Türkiye Soyadları Türk soyadlarının kaynaklı sözlüğü

Kategori grubu·768 soyadı

Doğa ve manzara

Soyadlarını keşfedin →

Soyadı
768
bu sözlükte
Ulusal ilk 30’da
75
ADNKS 2025
En yaygın
Kaya
Kişi sayısı
899.7225
Kaya

Bu soyadları nasıl oluştu?

Bir aile 1934'te soyadı ararken gözünü pencereden dışarı çevirdiyse, karşısına çıkan sözcükler bellidir: kaya, dere, çınar, bulut, yıldız. Doğa grubu, Türkiye'deki soyadı dağarcığının en kalabalık bölümlerinden biridir ve bu kalabalığın sebebi sözcüklerin kendisinde yatar. Bu sözlerin çoğu kısa, herkesin bildiği ve olumlu çağrışımlı Türkçe sözcüklerdir.

Yasal çerçeve

Soyadı Kanunu (Kanun No. 2525) Haziran 1934'te kabul edildi ve her Türk'e öz adından başka bir soyadı taşıma yükümlülüğü getirdi. Aynı yılın Aralık ayında çıkarılan Soyadı Nizamnamesi'nin 5. maddesi ise yeni takılan soyadlarının “Türk dilinden alınır” diye yazdı. Doğa sözcükleri bu ilkeye kolayca uyuyordu. Yine de grubun içinde gül, bahçe, derya gibi Farsça kökenli ya da nur gibi Arapça kökenli sözcükler de vardır; bunlar çoktan Türkçenin ortak sözcükleri olmuştu.

Alt kategoriler

Grup dokuz başlığa ayrılır:

  • Dağ, kaya ve taş: Kaya, Taş, Karakaya, Yalçın.
  • Su, deniz ve ırmaklar: Deniz, Pınar, Aksu.
  • Ova, yayla ve kır: Ova, Yayla, Bozkır.
  • Ağaç ve orman: Çınar, Meşe, Fidan.
  • Çiçek ve bitki: Gül, Lale, Akgül.
  • Rüzgâr, yağmur ve şimşek: Yıldırım, Şimşek, Bulut.
  • Gök, güneş, ay ve yıldızlar: Yıldız, Güneş, Ülker.
  • Işık ve ateş: Işık, Ateş, Aydın.
  • Zaman ve mevsimler: Bahar, Gündüz, Seher.

Biçim

Yapı genellikle yalındır. Ya tek bir sözcük vardır (Kaya, Deniz) ya da önüne renk ya da nitelik bildiren bir öğe gelir (Karakaya, Akbulut, Göksu). Bu birleşiklerde anlamı taşıyan sözcük sondaki addır. Kategori ataması da bu baş sözcüğe göre yapılır; Karakaya bir kaya adıdır, renk öğesi ikincil etiket olarak kaydedilir. Ünlü uyumu birleşik sınırında aranmaz: Akdağ'da ses kalın kalır, Gökçınar'da ince ile kalın yan yana durur.

Dikkat çeken bir nokta: bu soyadları bir yeri değil, bir sözcüğü anlatır. Bozdağ adlı bir aile, adı geçen bir dağın eteğinden gelmiş olabilir de olmayabilir de; bunu aile kayıtları olmadan söylemek mümkün değildir. Özel dağ, ırmak ve göl adları (Erciyes, Fırat gibi) bu yüzden ayrı bir başlıkta, yer adları arasında toplanır.

Kaynaklar1,2,3,4

Bu grupta hangi kategoriler var?

  • Dağ, kaya ve taş252 soyadı

    Dağ, tepe, kaya, taş, yamaç ve doruk gibi yeryüzü şekillerini anlatan soyadları. 1934'te sağlamlık ve yücelik çağrışımı nedeniyle çok tutulan bu sözcükler, Türkiye'nin en yaygın soyadlarından Kaya'yı da içine alır. Sık sık Kara-, Ak-, Boz- gibi renk ön öğeleriyle birleşir.

