Türkiye Soyadları Türk soyadlarının kaynaklı sözlüğü

Kategori grubu·197 soyadı

Toplum, akrabalık ve değerler

Soyadı
197
bu sözlükte
Ulusal ilk 30’da
16
ADNKS 2025
En yaygın
Öztürk
Kişi sayısı
586.8316
Öztürk

Bu soyadları nasıl oluştu?

Kanun No. 2525'in ilk maddesi tek cümledir: “Her Türk öz adından başka soy adını da taşımağa mecburdur.” Kanun 21 Haziran 1934'te kabul edildi ve 2 Temmuz 1934'te Resmî Gazete'de yayımlandı. Bundan sonra her hane bir ad bulmak ve onu nüfus kütüğüne yazdırmak zorundaydı. Kanunun 7. maddesi bunun için iki yıl tanıdı. Soyadı Nizamnamesi'nin ilk metni son günü 2 Temmuz 1936 olarak belirledi; o tarihe kadar ad seçmeyenlere vali ya da kaymakam bir ad seçecekti.

Ad arayan aileler çoğu zaman ellerinin altındaki sözcüklere uzandı: evde akrabalara verilen adlara, dönemin sık duyulan kavramlarına, çevrede zaten kullanılan unvan ve lakaplara. Kimi aile bir akrabaya göre anılmayı sürdürdü, kimi dönemin yeni sözcüklerine yöneldi, kimi de eskiden ad önünde duran bir unvanı soyadına taşıdı. Bu grup toplum hayatından gelen bu üç sözcük ailesini bir araya getiriyor.

Üç alt kategori

Akrabalık ve aile. Ata, baba, dayı, emmi, yeğen, torun, bacı, kardeş gibi sözcükler. Çoğu -oğlu ile birleşir: Dayıoğlu ‘dayının oğlu’, Emmioğlu ‘amcanın oğlu’ demektir. Kardeşler gibi çoğul biçimler de vardır.

Yurt, ulus ve ülkü. Türk, yurt, ulus, ülkü, önder sözcükleriyle kurulan adlar: Öztürk, Yurtsever, Ulus. Nizamname'nin 5. maddesi yeni soyadlarının Türk dilinden alınmasını istiyordu ve bu sözcükler o yılların ad seçimlerinde sık görülür. Sayfa sözcüklerin anlamını anlatır; taşıyanların görüşleri hakkında bir şey söylemez.

Din dilinden sözcükler. Hoca, hacı, hafız, molla, derviş, şeyh. Kanun No. 2590 bunların birkaçını Kasım 1934'te unvan olarak kaldırdı, ama sözcükler soyadlarının içinde yaşamayı sürdürdü. Bu sayfada da yalnızca anlam ve köken ele alınır.

Ortak nokta

Üç kümede de ad, bir kişiyi başkalarına göre konumlandırır. Babaoğlu bir aileyi babaya bağlar. Hacıoğlu, bir zamanlar “hacı” diye anılan birine dayanan eski bir anılış biçimini sürdürür. Öztürk ise bir topluluk sözcüğüyle adlandırır. Grubun en kalabalık adı da Öztürk'tür; TÜİK ADNKS 2025 verilerinde ülke genelinde 8. sırada yer alır ve 586.831 kişi bu soyadını taşır.

Kökler karışıktır. Ata ve yurt Türkçedir, hacı Arapçadan, hoca Farsçadan gelir. Bir kökün dili sözcük hakkında bilgi verir; adı taşıyan ailenin kökeni hakkında değil.

Kaynaklar1,2,3,4,5,6

Bu grupta hangi kategoriler var?

  • Akrabalık ve aile112 soyadı

    Ata, baba, dayı, emmi, kardeş, yeğen ve bacı gibi akrabalık sözcüklerinden gelen soyadları. Bunların çoğu Babaoğlu, Emmioğlu, Dayıoğlu gibi -oğlu yapısıyla ya da Kardeşler gibi çoğul biçimle görülür. -oğlu ekinin kendisi ayrı başlıkta anlatılır.

  • Yurt, ulus ve ülkü112 soyadı

    Yurt, ulus, ülkü, ilerleme, önderlik ve Türk sözcüğünü içeren soyadları. Soyadı Kanunu'nun çıktığı yıllarda sık seçilen Öztürk, Yurtsever, Ulus, Ülkü ve Önder gibi adlar bu gruptadır. Bu sayfalar sözcüklerin anlamını ve dönemin ad seçim eğilimini anlatır; taşıyanların görüşleri hakkında hiçbir şey söylemez.

