Türkiye Soyadları Türk soyadlarının kaynaklı sözlüğü

Ek·114 soyadı

Öz-

öz, saf, katışıksız; kendi

Soyadı
114
bu sözlükte
Ulusal ilk 30’da
44
ADNKS 2025
En yaygın
Öztürk
Kişi sayısı
586.8314
Öztürk
Konum
ön öge

Öz- ne anlama gelir?

Öztürk ve Özdemir, Türkiye’nin en yaygın on soyadı arasındadır. TÜİK ADNKS 2025 verilerinde Öztürk 586.831 kişiyle sekizinci, Özdemir 556.378 kişiyle onuncu sıradadır. İkisinin başında da aynı öğe durur: öz.

Öz, Türkçede tek başına kullanılan bir sözcüktür. Güncel Türkçe Sözlük onu “kendi”, “katışıksız, saf” ve “bir şeyin özü” anlamlarıyla verir. Sitede “ön ek” diye anılsa da dil bilgisi açısından bileşiğin ilk sözcüğüdür. Bu yüzden ünlü uyumuna göre biçim değiştirmez; her soyadında öz olarak kalır. Bileşiğin sınırında uyum da aranmaz. Öztürk baştan sona ince ünlülüdür, Özkan ise ince ve kalın ünlüyü yan yana taşır. Sonradan gelen ekler yalnızca son öğeye uyar: Özkan’ın, Özdemir’in.

İşlevi nitelemektir. Öz, ikinci öğeyi “gerçek, katışıksız, asıl” diye niteler. Anlamın ağırlığı ikinci öğededir. Özdemir bir tür demirdir, Özkaya bir tür kayadır. Soyadının konu kategorisi de bu son öğeye göre belirlenir.

Sık görülen örnekler şöyle okunur. Öztürk “öz Türk, gerçek Türk” demektir. Özdemir “saf demir”, Özçelik “katışıksız çelik” anlamını taşır. Özkaya “gerçek kaya, sağlam kaya”, Özsoy “öz soy, asıl soy”, Özyurt “asıl yurt” diye açıklanır. Özcan’da ikinci öğe Farsçadan gelen can sözcüğüdür; soyadı “öz can” anlamına gelir. Özkan’daki kan çoğunlukla “kan, soy” diye okunur. Kimi yazarlar bu öğeyi han unvanına bağlar; bu bağlantı tartışmalıdır.

1934 düzenlemesinde Soyadı Nizamnamesi yeni soyadlarının Türk dilinden alınmasını istiyordu (madde 5). Öz bu ilkeye uyan, kısa ve anlamı açık bir Türkçe öğedir. Yine de bu, her Öz- bileşiğinin o yıl türetildiğini göstermez. Tek tek soyadları için böyle bir tarih ancak bir kaynakla verilebilir.

“Öz” ile başlayan her soyadı bileşik değildir. Özel “kişiye ait, özgü”, Özen “itina, dikkat”, Özlem “hasret”, Özge “başka”, Özgün “orijinal”, Özgül “kendine özgü” birer sözlük sözcüğüdür ve bölünmez. Özgür de “hür” anlamıyla sözlükte yer alır. TDK onu öz ve gür öğelerine bağlasa da soyadı olarak tek sözcük gibi ele alınır. Özbek ise bir halk adıdır; öz ve bek diye ayrılmaz.

Kaynaklar1,2,3,4

Öz- dilbilgisinde ne işe yarar?

Anlamı
öz, saf, katışıksız; kendi
İşlevi
Ad ve sıfat önüne gelen bileşik öğesi; ikinci öğeyi 'öz, saf, gerçek' diye niteler.

Öz- hangi sözcüklerle birleşiyor?

ön öge Öz- öz, saf, katışıksız; … + türk Türkçe konuşan halk ve bu hal… Öztürk + demir demir; mecazen sağlam, güçlü Özdemir + kan kan; soy Özkan + can ruh, hayat; sevilen kişi Özcan + acar atılgan, becerikli Özacar + ak beyaz; temiz, lekesiz Özak + akıncı akıncı: akın yapan atlı asker Özakıncı + al al, kırmızı Özal + alp yiğit, kahraman Özalp + arslan arslan: aslan Özarslan + aslan aslan; yiğit kimse Özaslan + ata baba, ata Özata + ay ay; güzel, parlak Özay + aydın aydınlık, parlak; bilgili Özaydın Öz- öz, saf, katışıksız; kendi + türk Öztürk + demir Özdemir + kan Özkan + can Özcan + acar Özacar + ak Özak + akıncı Özakıncı + al Özal + alp Özalp + arslan Özarslan + aslan Özaslan + ata Özata + ay Özay + aydın Özaydın
Öz- ile kurulan soyadları, ikinci yarısına göre gruplanmış (114 soyadı, 114 grup). Ağaçta ilk 14 dal gösterilir; 100 dal daha aşağıdaki listede.

54 grup daha (54 soyadı) aşağıdaki tam listede ve sonraki sayfalarda.

Bunlardan hangileri en yaygın?

  1. 8 Öztürk 586.831
  2. 10 Özdemir 556.378
  3. 22 Özkan 245.254
  4. 25 Özcan 233.820
Ulusal ilk 30’da yer alan üyeler, kişi sayısı (TÜİK ADNKS 2025).

