Ek·168 soyadı
-cı / -ci / -cu / -cü / -çı / -çi / -çu / -çü
-cı: o işi yapan, satan
- Soyadı
- 168
- bu sözlükte
- Ulusal ilk 30’da
- 0
- ADNKS 2025
- Konum
- son öge
-cı / -ci / -cu / -cü / -çı / -çi / -çu / -çü ne anlama gelir?
Bir çarşıyı dolaşan, dükkân tabelalarında bu eki defalarca görür: kalaycı, kahveci, sütçü. Aynı ek soyadlarında da en verimli meslek ekidir. Demir sözcüğüne gelince Demirci, yani “demir işleyen usta” ortaya çıkar.
Ekin biçimi iki kurala bağlıdır. Ünlüsü büyük ünlü uyumuna göre dört yoldan biri olur: -cı, -ci, -cu, -cü. Ünsüzü de kökün sonuna bakar. Kök sert ünsüzle (p, ç, t, k, f, h, s, ş) bitiyorsa c sertleşir ve ç olur. Böylece sekiz biçim çıkar. Bakırcı ve Kalaycı -cı alır. Demirci ve Değirmenci -ci alır. Topçu -çu, Sütçü -çü alır, çünkü top ve süt sert ünsüzle biter. Ünlüyle biten köklerde ek doğrudan gelir: kahve → Kahveci, araba → Arabacı.
Anlamı “bir şeyi yapan, satan ya da onunla uğraşan kişi”dir. Bakırcı “bakır işleyen”, Kalaycı “kap kacağı kalaylayan” ustadır. Topçu “top kullanan asker”, Sütçü “süt satan” kişidir. Değirmenci “değirmen işleten”, Avcı “av yapan” demektir. Kahveci hem kahve satanı hem de kahvehane işletenini anlatır.
Soyadında ek her zaman sonda durur ve sözcüğü bir meslek adına çevirir. Bu yüzden sitede kategoriyi kök değil meslek belirler. Demirci, madenler grubuna değil zanaatlar grubuna girer; demir ise ikincil bilgi olarak kalır. -oğlu eklenince yapı bir kat daha uzar: Demircioğlu “demircinin oğlu” demektir.
Sondaki her -cı bu ek değildir. Hacı Arapça kökenli bir sözcüktür ve “hacca gitmiş kişi” anlamına gelir; ha- diye bir kök yoktur. Öncü (ön + -cü) gerçekten bu ekle kurulmuştur. Ama sözlükte kalıplaşmış bir sözcüktür, “en önde giden” anlamıyla ayrıca ele alınır. Yazıcı ise yaz- fiiline -ıcı eklenerek kurulur. Bu, fiilden ad yapan başka bir ektir. Anlamı “yazı yazan, kâtip” olduğu için yine meslek soyadları arasında yer alır.
1934 düzenlemesi bu soyadlarını özel olarak ele almaz. Nizamnamenin 5. maddesi yeni soyadlarının Türk dilinden alınmasını esas alır. -cı soyadlarının çoğu bir zanaat adını taşır.
-cı / -ci / -cu / -cü / -çı / -çi / -çu / -çü dilbilgisinde ne işe yarar?
- Anlamı
- -cı: o işi yapan, satan
- İşlevi
- Meslek ve uğraş adı yapan ek: 'X ile uğraşan, X yapan/satan'. Ünlü uyumuna göre dört, sert ünsüzden sonra ç'li dört biçimi vardır (Demirci, Topçu, Sütçü).
- Biçimleri
- -cı-ci-cu-cü-çı-çi-çu-çü
-cı / -ci / -cu / -cü / -çı / -çi / -çu / -çü hangi sözcüklerle birleşiyor?
