Türkiye Soyadları Türk soyadlarının kaynaklı sözlüğü

Kategori grubu·745 soyadı

Kişilik, erdem ve görünüş

Soyadı
745
bu sözlükte
Ulusal ilk 30’da
64
ADNKS 2025
En yaygın
Yılmaz
Kişi sayısı
1.177.8964
Yılmaz

Bu soyadları nasıl oluştu?

Listenin en tepesinde bir isim değil, bir fiil biçimi durur. Yılmaz, yılmak fiilinin olumsuz geniş zamanıdır: “yılmayan, gözü korkmayan”. TÜİK ADNKS 2025 verilerine göre Yılmaz 1.177.896 kişiyle ulusal 1. sıradadır. Bu tek örnek, kişilik grubunun nasıl çalıştığını özetler: bu soyadları bir şeyi değil, bir niteliği adlandırır.

Altı alt kategori

  • Yiğitlik ve dayanıklılık: Yılmaz, Korkmaz, Çetin, Sarp, Yürekli.
  • Erdem ve dürüstlük: Erdem, Doğru, Dürüst, Mert, Sadık.
  • Akıl ve bilgelik: Bilge, Bilgin, Uslu, Zeki, Sezgin.
  • Gönül, sevinç ve umut: Can, Gönül, Mutlu, Şen, Umut.
  • Talih, kut ve ün: Uğur, Kutlu, Bahtiyar, Ünlü, Şanlı.
  • Görünüş, beden ve güç: Uzun, Güzel, Güçlü, Pehlivan, Karagöz.

Biçim çeşitliliği

Bu grup, morfoloji açısından en çeşitli gruptur. Olumsuz geniş zaman eki -mAz, Yılmaz ve Korkmaz'da görülür. Sahiplik bildiren -lI eki Yürekli, Uğurlu ve Güçlü'de vardır ve ünlü uyumuna göre -lı, -li, -lu, -lü biçimlerini alır. -GIn eki Bilgin ve Sezgin'de, -GIç eki Bilgiç'te görülür. Bunların yanında Erdem ve Çetin gibi doğrudan sözlükten alınmış sıfat ve adlar da vardır.

Kökenler de çeşitlidir. Türkçe sözcüklerin yanında Sadık, Zeki ve Talih gibi Arapça, Mert, Can ve Pehlivan gibi Farsça kökenli sözcükler de yer alır.

1934 bağlamı

Soyadı Kanunu'nun 3. maddesi rütbe ve memuriyet adlarını, aşiret ve yabancı millet adlarını ve genel edebe aykırı adları yasaklarken, kanunun 5. maddesi reşit kişiye soyadını seçme serbestliği tanıdı. Bir nitelik bildiren sözcükler bu iki kuralın arasında rahatça yer buldu: yasak değildiler ve seçimi kolaydı.

Önemli bir uyarı

Bu soyadları sözcüklerin anlamını anlatır, taşıyanların karakterini değil. Korkmaz soyadını taşıyan biri korkusuz olmak zorunda değildir; Mutlu soyadı da bir mutluluk garantisi vermez. Bir ailenin bu niteliği neden seçtiği ise kayıtlara yazılmamıştır.

Nereden başlamalı?

Bir kişilik soyadının anlamını ararken önce sözcüğün tamamına sözlükte bakmak gerekir. Erdem, Özgür ya da Akın gibi sözcükler parçalara ayrılmadan kendi anlamlarıyla okunur. Sözcük sözlükte yoksa, kök ve ek ayrı ayrı incelenir: Yürekli için yürek ve -li, Bilgin için bil- ve -GIn. Bu sıra, yanlış çözümlemelerin önüne geçer ve her alt kategoride aynı biçimde uygulanır.

Kaynaklar1,2,3,4

Bu grupta hangi kategoriler var?

  • Cesaret ve yılmazlık123 soyadı

    Yılmaz, Korkmaz, Çetin, Sarp, Yürekli ve Yenilmez gibi korkusuzluk, sebat ve dayanıklılık anlatan soyadları. Türkiye'nin en yaygın soyadı Yılmaz da bu gruptadır: 'yılmak' fiilinin olumsuz geniş zaman biçimidir ve 'yılmayan, korkup geri durmayan' demektir. Bu yapıdaki pek çok soyadı aynı zamanda fiilden türeme biçim sınıfına girer.

  • Erdem ve ahlak229 soyadı

    Erdem, doğruluk, temizlik, cömertlik ve sadakat gibi ahlaki nitelikleri anlatan soyadları. Erdem, Doğru, Dürüst, Temiz ve Mert gibi Türkçe sözcüklerin yanında Sadık ve Asil gibi Arapça kökenli sözcükler de bu gruptadır. Bu adlar taşıyanlarının kişiliği hakkında değil, sözcüğün anlamı hakkında bilgi verir.