  • Su, deniz ve ırmak202 soyadı

    Deniz, göl, ırmak, çay, pınar, kaynak ve dalga gibi su ile ilgili sözcüklerden gelen soyadları. Bu grupta hem yalın sözcükler (Deniz, Pınar) hem de Akarsu, Aksu, Göksu gibi bileşikler bulunur. Belirli bir nehrin ya da gölün özel adı ayrı bir başlıkta toplanır.

  • Ova, yayla ve kır60 soyadı

    Ova, yayla, kır, bozkır, çayır, tarla, bağ ve bahçe gibi açık arazi ve tarım alanlarını anlatan soyadları. Hayvancılık ve yaylacılık hayatının sözcükleri bu grupta yoğunlaşır. Dağ ve su sözcükleri komşu başlıklarda yer alır.

  • Ağaçlar ve orman114 soyadı

    Çınar, meşe, kavak, söğüt, selvi, çam ve ardıç gibi ağaç adlarıyla orman, fidan, dal ve kök sözcüklerinden gelen soyadları. Uzun ömür, köklülük ve gelişme çağrışımları nedeniyle seçilmiş görünürler. Çiçekler ve otsu bitkiler ayrı başlıktadır.

  • Çiçekler ve bitkiler136 soyadı

    Gül, lale, sümbül, menekşe ve nergis gibi çiçek adlarıyla çiçek, yaprak ve filiz gibi genel bitki sözcüklerinden gelen soyadları. Gül sözcüğü Akgül, Sarıgül, Karagül gibi pek çok bileşikte baş öğedir. Ağaçlar ayrı başlıkta toplanır.

  • Rüzgâr, yağmur ve yıldırım68 soyadı

    Yıldırım, şimşek, bulut, yağmur, kar, boran, tufan, poyraz ve ayaz gibi hava olaylarını anlatan soyadları. Güç ve hız anlamı taşıyan Yıldırım bu grubun en yaygın üyesidir. Gök cisimleri ayrı başlıkta yer alır.

  • Gök, güneş, ay ve yıldız226 soyadı

    Yıldız, Ay, Güneş, Gök, Ülker ve Tan gibi gökyüzünü ve gök cisimlerini anlatan soyadları. Eski Türkçede de güçlü bir ad kaynağı olan bu sözcükler 1934'te çok sık seçilmiştir. Ay- ve Gök- öğeleriyle kurulan bileşiklerde anlam bazen ad öğesine kayar; bu durumda kural ekleri ayrıca işaretlenir.

  • Işık ve ateş119 soyadı

    Işık, ateş, alev, ocak, nur ve ziya gibi aydınlık ve ateş sözcüklerinden gelen soyadları. Türkçe kökenli sözcüklerin yanında Arapça kökenli Nur ve Ziya gibi alıntılar da bu grupta yer alır. Gök cisimleri ve yıldırım komşu başlıklardadır.

  • Zaman ve mevsimler72 soyadı

    Bahar, yaz, güz, kış gibi mevsim adlarıyla sabah, seher, akşam, gündüz ve bayram gibi gün ve zaman sözcüklerinden gelen soyadları. Bazıları doğum zamanını, bazıları da yalnızca güzel bir çağrışımı yansıtır; hangisinin geçerli olduğu kaynak olmadan söylenmez.

Bu grubun en yaygın üyeleri hangileri?

Doğa ve manzara grubunda önce TÜİK ADNKS 2025 kişi sayısı, ardından bu sözlükteki tanınmış kişi kayıtlarının sayısı esas alınarak seçilen üyeler: Kaya, Yıldız, Yıldırım.

SoyadıKişi sayısıTanınmış kişi
Kaya899.7228
Yıldız697.0808
Yıldırım666.7238
Aydın581.3878
Şimşek253.5438
Güneş227.2038
Aktaş222.7118
Acun—8

Bu grubun üyeleri hangi il listelerinde var?