- aba + cı / -ci / -cu / -cü / -çı / -çi / -çu / -çü kalın yünlü kumaş, keçe Abacı
- afyon + cı / -ci / -cu / -cü / -çı / -çi / -çu / -çü afyon: haşhaştan elde edilen madde; Afyon ili Afyoncu
- akın + cı / -ci / -cu / -cü / -çı / -çi / -çu / -çü akın: düşman topraklarına yapılan hızlı saldırı Akıncı
- ara + cı / -ci / -cu / -cü / -çı / -çi / -çu / -çü ara, iki şey arasındaki yer Aracı
- araba + cı / -ci / -cu / -cü / -çı / -çi / -çu / -çü at ya da öküz arabası Arabacı
- arı + cı / -ci / -cu / -cü / -çı / -çi / -çu / -çü arı: bal yapan böcek Arıcı
- arpa + cı / -ci / -cu / -cü / -çı / -çi / -çu / -çü arpa Arpacı
- aş + cı / -ci / -cu / -cü / -çı / -çi / -çu / -çü aş: pişmiş yemek Aşçı
- ateş + cı / -ci / -cu / -cü / -çı / -çi / -çu / -çü ateş: yanma sırasında çıkan ısı ve ışık Ateşçi
- av + cı / -ci / -cu / -cü / -çı / -çi / -çu / -çü avlanan hayvan; avlanma Avcı, Avcu
- ayna + cı / -ci / -cu / -cü / -çı / -çi / -çu / -çü ayna Aynacı
- ayran + cı / -ci / -cu / -cü / -çı / -çi / -çu / -çü ayran: yoğurt ve sudan yapılan içecek Ayrancı
- badem + cı / -ci / -cu / -cü / -çı / -çi / -çu / -çü badem Bademci
- bağ + cı / -ci / -cu / -cü / -çı / -çi / -çu / -çü üzüm bağı Bağcı
- bahçe + cı / -ci / -cu / -cü / -çı / -çi / -çu / -çü bahçe Bahçeci
- bakır + cı / -ci / -cu / -cü / -çı / -çi / -çu / -çü bakır Bakırcı
- bal + cı / -ci / -cu / -cü / -çı / -çi / -çu / -çü arıların çiçek özünden yaptığı tatlı madde Balcı
- balık + cı / -ci / -cu / -cü / -çı / -çi / -çu / -çü balık: suda yaşayan omurgalı Balıkçı
- balta + cı / -ci / -cu / -cü / -çı / -çi / -çu / -çü ağaç kesmeye yarayan alet Baltacı
- bardak + cı / -ci / -cu / -cü / -çı / -çi / -çu / -çü bardak: su içilen kap; eskiden testi Bardakçı
- barut + cı / -ci / -cu / -cü / -çı / -çi / -çu / -çü barut: patlayıcı toz Barutçu
- basma + cı / -ci / -cu / -cü / -çı / -çi / -çu / -çü kalıpla desen basılmış pamuklu kumaş Basmacı
- bayrak + cı / -ci / -cu / -cü / -çı / -çi / -çu / -çü bayrak, sancak Bayrakçı
- bek + cı / -ci / -cu / -cü / -çı / -çi / -çu / -çü bek: sağlam, sert; bekle- fiilinin kökü Bekçi
- beşik + cı / -ci / -cu / -cü / -çı / -çi / -çu / -çü beşik: bebeği sallayarak uyutmaya yarayan küçük yatak Beşikçi
- bıçak + cı / -ci / -cu / -cü / -çı / -çi / -çu / -çü kesici araç Bıçakçı
- borazan + cı / -ci / -cu / -cü / -çı / -çi / -çu / -çü borazan: boru biçiminde üflemeli çalgı Borazancı
- bostan + cı / -ci / -cu / -cü / -çı / -çi / -çu / -çü bostan: sebze bahçesi Bostancı
- boya + cı / -ci / -cu / -cü / -çı / -çi / -çu / -çü boya: renk veren madde Boyacı
- boza + cı / -ci / -cu / -cü / -çı / -çi / -çu / -çü boza Bozacı
- börek + cı / -ci / -cu / -cü / -çı / -çi / -çu / -çü yufka ile yapılan hamur işi Börekçi