  • Akıl ve bilgelik122 soyadı

    Bilge, bilgin, akıllı, uslu, zeki ve anlayışlı gibi akıl, bilgi ve sağduyu anlatan soyadları. Eski Türkçede 'bilge' hem bilgin kişi hem de bir unvan olarak geçer; soyadında hangi değerin öne çıktığı kayıtta belirtilir.

  • Gönül, sevinç ve umut195 soyadı

    Can, gönül, sevgi, sevinç, umut, barış ve coşku gibi duygu ve iç dünya sözcüklerinden gelen soyadları. Mutlu, Şen, Coşkun ve Umut bu grubun bilinen örnekleridir. Can öğesi Özcan, Ercan gibi bileşiklerde ek olarak da sayılır.

  • Uğur, kut ve ün161 soyadı

    Uğur, kut, baht, talih, şan ve ün gibi talih, kutsanmışlık ve şöhret anlatan soyadları. Eski Türkçedeki 'kut' kavramı Kutlu, Kutlay, Kutay gibi adlarda yaşar. Ün- ve Şan- öğeleri Ünal, Ünlü, Şanlı gibi biçimlerde görülür.

  • Görünüş, beden ve güç231 soyadı

    Uzun, güzel, güçlü, gürbüz, pehlivan ve kocabaş gibi boy, görünüş, beden ve kuvvet anlatan soyadları. Bunların bir kısmı 1934'ten önceki aile lakaplarından gelmiş olabilir; bu ancak belgeyle söylenir. Olumsuz çağrışımlı beden lakapları ayrı başlıkta toplanır.

Bunlardan hangileri en yaygın?

  1. 1 Yılmaz 1.177.896
  2. 15 Çetin 345.329
  3. 21 Korkmaz 250.142
  4. 23 Yavuz 236.317
  5. 27 Can 230.085
  6. 28 Acar 228.386
Ulusal ilk 30’da yer alan üyeler, kişi sayısı (TÜİK ADNKS 2025).

