Türkiye Soyadları Türk soyadlarının kaynaklı sözlüğü

Kategori grubu·178 soyadı

Savaş ve kahramanlık

Soyadı
178
bu sözlükte
Ulusal ilk 30’da
15
ADNKS 2025
En yaygın
Kılıç
Kişi sayısı
450.5725
Kılıç

Bu soyadları nasıl oluştu?

Kılıç, TÜİK ADNKS 2025 verilerine göre Türkiye'nin en yaygın 13. soyadıdır ve 450.572 kişi bu adı taşır. Bir silah adının bu kadar öne çıkması dikkat çekicidir, çünkü 1934 kuralları savaş dünyasının bir bölümünü soyadlarından özellikle uzak tutmak istemişti. Soyadı Kanunu'nun 3. maddesi rütbe ve memuriyet adlarını yasaklar. Soyadı Nizamnamesi'nin 9. maddesi de eski ve yeni devlet kadrosundaki rütbe ve memuriyetleri bildiren adları kapsar. Yasak unvana yönelikti; silaha, yiğitliğe ya da zafere değil.

Üç ayrı alan

Yiğitlik ve kahramanlık sayfası savaşan insanı anlatan sözcükleri toplar: yiğit, alp, er, batur, bahadır, kahraman, gazi. Bunların çoğu eski Türkçeden gelir; kahraman Farsçadan, gazi Arapçadan girmiştir. Alp ve er ayrıca Alper ya da Erhan gibi ad bileşiklerinde yaşar; o bileşikler başka bir sayfada ele alınır.

Silahlar ve savaş donanımı sayfası nesneleri anlatır: kılıç, kalkan, mızrak, kargı, süngü, miğfer anlamındaki tolga, bayrak ve sancak. Burada soyadı bir kişiyi değil, bir aleti adlandırır. Karakılıç gibi renk sözcüklü bileşikler de bu sayfaya girer.

Askerî rütbe ve görevler sayfası ise yasağın tam hedefindeki sözcükleri içerir: çavuş, onbaşı, yüzbaşı, binbaşı, sipahi, topçu. Bu biçimler bugünkü kayıtlarda yalın ya da -oğlu ile birlikte görülür. Tek tek adların nasıl kayda geçtiğini belge olmadan açıklamıyoruz.

Biçim ve anlam

Kahramanlık sözcükleri çoğunlukla yalın kullanılır: Yiğit, Alp, Batur. Silah adları sık sık bir sıfatla birleşir: Akkılıç, Karakılıç. Rütbe adlarında -oğlu yaygındır: Çavuşoğlu, Yüzbaşıoğlu. -cı/-ci eki de görülür. Top ‘top, gülle’ sözcüğünden gelen Topçu, topla iş gören askeri anlatır.

Bu sözcüklerin hiçbiri taşıyan ailenin askerlikle bağı olduğunu göstermez. 1934'te pek çok kişi soyadını beğendiği bir sözcükten seçti; kanunun 5. maddesi reşit kişiye bu serbestliği tanır. Yiğit ya da Kılıç gibi bir ad, bir meslekten çok bir değeri ya da imgeyi anlatır.

Örnekler

  • Kılıç: eski Türkçe kılıç, bugünkü anlamıyla aynı silah.
  • Yiğit: ‘genç erkek; cesur, yürekli’.
  • Kahraman: Farsça qahramān ‘kahraman’ sözcüğünden.
  • Çavuş: eski Türkçede haberci ve görevli, sonra ordu rütbesi.
  • Topçu: top ve -çu ekiyle ‘topçu asker’.

Grubun ilginç yanı bu gerilimdir. Savaş sözcükleri Türkiye'deki soyadlarının en güçlü temalarından biridir, ama kanun bu alanın tam ortasından bir çizgi geçirmişti.

Kaynaklar1,2,3,4,5

Bu grupta hangi kategoriler var?

  • Yiğitlik ve kahramanlık126 soyadı

    Yiğit, alp, er, batur, bahadır, kahraman ve gazi gibi savaşçı ve kahraman anlamındaki sözcüklerle savaş, akın ve zafer gibi savaş kavramlarından gelen soyadları. Alp ve Er öğeleri bileşiklerde ad öğesi olarak da çok sık görülür.