- buğday + cı / -ci / -cu / -cü / -çı / -çi / -çu / -çü buğday Buğdaycı
- buyruk + cı / -ci / -cu / -cü / -çı / -çi / -çu / -çü buyruk: emir, ferman; eskiden komutan Buyrukçu
- cebe + cı / -ci / -cu / -cü / -çı / -çi / -çu / -çü silah, zırh, savaş donanımı Cebeci
- ceviz + cı / -ci / -cu / -cü / -çı / -çi / -çu / -çü ceviz Cevizci
- ciğer + cı / -ci / -cu / -cü / -çı / -çi / -çu / -çü karaciğer, akciğer; sakatat Ciğerci
- çakı + cı / -ci / -cu / -cü / -çı / -çi / -çu / -çü çakı: katlanır küçük bıçak Çakıcı
- çakmak + cı / -ci / -cu / -cü / -çı / -çi / -çu / -çü çakmak: ateş yakmaya yarayan alet; tüfek çakmağı Çakmakçı
- çam + cı / -ci / -cu / -cü / -çı / -çi / -çu / -çü iğne yapraklı, reçineli, her dem yeşil ağaç Çamcı
- çanak + cı / -ci / -cu / -cü / -çı / -çi / -çu / -çü topraktan yayvan kap Çanakçı
- çerçi + cı / -ci / -cu / -cü / -çı / -çi / -çu / -çü Çerçi
- çift + cı / -ci / -cu / -cü / -çı / -çi / -çu / -çü çift sürmek: toprağı sabanla sürmek Çiftçi
- çorba + cı / -ci / -cu / -cü / -çı / -çi / -çu / -çü çorba: sulu yemek Çorbacı
- çörek + cı / -ci / -cu / -cü / -çı / -çi / -çu / -çü yuvarlak, tatlı veya tuzlu hamur işi Çörekçi
- çubuk + cı / -ci / -cu / -cü / -çı / -çi / -çu / -çü çubuk: ince değnek; tütün çubuğu Çubukçu
- çul + cı / -ci / -cu / -cü / -çı / -çi / -çu / -çü kıldan kaba dokuma; hayvan örtüsü Çulcu
- dağ + cı / -ci / -cu / -cü / -çı / -çi / -çu / -çü çevresine göre çok yüksek, doruklu yer şekli Dağcı
- damga + cı / -ci / -cu / -cü / -çı / -çi / -çu / -çü damga, mühür Damgacı
- dana + cı / -ci / -cu / -cü / -çı / -çi / -çu / -çü dana, buzağı Danacı
- değirmen + cı / -ci / -cu / -cü / -çı / -çi / -çu / -çü tahıl öğüten yapı ve düzenek Değirmenci
- demir + cı / -ci / -cu / -cü / -çı / -çi / -çu / -çü sert, dövülerek işlenen gri metal Demirci
- deniz + cı / -ci / -cu / -cü / -çı / -çi / -çu / -çü yeryüzünü kaplayan geniş tuzlu su kütlesi Denizci
- deri + cı / -ci / -cu / -cü / -çı / -çi / -çu / -çü işlenmiş hayvan postu Derici
- deve + cı / -ci / -cu / -cü / -çı / -çi / -çu / -çü hörgüçlü, çölde yük taşıyan geviş getiren hayvan Deveci
- doğrama + cı / -ci / -cu / -cü / -çı / -çi / -çu / -çü kapı, pencere gibi ahşap bölmeler Doğramacı
- dök + cı / -ci / -cu / -cü / -çı / -çi / -çu / -çü dökmek: akıtmak; maden dökmek Dökmeci
- düven + cı / -ci / -cu / -cü / -çı / -çi / -çu / -çü harman aracı Düvenci
- ekin + cı / -ci / -cu / -cü / -çı / -çi / -çu / -çü tarlaya ekilen tahıl Ekinci
- ekmek + cı / -ci / -cu / -cü / -çı / -çi / -çu / -çü ekmek: undan yapılıp pişirilen temel besin Ekmekçi
108 grup daha (108 soyadı) aşağıdaki tam listede ve sonraki sayfalarda.