  • Din dilinden sözcükler74 soyadı

    Hoca, hacı, derviş, molla, şeyh, hafız, sofu ve dede gibi din ve tasavvuf hayatına ait sözcüklerden gelen soyadları. Bu sözcükler burada yalnızca söz varlığı olarak ele alınır: sözcüğün anlamı ve kökeni anlatılır, soyadını taşıyanların inancı veya mezhebi hakkında hiçbir şey söylenmez.

Bu gruptaki tüm soyadları

#SoyadıAnlamıKökenSıraHarf
01 Öztürk öz Türk, katıksız Türk Türkçe 8 6
02 Abay ağabey; dikkat, sezgi Türkçe – 4
03 Abdal gezgin derviş Arapça – 5
04 Abla büyük kız kardeş Türkçe – 4
05 Acartürk atak, cesur Türk Türkçe – 8
06 Adak nezir Türkçe – 4
07 Ağbaba ağa + baba Türkçe – 6
08 Aka ağabey Türkçe – 3
09 Akata ak ata, saygın ata Türkçe – 5
10 Akı ağabey (ağız); erkek adı Türkçe – 3
11 Aksakal köy büyüğü; ak sakallı Türkçe – 7
12 Aktürk dürüst, alnı ak Türk Türkçe – 6
13 Aktürkoğlu Aktürk’ün oğlu Türkçe – 10
14 Akyurt ak yurt Türkçe – 6
15 Alptürk yiğit Türk Türkçe – 7
16 Altınel altın yurt; altın el Türkçe – 7
17 Altunel altın yurt, altın ülke Türkçe – 7
18 Arıtürk arı Türk Türkçe – 7
19 Arslantürk aslan gibi Türk Türkçe – 10
20 Asiltürk soylu Türk Türkçe – 8
21 Aslantürk aslan gibi Türk Türkçe – 9
22 Ata baba, ata, ced Türkçe – 3
23 Atacan atasına candan bağlı Farsça – 6
24 Ataç babacık Türkçe – 4
25 Atadan atadan gelen Türkçe – 6
26 Ataizi atanın izi Türkçe – 6
27 Atalar cetler Türkçe – 6
28 Atalı atası olan Türkçe – 5
29 Atalık babalık, ataya yakışır tutum Türkçe – 6
30 Atamtürk Türk atam Türkçe – 8
31 Ataoğlu Ata’nın oğlu; atanın oğlu Türkçe – 7
32 Ataöv atayı öv Türkçe – 5
33 Atasayar atasına saygılı Türkçe – 8
34 Ataseven atasını seven Türkçe – 8
35 Atasever atasını seven Türkçe – 8
36 Atatürk Türklerin atası Türkçe – 7
37 Ayyıldız ay ve yıldız; bayraktaki simge Türkçe – 8
38 Aziz değerli, sevgili; ermiş Arapça – 4
39 Baba çocuğun erkek ebeveyni; tekke önderi Türkçe – 4
40 Babacan iyi kalpli, güvenilir Türkçe – 7
41 Babalık babalık, baba olma Türkçe – 7
42 Babaoğlu Baba diye anılanın oğlu Türkçe – 8
43 Bağana (ağız) küçük çocuk ya da direk Türkçe – 6
44 Bali oğul, çocuk Türkçe – 4
45 Baştürk önder Türk Türkçe – 7
46 Birlik beraberlik Türkçe – 6
47 Cantürk canı Türk, yürekten Türk Türkçe – 7
48 Çelikyurt çelik gibi yurt Türkçe – 9
49 Dayıoğlu dayının oğlu Türkçe – 8
50 Dede büyükbaba, ata Türkçe – 4
51 Dedeoğlu dedenin oğlu Türkçe – 8
52 Denktaş akran Türkçe – 7
53 Derviş alçakgönüllü kişi Farsça – 6
54 Dervişoğlu dervişin oğlu Farsça – 10
55 Devrim köklü değişim, inkılap Türkçe – 6
56 Dindar dinine bağlı, inançlı Farsça – 6
57 Ece kraliçe, hanım; abla Türkçe – 3
58 Ede ağabey; büyük Türkçe – 3
59 Elbir birlik, ittifak Türkçe – 5
60 Eloğlu yabancı, başkasının oğlu Türkçe – 6
61 Erel yiğitler yurdu Türkçe – 4
62 Eren ermiş kişi; yiğitler Türkçe – 4
63 Erenler ermişler, veliler Türkçe – 7
64 Erenli erenli, erenlere ait Türkçe – 6
65 Erkekli erkeği olan Türkçe – 7
66 Ermiş evliya, manevi olgunluğa ermiş Türkçe – 5
67 Ertürk yiğit Türk Türkçe – 6
68 Eryurt yiğitler yurdu Türkçe – 6
69 Esentürk esen, sağlıklı Türk Türkçe – 8
70 Evliya ermiş, eren Arapça – 6
71 Evliyaoğlu evliyanın oğlu Arapça – 10
72 Fakih İslam hukuku bilgini Arapça – 5
73 Gençtürk genç Türk Türkçe – 8
74 Gürel güçlü halk; gürleyen Türkçe – 5
75 Hacımüftüoğlu hacı müftünün oğlu Arapça – 13
76 Hacıoğlu hacının oğlu Arapça – 8
77 Hakverdi Tanrı verdi Türkçe – 8
78 Hatipoğlu hatibin oğlu Arapça – 9
79 Hepileri hep ileri, daima ileriye Türkçe – 8
80 Hocaoğlu hocanın oğlu Farsça – 8
81 Hürriyet özgürlük Arapça – 8
82 İleri öne doğru, ilerlemiş Türkçe – 5
83 İlgezdi ili gezdi, yurdu dolaştı Türkçe – 7
84 İmamoğlu imamın oğlu Arapça – 8
85 Kalender gösterişsiz, kaygısız; gezgin derviş Farsça – 8
86 Kamu halk, kamu; bütün Türkçe – 4
87 Karababa kara + baba: “ulu baba” Türkçe – 8
88 Karadayı esmer ya da güçlü dayı Türkçe – 8
89 Kardaş kardeş Türkçe – 6
90 Kardeş aynı anne babadan doğan kişi Türkçe – 6
91 Kardeşler aynı anne babanın çocukları Türkçe – 9
92 Kent şehir Diğer – 4
93 Kırklar kırk evliya topluluğu Türkçe – 7
94 Kocatürk ulu Türk, büyük Türk Türkçe – 8
95 Kohen İbranice “rahip” Diğer – 5
96 Koldaş iş arkadaşı Türkçe – 6
97 Konuk misafir Türkçe – 5
98 Korutürk Türk’ü koruyan Türkçe – 8
99 Koyutürk katıksız Türk Türkçe – 8
Sıra: TÜİK ADNKS 2025 ulusal ilk 30. Liste sözlüğe yeni soyadları eklendikçe büyür.6

