıcının, kâtibin oğlu” demektir; tabanları meslek adıdır. Çavuşoğlu’nda taban bir rütbe, Hacıoğlu’nda bir unvandır. Babaoğlu bir akrabalık sözcüğüyle kurulur. Karaosmanoğlu ise Kara Osman gibi lakaplı bir addan türemiştir: “Kara Osman’ın oğlu”.

Tabanın birden çok anlamı olabilir. Kocaoğlu’ndaki Koca “büyük”, “yaşlı” ya da “ulu” anlamına dayanan bir lakap olabilir. Biçim, hangisinin kastedildiğini tek başına söylemez.

Aynı tabana hem -oğlu hem de -oğulları gelebilir. İkisi arasındaki fark tekil ile çoğul arasındaki farktır: biri “oğlu”, öteki “oğulları” demektir. Anlam bakımından ikisi de bir aileye, bir soya gönderme yapar.

-oğlu ile ilgili yanlış dost riski çok düşüktür. Asıl dikkat, anlamı yanlış yere koymamaktır. Demircioğlu bir meslek soyadıdır; -oğlu yalnızca ona “soyundan” anlamını ekler.

Bir sınır da belirtilmeli: soyadı bir kişi adını ya da mesleği taşır. Soyadını bugün taşıyanların o kişinin ya da o meslekten birinin soyundan geldiğini kanıtlamaz.

Kaynaklar1,2,3

-oğlu dilbilgisinde ne işe yarar?

Anlamı
oğlu, -in oğlu; soyundan
İşlevi
Baba adı ya da aile adı yapan iyelik tamlaması: 'X'in oğlu'. Tabana doğrudan eklenir; ünsüzle biten tabanda araya ünlü girmez (Hasanoğlu).
Biçimleri
-oğlu-oğulları-ioğlu (after vowel-final bases: Hacıoğlu, Kocaoğlu keep the base vowel)

-oğlu hangi sözcüklerle birleşiyor?

son ek -oğlu oğlu, -in oğlu; soyun… aba + kalın yünlü kumaş, aba Abacıoğlu · Abalıoğlu · Abaoğlu abbas + erkek adı; Arapça ʿAbbās Abbasoğlu abdi + Abdi: “kul”; Abdül- ile başla… Abdioğlu acar + acar: atılgan, becerikli, güç… Acaroğlu acem + Acem: Arapça ʿajam; İran, İra… Acemoğlu âdem + Âdem, ilk insan; erkek adı Ademoğlu adil + Adil: adaletli Adiloğlu ağa + ağa: sözü geçen, varlıklı kiş… Ağaoğlu ahmet + erkek adı: övülmüş Ahmetoğlu ak + beyaz; temiz Akoğlu akbaş + ak: beyaz Akbaşoğulları akça + akça: beyazımsı; ayrıca ad Akçaoğlu akın + akın, baskın Akıncıoğlu aktürk + ak: beyaz; temiz, lekesiz Aktürkoğlu -oğlu oğlu, -in oğlu; soyundan aba + Abacıoğlu · Abalıoğlu +1 abbas + Abbasoğlu abdi + Abdioğlu acar + Acaroğlu acem + Acemoğlu âdem + Ademoğlu adil + Adiloğlu ağa + Ağaoğlu ahmet + Ahmetoğlu ak + Akoğlu akbaş + Akbaşoğulları akça + Akçaoğlu akın + Akıncıoğlu aktürk + Aktürkoğlu
-oğlu ile kurulan soyadları, ikinci yarısına göre gruplanmış (287 soyadı, 281 grup). Ağaçta ilk 14 dal gösterilir; 267 dal daha aşağıdaki listede.

224 grup daha (227 soyadı) aşağıdaki tam listede ve sonraki sayfalarda.