-cı ile kurulan tüm soyadları
| # | Soyadı | Anlamı | Köken | Harf |
|---|---|---|---|---|
| 01 | Abacı | aba dokuyan ya da satan | Arapça | 5 |
| 02 | Afyoncu | afyon yetiştiren ya da satan | Arapça | 7 |
| 03 | Akıncı | akın yapan süvari | Türkçe | 6 |
| 04 | Arabacı | araba süren, arabacı | Türkçe | 7 |
| 05 | Aracı | arabulucu, komisyoncu | Türkçe | 5 |
| 06 | Arıcı | arı yetiştiren, arıcı | Türkçe | 5 |
| 07 | Arpacı | arpa tüccarı | Türkçe | 6 |
| 08 | Aşçı | yemek pişiren | Türkçe | 4 |
| 09 | Ateşçi | ateşçi, ocakçı | Farsça | 6 |
| 10 | Avcı | avlanan, avı geçim yolu edinen kişi | Türkçe | 4 |
| 11 | Avcu | avlanan kişi (avcı’nın ağız söyleyişi) | Türkçe | 4 |
| 12 | Aynacı | ayna yapan veya satan | Farsça | 6 |
| 13 | Ayrancı | ayran yapan veya satan | Türkçe | 7 |
| 14 | Bademci | badem satan | Farsça | 7 |
| 15 | Bağcı | bağ işleten, üzüm yetiştiren | Farsça | 5 |
| 16 | Bahçeci | bahçıvan | Farsça | 7 |
| 17 | Bakırcı | bakır ustası | Türkçe | 7 |
| 18 | Balcı | bal satan, arıcı | Türkçe | 5 |
| 19 | Balıkçı | balık tutan, balık satan | Türkçe | 7 |
| 20 | Baltacı | balta ustası; oduncu; saray baltacısı | Türkçe | 7 |
| 21 | Bardakçı | bardak ve testi yapan ya da satan | Türkçe | 8 |
| 22 | Barutçu | barut yapan ya da satan | Arapça | 7 |
| 23 | Basmacı | kumaşa desen basan | Türkçe | 7 |
| 24 | Bayrakçı | bayrak taşıyan | Türkçe | 8 |
| 25 | Bekçi | koruyucu | Türkçe | 5 |
| 26 | Beşikçi | beşik yapan | Türkçe | 7 |
| 27 | Bıçakçı | bıçak ustası | Türkçe | 7 |
| 28 | Borazancı | borazan çalan, boruzen | Türkçe | 9 |
| 29 | Bostancı | bahçıvan; saray muhafızı | Farsça | 8 |
| 30 | Boyacı | kumaş boyacısı | Türkçe | 6 |
| 31 | Bozacı | boza yapıp satan | 6 | |
| 32 | Börekçi | börek yapan, börek satan | Türkçe | 7 |
| 33 | Buğdaycı | buğday tüccarı | Türkçe | 8 |
| 34 | Buyrukçu | buyruk getiren, buyruk uygulayan | Türkçe | 8 |
| 35 | Cebeci | Osmanlı silahçı askeri | Moğolca | 6 |
| 36 | Cevizci | ceviz satan veya yetiştiren | Arapça | 7 |
| 37 | Ciğerci | sakatatçı, ciğer satan | Farsça | 7 |
| 38 | Çakıcı | çakı yapan, bıçakçı | Türkçe | 6 |
| 39 | Çakmakçı | çakmak yapan, satan ya da onaran usta | Türkçe | 8 |
| 40 | Çamcı | çam kerestesi ya da reçinesiyle uğraşan | Türkçe | 5 |
| 41 | Çanakçı | çömlekçi, çanak ustası | Türkçe | 7 |
| 42 | Çerçi | seyyar satıcı, çerçi | Türkçe | 5 |
| 43 | Çiftçi | toprağı sürüp ekerek geçinen kişi | Türkçe | 6 |
| 44 | Çorbacı | çorba yapan; yeniçeri orta komutanı | Farsça | 7 |
| 45 | Çörekçi | çörek yapan, çörek satan | Türkçe | 7 |