  • Silahlar ve savaş donanımı103 soyadı

    Kılıç, ok, yay, kalkan, mızrak, kargı, süngü ve zırh gibi silah ve savaş donanımı adlarıyla sancak, tuğ ve bayrak gibi savaş sembollerinden gelen soyadları. Kılıç, bu grubun en yaygın üyesidir ve Kılıçarslan, Kılıçaslan gibi tarihî adlarda da geçer.

  • Askerî rütbe ve görevler76 soyadı

    Çavuş, onbaşı, yüzbaşı, binbaşı, sipahi, serdar ve bölükbaşı gibi askerî rütbe ve görev adlarıyla topçu, okçu ve süvari gibi asker türlerinden gelen soyadları. Soyadı Kanunu rütbe adlarının soyadı yapılmasını sınırlamıştır; bu adların kayıtlarda bulunması çoğunlukla -oğlu biçimiyle ya da eski aile lakabı olarak açıklanır, ama tek bir soyadı için bu ancak belgeyle söylenir.

Bu gruptaki tüm soyadları

#SoyadıAnlamıKökenSıraHarf
01 Kılıç uzun, keskin ağızlı savaş silahı Türkçe 13 5
02 Akatlı ak atlı Türkçe – 6
03 Akbayrak ak bayrak Türkçe – 8
04 Akın baskın; coşkun akış Türkçe – 4
05 Akıncı akın yapan süvari Türkçe – 6
06 Akıncıoğlu akıncının oğlu Türkçe – 10
07 Akınlı akına katılan Türkçe – 6
08 Akınözü akının özü Türkçe – 7
09 Akkale ak kale, beyaz hisar Arapça – 6
10 Akkılıç parlak kılıç Türkçe – 7
11 Aktuğ ak tuğ, beyaz sancak Türkçe – 5
12 Aktulga ak miğfer Moğolca – 7
13 Alayoğlu Alay’ın oğlu; alay (askerî birlik) Rumca – 8
14 Albay alay komutanı Türkçe – 5
15 Albayrak al bayrak, kırmızı bayrak Türkçe – 8
16 Alemdar bayraktar, sancak taşıyan Farsça – 7
17 Alemdaroğlu sancaktarın oğlu Farsça – 11
18 Alp yiğit, kahraman Türkçe – 3
19 Alpagut yiğit, savaşçı Türkçe – 7
20 Altınok altın ok Türkçe – 7
21 Altıok altı ok Türkçe – 6
22 Altıoklar altı ok Türkçe – 9
23 Altunok altın ok Türkçe – 7
24 Atar atan, fırlatan; ya da attar Türkçe – 4
25 Atıcı nişancı, iyi atış yapan Türkçe – 5
26 Atlı ata binmiş, süvari Türkçe – 4
27 Aykutalp ay gibi kutlu yiğit Türkçe – 8
28 Badur yiğit, kahraman (batur) Türkçe – 5
29 Bahadır yiğit, kahraman Moğolca – 7
30 Barut patlayıcı toz; ateşli mizaç Arapça – 5
31 Baskın ani saldırı; üstün, başat Türkçe – 6
32 Baştuğ baştaki tuğ, öncü sancak Türkçe – 6
33 Başyiğit yiğitlerin başı Türkçe – 8
34 Batır yiğit, kahraman Türkçe – 5
35 Batur yiğit, kahraman Türkçe – 5
36 Bayrak sancak Türkçe – 6
37 Bayrakçı bayrak taşıyan Türkçe – 8
38 Bayrakdar bayrak taşıyan, sancaktar Türkçe – 9
39 Bayraklı bayraklı Türkçe – 8
40 Bayraktar bayrak taşıyan, sancaktar Türkçe – 9
41 Bayraktaroğlu bayraktarın oğlu Türkçe – 13
42 Bayraktutan bayrağı tutan, sancaktar Türkçe – 11
43 Berent kılıç Farsça – 6
44 Bozan düşmanı bozguna uğratan Türkçe – 5
45 Bozer boz er, kır saçlı yiğit Türkçe – 5
46 Böke kahraman, güçlü kişi Türkçe – 4
47 Bölük kısım; askerî bölük Türkçe – 5
48 Bölükbaşı bölük komutanı Türkçe – 9
49 Buyrukçu buyruk getiren, buyruk uygulayan Türkçe – 8
50 Büyükbayraktar büyük bayraktar Türkçe – 14
51 Cebe zırh, savaş donanımı Moğolca – 4
52 Cebeci Osmanlı silahçı askeri Moğolca – 6
53 Cebecioğlu cebecinin oğlu Moğolca – 10
54 Çakmaklı çakmaklı tüfek Türkçe – 8
55 Çapan hızlı giden, akıncı Türkçe – 5
56 Çavuş askerî rütbe Türkçe – 5
57 Çavuşoğlu çavuşun oğlu Türkçe – 9
58 Çete silahlı küçük birlik – 4
59 Çorbacı çorba yapan; yeniçeri orta komutanı Farsça – 7
60 Dalkılıç yalın kılıç, kılıcı çekik Türkçe – 8
61 Delibalta gözü kara baltacı Türkçe – 9
62 Demiralay demir alay, yenilmez birlik Türkçe – 9
63 Demiralp demir yiğit Türkçe – 8
64 Demirok demir ok Türkçe – 7
65 Dilaver yiğit, yürekli Farsça – 7
66 Dizdaroğlu kale muhafızının oğlu Farsça – 10
67 Dündar artçı, ordunun arkasını koruyan Farsça – 6
68 Efe zeybek önderi, yiğit Türkçe – 3
69 Er yiğit; asker Türkçe – 2
70 Erat erler, askerler Türkçe – 4
71 Erbaş erlerin başı; onbaşı, çavuş Türkçe – 5
72 Erbatur yiğit kahraman Türkçe – 7
73 Erler erkekler, yiğitler Türkçe – 5
74 Eryiğit er yiğit, kahraman Türkçe – 7
75 Fişek mermi Farsça – 5
76 Gedikli gedik sahibi; astsubay Türkçe – 7
77 Gökyay gök yayı Türkçe – 6
78 Gözcü gözcü, gözetleyen Türkçe – 5
79 Gümüşpala gümüş pala, gümüş kılıç Fransızca – 9
80 Günok güneş oku Türkçe – 5
81 Kahraman yiğit Farsça – 8
82 Kahramaner kahraman yiğit Türkçe – 10
83 Kale hisar Arapça – 4
84 Kalkan siper; koruyucu Türkçe – 6
85 Kalyon yelkenli savaş gemisi Fransızca – 6
86 Karaer güçlü yiğit; esmer er Türkçe – 6
87 Karagülle kara top güllesi Farsça – 9
88 Karakullukçu yeniçeri koğuşunda hizmetli Türkçe – 12
89 Karayiğit esmer, güçlü yiğit Türkçe – 9
Sıra: TÜİK ADNKS 2025 ulusal ilk 30. Liste sözlüğe yeni soyadları eklendikçe büyür.5