Öz- ile kurulan tüm soyadları

#SoyadıAnlamıKökenSıraHarf
01 Öztürk öz Türk, katıksız Türk Türkçe 8 6
02 Özdemir saf demir; demir gibi sağlam Türkçe 10 7
03 Özkan saf kanlı, soyu temiz Türkçe 22 5
04 Özcan öz can; saf ruhlu, candan Farsça 25 5
05 Özacar gerçekten atılgan Arapça – 6
06 Özak özü ak, içi temiz Türkçe – 4
07 Özakın öz + akın Türkçe – 6
08 Özakıncı gerçek akıncı Türkçe – 8
09 Özakman öz + Akman (saf, temiz) Türkçe – 7
10 Özal öz ve al hecelerinden 1934 adı Türkçe – 4
11 Özalp öz kahraman, soylu yiğit Türkçe – 5
12 Özarı özü arı, tertemiz Türkçe – 5
13 Özarslan gerçek aslan Türkçe – 8
14 Özaslan gerçek aslan, yiğit Türkçe – 7
15 Özat gerçek ad Türkçe – 4
16 Özata öz ata, gerçek ata Türkçe – 5
17 Özatay öz + Atay (ata + ay) Türkçe – 6
18 Özateş öz ateş Farsça – 6
19 Özay öz ay, saf ay Türkçe – 4
20 Özaydın gerçekten aydın, saf ışık Türkçe – 7
21 Özbakır saf bakır Türkçe – 7
22 Özbal öz bal, saf bal Türkçe – 5
23 Özbaş gerçek önder Türkçe – 5
24 Özbay gerçek bey, asıl varlıklı Türkçe – 5
25 Özbayraktar gerçek bayraktar, sancaktar Türkçe – 11
26 Özben öz ben, gerçek ben Türkçe – 5
27 Özberk özü sağlam, gerçekten güçlü Türkçe – 6
28 Özbey gerçek bey, soylu önder Türkçe – 5
29 Özbilen özü bilen, işin aslını bilen Türkçe – 7
30 Özbilgin gerçek bilgin Türkçe – 8
31 Özbir özü bir; eşsiz Türkçe – 5
32 Özbudak ağacın öz sürgünü Türkçe – 7
33 Özçelik saf çelik Türkçe – 7
34 Özçimen öz çimen Türkçe – 7
35 Özçivit halis çivit mavisi Türkçe – 7
36 Özçoban gerçek çoban Farsça – 7
37 Özdağ öz dağ, gerçek dağ Türkçe – 5
38 Özdağlar öz dağlar Türkçe – 8
39 Özdal gerçek dal Türkçe – 5
40 Özdamar öz soydan, katışıksız yaradılışlı Türkçe – 7
41 Özdaş öz taş, gerçek taş Türkçe – 5
42 Özdemiroğlu Özdemir’in oğlu Türkçe – 11
43 Özdil öz dil, arı dil Türkçe – 5
44 Özdilek içten dilek Türkçe – 7
45 Özdoğan katıksız doğan; öz doğmuş Türkçe – 7
46 Özer gerçek er, özü sağlam yiğit Türkçe – 4
47 Özercan Özer + can Farsça – 7
48 Özeren gerçek eren, öz yiğit Türkçe – 6
49 Özerk kendi kendini yöneten Türkçe – 5
50 Özev öz ev, kendi yuvası Türkçe – 4
51 Özgan öz kan, katışıksız soy Türkçe – 5
52 Özgenç özünden genç, dinç Türkçe – 6
53 Özgökçe öz gökçe: saf mavi, güzel Türkçe – 7
54 Özgüç öz güç, gerçek kuvvet Türkçe – 5
55 Özgümüş saf gümüş Türkçe – 7
56 Özgüner öz + Güner Türkçe – 7
57 Özhan gerçek han, öz hükümdar Türkçe – 5
Sıra: TÜİK ADNKS 2025 ulusal ilk 30. Liste sözlüğe yeni soyadları eklendikçe büyür.4

Sık sorulanlar

Öztürk soyadı ne anlama gelir?

Öz “gerçek, katışıksız” ile Türk sözcüklerinden kurulmuştur ve “öz Türk, gerçek Türk” demektir.

Özgür ve Özel de Öz- ile mi kurulmuştur?

Hayır. İkisi de sözlükte tek başına yer alan sözcüklerdir: Özel “özgü, kişisel”, Özgür “hür” demektir. Soyadı olarak bölünmeden okunurlar.

Öz- ünlü uyumuna göre değişir mi?

Değişmez. Öz bağımsız bir sözcük olduğu için Özkan’da da Öztürk’te de aynı kalır.

Kaynaklar

  1. 1Türk Dil Kurumu, TDK Güncel Türkçe Sözlük
  2. 2Sevan Nişanyan, Nişanyan Sözlük
  3. 3T.C. Resmî Gazete / Mevzuat Bilgi Sistemi (mevzuat.gov.tr), Soyadı Nizamnamesi (Bakanlar Kurulu Kararı 2/1759)
  4. 4Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) · ADNKS, TÜİK Nüfus İsim Portalı: En çok kullanılan soyisimler (ADNKS)