Bu gruptaki tüm soyadları

#SoyadıAnlamıKökenSıraHarf
01 Yılmaz yılmayan, korkup vazgeçmeyen Türkçe 1 6
02 Çetin dayanıklı, yılmaz Türkçe 15 5
03 Korkmaz korkmayan, korkusuz Türkçe 21 7
04 Yavuz yaman, güçlü, çetin Türkçe 23 5
05 Can ruh; sevgili Farsça 27 3
06 Acar atılgan, güçlü, becerikli Arapça 28 4
07 Abadan bayındır, mamur Farsça – 6
08 Abasıyanık abası yanık, sevdalı Türkçe – 10
09 Ablak yayvan, dolgun yüzlü Arapça – 5
10 Acaroğlu acarın oğlu; acar “atılgan” Arapça – 8
11 Açıkalın alnı açık, dürüst Türkçe – 8
12 Açıkbaş başı açık Türkçe – 7
13 Açıkel açık el, cömert Türkçe – 6
14 Açıkgöz uyanık, açıkgöz Türkçe – 7
15 Açıksöz açık sözlü, dürüst Türkçe – 7
16 Adam insan; değerli, güvenilir kişi Arapça – 4
17 Adanır kendini adayan, özverili Türkçe – 6
18 Adar adayan; mart ayı Türkçe – 4
19 Adıbelli adı belli, tanınmış Türkçe – 8
20 Adıvar ünlü, tanınmış Türkçe – 6
21 Adil adaletli, hakkı gözeten Arapça – 4
22 Ağırbaş ağırbaşlı, ciddi Türkçe – 7
23 Akalın alnı ak, onurlu Türkçe – 6
24 Akbaş ak baş, beyaz başlı Türkçe – 5
25 Akbaşlı başı ak, ak saçlı Türkçe – 7
26 Akbaşoğulları Akbaş’ın oğulları Türkçe – 13
27 Akcan ak can, temiz yürekli sevgili Farsça – 5
28 Akçalı akçeli, paralı; beyazımsı Türkçe – 6
29 Akdik temiz ve dik duruşlu Türkçe – 5
30 Akdur ak kal, temiz dur Türkçe – 5
31 Akgöz ak göz Türkçe – 5
32 Akıl us, anlama gücü Arapça – 4
33 Akıllı us sahibi Arapça – 6
34 Akkanat beyaz kanat Türkçe – 7
35 Akkaş ak kaşlı Türkçe – 5
36 Akman saf, temiz, bozulmamış Türkçe – 5
37 Aksakallı ak sakallı Türkçe – 9
38 Aksöz temiz söz Türkçe – 5
39 Akşan lekesiz ün, temiz şan Arapça – 5
40 Akşener temiz, neşeli yiğit Türkçe – 7
41 Akşin ak tenli, açık renkli Türkçe – 5
42 Akyavaş temiz ve yumuşak huylu Türkçe – 7
43 Akyol ak yol, uğurlu ve doğru yol Türkçe – 5
44 Akyürek temiz yürekli Türkçe – 7
45 Akyüz yüzü ak, onurlu Türkçe – 5
46 Ala çok iyi, üstün Arapça – 3
47 Alagöz ela gözlü Türkçe – 6
48 Aldırmaz aldırmayan, umursamaz Türkçe – 8
49 Algöz al göz Türkçe – 5
50 Alkış iyi dilek, övgü; alkış Türkçe – 5
51 Alnıaçık alnı açık, dürüst Türkçe – 8
52 Alten al tenli, kırmızı yanaklı Farsça – 5
53 Altınbilek altın bilek, güçlü kol Türkçe – 10
54 Altunbaş altın baş Türkçe – 8
55 Alyanak al yanaklı Türkçe – 7
56 Amin güvenilir (erkek adı) Arapça – 4
57 Andaç hatıra, anı Türkçe – 5
58 Anday ant, yemin Moğolca – 5
59 Anıl anılasın, hatırlan Türkçe – 4
60 Anlağan anlayışlı, çabuk kavrayan Türkçe – 7
61 Anlaş anlaş, uzlaş Türkçe – 5
62 Anlı ünlü, tanınmış, soylu Türkçe – 4
63 Ar utanma duygusu, onur Arapça – 2
64 Arar arayan, araştıran Türkçe – 4
65 Arat bol, bereketli Ermenice – 4
66 Arcayürek temiz yürekli Türkçe – 9
67 Arça arı, temiz Türkçe – 4
68 Arıcan saf ruhlu, temiz yürekli Farsça – 6
69 Arığ temiz, saf, arı Türkçe – 4
70 Arık temiz, saf; ya da zayıf Türkçe – 4
71 Arın temiz, arınmış Türkçe – 4
72 Arısan temiz ün Türkçe – 6
73 Arış ön kol; çözgü Türkçe – 4
74 Arif anlayışlı, bilge Arapça – 4
75 Armağan hediye, armağan Farsça – 7
76 Arman dilek, özlem Farsça – 5
77 Arsan temiz ün, lekesiz şan Türkçe – 5
78 Arseven arını seven, onurlu Türkçe – 7
79 Artaç artan, çoğalan Türkçe – 5
80 Artam erdem, fazilet Türkçe – 5
81 Artan çoğalan; erdem Türkçe – 5
82 Arzuman istekli, arzulu Farsça – 7
83 Aslanyürek aslan yürekli Türkçe – 10
84 Aşan engeli aşan, geçip giden Türkçe – 4
85 Aşkın üstün, aşan; aşk dolu Türkçe – 5
86 Atak atılgan, cesur Türkçe – 4
87 Atalan ünlü, meşhur Türkçe – 6
88 Atık çevik Türkçe – 4
89 Atılgan gözü pek, girişken Türkçe – 7
90 Ayan apaçık, belli; ileri gelen Arapça – 4
91 Aybar heybet; ay gibi parlak Türkçe – 5
92 Aydınlar münevverler Türkçe – 8
93 Aydınus aydın akıl Türkçe – 7
94 Aydilek ay + dilek Türkçe – 7
Sıra: TÜİK ADNKS 2025 ulusal ilk 30. Liste sözlüğe yeni soyadları eklendikçe büyür.4

Sık sorulanlar

Yılmaz soyadı ne demektir?

Yılmaz, yılmak fiilinin olumsuz geniş zamanıdır: “yılmayan, gözü korkmayan”. Ulusal sıralamada Yılmaz birinci sıradadır (TÜİK ADNKS 2025, 1.177.896 kişi).

Kişilik soyadları taşıyanın karakterini mi anlatır?

Hayır. Bu soyadları sözcüğün anlamını anlatır; taşıyan kişinin karakteri hakkında bilgi vermez.

Bu grupta hangi ekler görülür?

Olumsuz geniş zaman -mAz (Yılmaz), sahiplik eki -lI (Yürekli), -GIn (Bilgin) ve -GIç (Bilgiç) en sık görülen eklerdir.

Kaynaklar

  1. 1Türk Dil Kurumu, TDK Güncel Türkçe Sözlük
  2. 2Sevan Nişanyan, Nişanyan Sözlük
  3. 3T.C. Resmî Gazete / Mevzuat Bilgi Sistemi (mevzuat.gov.tr), Soyadı Kanunu (Kanun No. 2525)
  4. 4Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) · ADNKS, TÜİK Nüfus İsim Portalı: En çok kullanılan soyisimler (ADNKS)