Sık sorulanlar

1934 kuralları savaşla ilgili bütün soyadlarını yasakladı mı?

Hayır. Soyadı Kanunu'nun 3. maddesi ve Nizamname'nin 9. maddesi rütbe ve memuriyet adlarını yasaklar. Kılıç, Kalkan ya da Yiğit gibi silah ve kahramanlık sözcükleri bu yasağın dışındaydı.

Bu gruptaki en yaygın soyadı hangisi?

Kılıç. TÜİK ADNKS 2025 verilerine göre Kılıç, 450.572 kişiyle Türkiye'nin 13. en yaygın soyadıdır.

Çavuş ya da Topçu soyadı ailenin asker olduğunu mu gösterir?

Hayır. Soyadı bir sözcüğün anlamını taşır; ailenin geçmişi hakkında belge olmadan bir şey söylemez.

Kaynaklar

  1. 1Türk Dil Kurumu, TDK Güncel Türkçe Sözlük
  2. 2Sevan Nişanyan, Nişanyan Sözlük
  3. 3T.C. Resmî Gazete / Mevzuat Bilgi Sistemi (mevzuat.gov.tr), Soyadı Kanunu (Kanun No. 2525)
  4. 4T.C. Resmî Gazete / Mevzuat Bilgi Sistemi (mevzuat.gov.tr), Soyadı Nizamnamesi (Bakanlar Kurulu Kararı 2/1759)
  5. 5Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) · ADNKS, TÜİK Nüfus İsim Portalı: En çok kullanılan soyisimler (ADNKS)