| 46 | Çubukçu | tütün çubuğu yapan ya da satan | Türkçe | 7 |
| 47 | Çulcu | çul yapan veya satan | Farsça | 5 |
| 48 | Dağcı | alpinist | Türkçe | 5 |
| 49 | Damgacı | damga vuran veya yapan | Türkçe | 7 |
| 50 | Danacı | dana yetiştiren, dana tüccarı | Türkçe | 6 |
| 51 | Değirmenci | değirmen işleten, değirmenci | Türkçe | 10 |
| 52 | Demirci | demiri ateşte kızdırıp döven usta | Türkçe | 7 |
| 53 | Denizci | gemici, denizci | Türkçe | 7 |
| 54 | Derici | deri işleyen ya da satan | Türkçe | 6 |
| 55 | Deveci | deve sahibi, kervancı | Türkçe | 6 |
| 56 | Doğramacı | ahşap kapı ve pencere ustası | Türkçe | 9 |
| 57 | Dökmeci | dökümcü, maden döken usta | Türkçe | 7 |
| 58 | Düvenci | düven süren, düven yapan | Rumca | 7 |
| 59 | Ekinci | ekin eken, çiftçi | Türkçe | 6 |
| 60 | Ekmekçi | ekmek yapan ya da satan | Türkçe | 7 |
| 61 | Elçi | sefir; aracı | Türkçe | 4 |
| 62 | Elmacı | elma yetiştiren ya da satan | Türkçe | 6 |
| 63 | Eskici | eskici, ayakkabı tamircisi | Türkçe | 6 |
| 64 | Fırıncı | ekmekçi, fırın işleten | Arapça | 7 |
| 65 | Gemici | denizci, gemide çalışan | Türkçe | 6 |
| 66 | Gezici | seyyar, gezginci | Türkçe | 6 |
| 67 | Göncü | deri satan; ayakkabı tamircisi | Türkçe | 5 |
| 68 | Gözcü | gözcü, gözetleyen | Türkçe | 5 |
| 69 | Gümrükçü | gümrük görevlisi | Rumca | 8 |
| 70 | Halıcı | halı dokuyan ya da satan | Türkçe | 6 |
| 71 | Hamamcı | hamam işleten kişi | Arapça | 7 |
| 72 | Hamurcu | hamur yoğuran, hamurcu | Arapça | 7 |
| 73 | Hancı | han işleten, hancı | Farsça | 5 |
| 74 | Harmancı | harman işçisi | Farsça | 8 |
| 75 | Hasırcı | hasır ören ya da satan | Arapça | 7 |
| 76 | Havutçu | deve semeri yapan | Farsça | 7 |
| 77 | Helvacı | helva yapan ya da satan | Arapça | 7 |
| 78 | Hızarcı | kereste biçen usta | Ermenice | 7 |
| 79 | Hurmacı | hurma satıcısı | Farsça | 7 |
| 80 | İpekçi | ipek üreticisi ya da satıcısı | Türkçe | 6 |
| 81 | İplikçi | iplik yapan, satan | Türkçe | 7 |
| 82 | Kabakçı | kabak yetiştiren, kabak satan | Türkçe | 7 |
| 83 | Kahveci | kahve satan; kahvehane işleten | Arapça | 7 |
| 84 | Kalaycı | kalay ustası | Arapça | 7 |
Sık sorulanlar
- Topçu neden -cu değil de -çu ile yazılır?
Top sert bir ünsüzle, p ile biter. Sert ünsüzden sonra ekin c’si ç olur.
- Hacı soyadı bu ekle mi kurulmuştur?
Hayır. Hacı bütün hâlinde Arapça kökenli bir sözcüktür. Sondaki -cı yalnızca biçim benzerliğidir.
Kaynaklar
- 1Türk Dil Kurumu, TDK Güncel Türkçe Sözlük
- 2Sevan Nişanyan, Nişanyan Sözlük
- 3T.C. Resmî Gazete / Mevzuat Bilgi Sistemi (mevzuat.gov.tr), Soyadı Nizamnamesi (Bakanlar Kurulu Kararı 2/1759)