Sık sorulanlar

Bu grupta hangi soyadı türleri var?

Üç küme var: akrabalık sözcükleri (Babaoğlu, Dayıoğlu), yurt ve ulus sözcükleri (Öztürk, Yurtsever, Ulus) ve din dilinden gelen sözcükler (Hoca, Hacıoğlu).

Soyadı seçmek için ne kadar süre verildi?

Kanun No. 2525'in 7. maddesi iki yıl tanıdı. Nizamname'nin ilk metni son günü 2 Temmuz 1936 olarak koydu; ad seçmeyenlere vali ya da kaymakam ad seçti.

Kökenin dili ailenin kökenini gösterir mi?

Hayır. Hacı Arapçadan, hoca Farsçadan gelir, ama bu yalnızca sözcüğün tarihidir; adı taşıyanlar hakkında bilgi vermez.

Kaynaklar

  1. 1T.C. Resmî Gazete / Mevzuat Bilgi Sistemi (mevzuat.gov.tr), Soyadı Kanunu (Kanun No. 2525)
  2. 2T.C. Resmî Gazete / Mevzuat Bilgi Sistemi (mevzuat.gov.tr), Soyadı Nizamnamesi (Bakanlar Kurulu Kararı 2/1759)
  3. 3T.C. Resmî Gazete / Mevzuat Bilgi Sistemi (mevzuat.gov.tr), Efendi, Bey, Paşa gibi Lakap ve Unvanların Kaldırılmasına Dair Kanun (Kanun No. 2590)
  4. 4Türk Dil Kurumu, TDK Güncel Türkçe Sözlük
  5. 5Sevan Nişanyan, Nişanyan Sözlük
  6. 6Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) · ADNKS, TÜİK Nüfus İsim Portalı: En çok kullanılan soyisimler (ADNKS)