-oğlu ile kurulan tüm soyadları

#SoyadıAnlamıKökenHarf
01 Abacıoğlu abacının oğlu Arapça 9
02 Abalıoğlu abalının oğlu Arapça 9
03 Abaoğlu aba + -oğlu Arapça 7
04 Abbasoğlu Abbas’ın oğlu Arapça 9
05 Abdioğlu Abdi'nin oğlu Arapça 8
06 Acaroğlu acarın oğlu; acar “atılgan” Arapça 8
07 Acemoğlu Acem’in oğlu Arapça 8
08 Ademoğlu insanoğlu; Âdem’in oğlu Arapça 8
09 Adiloğlu Adil'in oğlu Arapça 8
10 Ağaoğlu ağanın oğlu Türkçe 7
11 Ahmetoğlu Ahmet’in oğlu Arapça 9
12 Akbaşoğulları Akbaş’ın oğulları Türkçe 13
13 Akçaoğlu Akça’nın oğlu Türkçe 8
14 Akıncıoğlu akıncının oğlu Türkçe 10
15 Akoğlu Ak’ın oğlu Türkçe 6
16 Aktürkoğlu Aktürk’ün oğlu Türkçe 10
17 Alayoğlu Alay’ın oğlu; alay (askerî birlik) Rumca 8
18 Alemdaroğlu sancaktarın oğlu Farsça 11
19 Alimoğlu Alim’in oğlu Arapça 8
20 Arabacıoğlu arabacının oğlu 11
21 Ardıçoğlu Ardıç’ın oğlu; ardıç ağacı Türkçe 9
22 Arıkoğlu Arık’ın oğlu Türkçe 8
23 Arpacıoğlu arpacının oğlu Türkçe 10
24 Arslanoğlu Arslan’ın oğlu Türkçe 10
25 Aslanoğlu Aslan’ın oğlu Türkçe 9
26 Atabeyoğlu atabeyin oğlu Türkçe 10
27 Ataoğlu Ata’nın oğlu; atanın oğlu Türkçe 7
28 Avcıoğlu avcının oğlu Türkçe 8
29 Ayanoğlu âyanın, ileri gelenin oğlu Arapça 8
30 Aydınoğlu Aydın’ın oğlu Türkçe 9
31 Ayoğlu Ay’ın oğlu; ay Türkçe 6
32 Ayvazoğlu Ayvaz’ın oğlu; konak uşağının oğlu Arapça 9
33 Azizoğlu Aziz’in oğlu Arapça 8
34 Babaoğlu Baba diye anılanın oğlu Türkçe 8
35 Bakırcıoğlu bakırcının oğlu Türkçe 11
36 Balcıoğlu balcının oğlu Türkçe 9
37 Baloğlu Bal’ın oğlu Türkçe 7
38 Baltacıoğlu baltacının oğlu Türkçe 11
39 Barbarosoğlu Barbaros’un oğlu Fransızca 12
40 Başoğlu önderin oğlu Türkçe 7
41 Bayazıtoğlu Bayazıt’ın oğlu Arapça 11
42 Bayraktaroğlu bayraktarın oğlu Türkçe 13
43 Bayramoğlu Bayram’ın oğlu Türkçe 10
44 Bedirhanoğlu Bedirhan’ın oğlu Türkçe 12
45 Behramoğlu Behram’ın oğlu Farsça 10
46 Bekaroğlu bekârın oğlu Arapça 9
47 Bekiroğlu Bekir’in oğlu Arapça 9
48 Bektaşoğlu Bektaş’ın oğlu Türkçe 10
49 Benderlioğlu Benderlinin oğlu Farsça 12
50 Benlioğlu benlinin oğlu Türkçe 9
51 Berberoğlu berberin oğlu Fransızca 10
52 Bereketoğlu Bereket’in oğlu; bolluk Arapça 11
53 Beşikçioğlu beşikçinin oğlu Türkçe 11
54 Beşiroğlu Beşir’in oğlu Arapça 9
55 Beyazoğlu beyaz + oğlu Arapça 9
56 Beyoğlu beyin oğlu, beyzade Türkçe 7
