Ek·33 soyadı
-can
can, ruh; sevgili
- Soyadı
- 33
- bu sözlükte
- En yaygın
- Özcan
- Konum
- bileşik öğesi
-can ne anlama gelir?
Özcan ile Özkan aynı sesle başlar, ama farklı sözcüklerle biter. Özkan’da kan vardır; Özcan’da ise can. Bu sayfa ikincisini ele alır. İkisi de çok yaygındır: TÜİK ADNKS 2025 verilerine göre Özkan 245.254 kişiyle 22., Özcan 233.820 kişiyle 25. sıradadır. Yalın Can da aynı listede 230.085 kişiyle 27. sırada yer alır.
Can sözlüklerde Farsça kökenli gösterilir. Anlamı “ruh, hayat, yaşama gücü”dür. Gündelik Türkçede “sevgili, candan kişi” anlamında da kullanılır: canım, can dostu. Sözcük Osmanlı Türkçesi aracılığıyla Türkçenin temel söz varlığına girmiştir. Bu bilgi yalnızca sözcüğün tarihidir; soyadını taşıyanlar hakkında bir şey söylemez.
Kökü Farsça olsa da -can ile biten soyadları Türkçe bileşik kalıbıyla kurulur. İlk öğe çoğunlukla Türkçe bir sözcüktür: öz, er, ak, gök, kaya. Bu yüzden bileşik bir bütün olarak Türkçe bir yapıdır; iki öğenin kökeni ayrı ayrı kaydedilir. 1934 kuralları bağlamında bu önemlidir. Soyadı Nizamnamesi’nin 5. maddesine göre yeni soyadları Türk dilinden alınacaktı. Can o dönemde Türkçenin yerleşik bir sözcüğüydü.
-can bir ek değil, tam bir sözcüktür ve ünlü uyumuyla değişmez. İnce ünlülü öğelerden sonra da can olarak kalır: Gökcan, Özcan, Ercan. İki parça bitişik yazılır.
Baş sözcük *can*dır; ilk öğe onu niteler. Özcan “öz can”, yani gerçek, içten can demektir. Ercan “yiğit can” anlamına gelir ve aynı zamanda erkek adıdır. Akcan “ak, temiz can”, Gökcan “gök can” diye okunur. Kayacan’da kaya sağlamlığı çağrıştırır: “kaya gibi sağlam can”. Babacan’da ise iki sevgi sözcüğü birleşir; ad “sevgili baba, babacan kişi” anlamına gelir ve sözlükte “babacan” sıfatı da vardır.
İki sözcük bu kalıba uymaz. Heyecan bir bileşik değil, tek parça bir sözcüktür. Tercan ise bir ilçe adıdır; ter ile *can*a bölünmez. -kan ile biten adlar için ayrı bir sayfa vardır.
-can dilbilgisinde ne işe yarar?
- Anlamı
- can, ruh; sevgili
- İşlevi
- Bileşiğin son öğesi olarak 'can' (ruh, hayat; sevgili) sözcüğü. Farsça kökenlidir.
-can hangi sözcüklerle birleşiyor?
- -can + özcan kendi; katışıksız, içten Özcan
- -can + akcan beyaz; temiz Akcan
- -can + alican Ali: erkek adı; Arapça “yüce” Alican
- -can + arı arı: temiz, saf, katıksız; ayrıca bal arısı Arıcan
- -can + atacan baba, ata Atacan
- -can + aycan ay Aycan
- -can + bircan bir; tek, biricik Bircan
- -can + canbolat can: ruh, hayat (Farsça) Canbolat
- -can + candemir can: ruh, hayat; sevgili (Farsça) Candemir
- -can + cankurtar can: hayat Cankurtaran
- -can + canpolat can: ruh, yaşam Canpolat
- -can + cansev ruh, yaşam; sevilen kişi Cansever
- -can + cantürk can, ruh; sevgili Cantürk
- -can + demircan demir; sağlam Demircan
- -can + dirican canlı, zinde Dirican
- -can + er er: erkek, yiğit Ercan
- -can + gökcan gök Gökcan
- -can + gül dikenli, güzel kokulu bir süs bitkisi ve onun çiçeği Gülcan
- -can + gür gür: bol, güçlü, coşkun Gürcan
- -can + iş iş, çalışma İşcan
- -can + kara kara: siyah; güçlü, yağız Karacan
- -can + kaya kaya; sağlamlık Kayacan
- -can + kızılcan kızıl: kırmızı, kan rengi Kızılcan
- -can + mertcan mert: yiğit, sözünün eri Mertcan
