-el

Yücel adını iki parçaya ayırmak kolaydır: yüce ve el. Ama birleşme noktasında iki e yan yana kalmaz. İlk öğenin son ünlüsü düşer ve ad Yücel olarak yazılır. Bu küçük ayrıntı, -el öğesinin nasıl çalıştığını iyi gösterir.

Soyadlarındaki el, Eski Türkçedeki el ~ il sözcüğüne bağlanır. Bu sözcük “ülke, yurt; halk, topluluk” anlamlarını taşır. Bugünkü il “vilayet” sözcüğü de aynı kökten gelir. Günümüzde el denince önce vücudun organı ya da “yabancı” anlamı akla gelir; bunlar ayrı sözcüklerdir. Bu adlarda ise genellikle “yurt, halk” okuması benimsenir. Kaynaklar adları tek tek incelemediği için bu okuma çoğu zaman olası bir çözümleme olarak kalır.

Öğe tam bir sözcüktür ve ünlü uyumuna göre değişmez. Önünde kalın ünlü bulunsa bile biçim -el olarak kalır; seyrek görülen Akel bunun örneğidir. Bileşikte ağırlık son öğededir. İlk öğe yurdu ya da halkı niteler.

Örnekler kısa ve düzenlidir. Yücel “yüce, ulu yurt” diye çözümlenir. Demirel demir ile el sözcüklerini birleştirir. Gürel’de gür “güçlü, bol” vardır. Şenel şen “neşeli; bayındır” ile, Ünel ün “şöhret” ile kurulur. Erel ise er “yiğit” ile el sözcüğünden oluşur. Seyrek bir addır ve çözümlemesi olası düzeydedir.

Yücel aynı zamanda yaygın bir kişi adıdır. Bir soyadının kişi adından mı yoksa doğrudan sözcüklerden mi geldiği, kayıtlarda çoğu zaman görünmez.

-el ile bittiği hâlde bu gruba girmeyen adlar daha çoktur. Özel “kendine özgü”, Güzel “hoşa giden” ve Genel “bütüne ait” birer sözlük sözcüğüdür; bölünmezler. Kemal, Cemal ve Celal ise Arapça kökenli kişi adlarıdır. Sondaki seslerin el “yurt” ile bir bağı yoktur.

Bu yüzden sitede bir izin listesi kullanılır. Yalnızca yüce, demir, gür, şen, ün ya da er gibi bilinen bir ilk öğeden sonra gelen -el bu öğe sayılır. Öteki bütün durumlarda önce adın bütün hâlinde bir sözcük olup olmadığına bakılır.