57 Bıyıklıoğlu bıyıklının oğlu Türkçe 11
58 Bostancıoğlu bostancının oğlu Farsça 12
59 Boyacıoğlu boyacının oğlu Türkçe 10
60 Bozoğlu Boz’un oğlu Türkçe 7
61 Bulutoğlu Bulut’un oğlu; bulut Türkçe 9
62 Cebecioğlu cebecinin oğlu Moğolca 10
63 Ceritoğlu Cerit’in oğlu Arapça 9
64 Cerrahoğlu cerrahın oğlu Arapça 10
65 Cevizoğlu Ceviz’in oğlu Arapça 9
66 Civaoğlu Civa’nın oğlu; civa Farsça 8
67 Çakıroğlu Çakır'ın oğlu (çakır göz) Türkçe 9
68 Çakmakoğlu Çakmak’ın oğlu Türkçe 10
69 Çalışkanoğlu çalışkanın oğlu Türkçe 12
70 Çapanoğlu Çapan’ın oğlu Türkçe 9
71 Çapkınoğlu Çapkın’ın oğlu Türkçe 10
72 Çavdaroğlu Çavdar'ın oğlu Farsça 10
73 Çavuşoğlu çavuşun oğlu Türkçe 9
74 Çayoğlu çayın oğlu Türkçe 7
75 Çelebioğlu çelebinin oğlu Türkçe 10
76 Çiçekoğlu Çiçek’in oğlu; çiçek Türkçe 9
77 Çiftçioğlu çiftçinin oğlu Farsça 10
78 Çilingiroğlu çilingirin oğlu Farsça 12
79 Çiloğlu Çil lakaplı atanın oğlu Türkçe 7
80 Çobanoğlu çobanın oğlu Farsça 9
81 Çolakoğlu Çolak lakaplı atanın oğlu Türkçe 9
82 Çorbacıoğlu çorbacının oğlu Farsça 11
83 Çulhaoğlu dokumacının oğlu Farsça 9
84 Dağlaroğlu dağların oğlu Türkçe 10
85 Davutoğlu Davut'un oğlu Arapça 9
86 Dayıoğlu dayının oğlu Türkçe 8
87 Dedeoğlu dedenin oğlu Türkçe 8
88 Değirmencioğlu değirmencinin oğlu Türkçe 14
89 Demircioğlu demircinin oğlu Türkçe 11
90 Demiroğlu Demir adlı atanın oğlu Türkçe 9
91 Derelioğlu dereli + -oğlu Farsça 10
92 Dermancıoğlu dermancının oğlu Farsça 12
93 Dervişoğlu dervişin oğlu Farsça 10
94 Develioğlu Develi’nin oğlu Türkçe 10
95 Dizdaroğlu kale muhafızının oğlu Farsça 10
96 Döngeloğlu döngel (muşmula) + -oğlu Türkçe 10
Liste sözlüğe yeni soyadları eklendikçe büyür.

Sık sorulanlar

-oğlu neden ünlü uyumuna göre değişmez?

Çünkü bir ek değil, oğul sözcüğünün iyelik ekli biçimidir. Bağımsız sözcükler bileşikte kendi ünlülerini korur.

1934 kuralları -oğlu hakkında ne söyler?

Nizamname’nin altıncı maddesine göre soyadı tek başına ya da “(oğlu)” ile birlikte kullanılır.

Demircioğlu bir meslek soyadı mıdır?

Evet. Taban demirci bir meslek adıdır; -oğlu buna “oğlu, soyundan” anlamını katar.

Kaynaklar

  1. 1Türk Dil Kurumu, TDK Güncel Türkçe Sözlük
  2. 2Sevan Nişanyan, Nişanyan Sözlük
  3. 3T.C. Resmî Gazete / Mevzuat Bilgi Sistemi (mevzuat.gov.tr), Soyadı Nizamnamesi (Bakanlar Kurulu Kararı 2/1759)