- -can + mutlucan mutlu: mutluluk içinde olan Mutlucan
- -can + or kale, sığınak (eski ağızlarda) Orcan
- -can + özercan öz, gerçek Özercan
- -can + pekcan sağlam, sert, dayanıklı Pekcan
- -can + sever seven Severcan
- -can + şencan şen: neşeli, sevinçli Şencan
- -can + tez tez: çabuk, hızlı Tezcan
- -can + tokcan doymuş; gönlü tok Tokcan
- -can + türkcan Türkçe konuşan halk ve bu halktan olan kimse Türkcan
-can ile kurulan tüm soyadları
| # | Soyadı | Anlamı | Köken | Sıra | Harf |
|---|---|---|---|---|---|
| 01 | Özcan | öz can; saf ruhlu, candan | Farsça | 25 | 5 |
| 02 | Akcan | ak can, temiz yürekli sevgili | Farsça | – | 5 |
| 03 | Alican | sevgili Ali | Farsça | – | 6 |
| 04 | Arıcan | saf ruhlu, temiz yürekli | Farsça | – | 6 |
| 05 | Atacan | atasına candan bağlı | Farsça | – | 6 |
| 06 | Aycan | sevgili ay | Farsça | – | 5 |
| 07 | Bircan | tek can, biricik sevgili | Farsça | – | 6 |
| 08 | Canbolat | çelik canlı | Farsça | – | 8 |
| 09 | Candemir | demir canlı, dayanıklı | Türkçe | – | 8 |
| 10 | Cankurtaran | can kurtaran; cankurtaran | Türkçe | – | 11 |
| 11 | Canpolat | çelik canlı, dayanıklı | Farsça | – | 8 |
| 12 | Cansever | yaşamı ve insanları seven | Türkçe | – | 8 |
| 13 | Cantürk | canı Türk, yürekten Türk | Türkçe | – | 7 |
| 14 | Demircan | demir gibi sağlam can | Farsça | – | 8 |
| 15 | Dirican | diri can, canlı | Farsça | – | 7 |
| 16 | Ercan | canlı, diri yiğit | Farsça | – | 5 |
| 17 | Gökcan | sevgili gök | Farsça | – | 6 |
| 18 | Gülcan | gül gibi sevgili can | Farsça | – | 6 |
| 19 | Gürcan | yaşam dolu, gür canlı | Farsça | – | 6 |
| 20 | İşcan | çalışkan can | Farsça | – | 5 |
| 21 | Karacan | güçlü canlı; esmer sevgili | Farsça | – | 7 |
| 22 | Kayacan | kaya gibi sağlam can | Farsça | – | 7 |
| 23 | Kızılcan | kızıl can | Farsça | – | 8 |
| 24 | Mertcan | yiğit can, mert yürekli | Farsça | – | 7 |
| 25 | Mutlucan | mutlu can | Farsça | – | 8 |
| 26 | Orcan | kale ruhlu; or + can | Farsça | – | 5 |
| 27 | Özercan | Özer + can | Farsça | – | 7 |
| 28 | Pekcan | canı pek, dayanıklı | Farsça | – | 6 |
| 29 | Severcan | seven can | Farsça | – | 8 |
| 30 | Şencan | neşeli can | Farsça | – | 6 |
| 31 | Tezcan | çevik, canlı ruhlu | Farsça | – | 6 |
| 32 | Tokcan | tok + can (ruh, sevgili) | Farsça | – | 6 |
| 33 | Türkcan | Türk yürekli | Farsça | – | 7 |
Sık sorulanlar
- Özcan ile Özkan aynı soyadı mıdır?
Hayır. Özcan öz ile can “ruh, hayat”, Özkan ise öz ile kan sözcüklerinden kurulur. TÜİK ADNKS 2025 listesinde ikisi ayrı soyadları olarak sayılır.
- Can Farsça kökenli olduğuna göre Özcan Türkçe bir soyadı mıdır?
Bileşik Türkçe bir yapıdır: Türkçe öz ile Türkçede yerleşmiş can sözcüğü birleşir. Sözcüklerin kökeni, taşıyanların kökeni hakkında bilgi vermez.
- Tercan ve Heyecan neden bu gruba girmez?
Heyecan tek parça bir sözcüktür, Tercan ise bir ilçe adıdır. İkisinde de sondaki can ayrı bir sözcük değildir.
Kaynaklar
- 1Türk Dil Kurumu, TDK Güncel Türkçe Sözlük
- 2Sevan Nişanyan, Nişanyan Sözlük
- 3T.C. Resmî Gazete / Mevzuat Bilgi Sistemi (mevzuat.gov.tr), Soyadı Nizamnamesi (Bakanlar Kurulu Kararı 2/1759)
- 4Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) · ADNKS, TÜİK Nüfus İsim Portalı: En çok kullanılan soyisimler (ADNKS)