Adana: 9 listelenen üyeAdıyaman: 6 listelenen üyeAfyonkarahisar: 8 listelenen üyeAğrı: 7 listelenen üyeAmasya: 8 listelenen üyeAnkara: 7 listelenen üyeAntalya: 5 listelenen üyeArtvin: 6 listelenen üyeAydın: 6 listelenen üyeBalıkesir: 7 listelenen üyeBilecik: 4 listelenen üyeBingöl: 12 listelenen üyeBitlis: 11 listelenen üyeBolu: 8 listelenen üyeBurdur: 6 listelenen üyeBursa: 7 listelenen üyeÇanakkale: 5 listelenen üyeÇankırı: 8 listelenen üyeÇorum: 7 listelenen üyeDenizli: 5 listelenen üyeDiyarbakır: 11 listelenen üyeEdirne: 6 listelenen üyeElazığ: 15 listelenen üyeErzincan: 14 listelenen üyeErzurum: 8 listelenen üyeEskişehir: 6 listelenen üyeGaziantep: 9 listelenen üyeGiresun: 8 listelenen üyeGümüşhane: 6 listelenen üyeHakkari: 5 listelenen üyeHatay: 6 listelenen üyeIsparta: 7 listelenen üyeMersin: 10 listelenen üyeİstanbul: 7 listelenen üyeİzmir: 7 listelenen üyeKars: 10 listelenen üyeKastamonu: 5 listelenen üyeKayseri: 7 listelenen üyeKırklareli: 6 listelenen üyeKırşehir: 7 listelenen üyeKocaeli: 5 listelenen üyeKonya: 6 listelenen üyeKütahya: 5 listelenen üyeMalatya: 7 listelenen üyeManisa: 5 listelenen üyeKahramanmaraş: 9 listelenen üyeMardin: 12 listelenen üyeMuğla: 7 listelenen üyeMuş: 11 listelenen üyeNevşehir: 8 listelenen üyeNiğde: 5 listelenen üyeOrdu: 9 listelenen üyeRize: 5 listelenen üyeSakarya: 5 listelenen üyeSamsun: 5 listelenen üyeSiirt: 10 listelenen üyeSinop: 8 listelenen üyeSivas: 12 listelenen üyeTekirdağ: 5 listelenen üyeTokat: 9 listelenen üyeTrabzon: 5 listelenen üyeTunceli: 12 listelenen üyeŞanlıurfa: 12 listelenen üyeUşak: 6 listelenen üyeVan: 12 listelenen üyeYozgat: 6 listelenen üyeZonguldak: 5 listelenen üyeAksaray: 5 listelenen üyeBayburt: 7 listelenen üyeKaraman: 5 listelenen üyeKırıkkale: 7 listelenen üyeBatman: 8 listelenen üyeŞırnak: 7 listelenen üyeBartın: 8 listelenen üyeArdahan: 10 listelenen üyeIğdır: 12 listelenen üyeYalova: 7 listelenen üyeKarabük: 7 listelenen üyeKilis: 4 listelenen üyeOsmaniye: 7 listelenen üyeDüzce: 6 listelenen üye
  • 1 listelenen üye
  • 2–4 listelenen üye
  • 5+ listelenen üye
  • 0 listelenen üye
Doğa ve manzara: 2025 il ilk 30 listelerindeki farklı üye sayısı.

Harita yalnızca yayımlanan ilk 30 listelerini kapsar; listede yer almamak o ilde hiç taşıyıcı olmadığı anlamına gelmez.5,6

Bu gruptaki tüm soyadları

#SoyadıAnlamıKökenSıraHarf
01 Kaya büyük sert taş Türkçe 2 4
02 Yıldız gece gökte parlayan gök cismi Türkçe 5 6
03 Yıldırım buluttan yere inen elektrik; çok hızlı, ani güç Türkçe 7 8
04 Aydın aydınlık; okumuş, aydın kişi Türkçe 9 5
05 Şimşek bulutlar arasında çakan elektrik ışığı Türkçe 20 6
06 Güneş dünyaya ışık ve ısı veren yıldız Türkçe 29 5
07 Aktaş beyaz taş Türkçe 30 5
08 Abanoz abanoz ağacı Farsça – 6
09 Acun dünya, evren Diğer – 4
10 Ada suyla çevrili kara parçası Türkçe – 3
11 Adalı ada halkından Türkçe – 5
12 Adanur ışık adası Arapça – 6
13 Adatepe adadaki tepe Türkçe – 7
14 Agirdag ağır, heybetli dağ Türkçe – 7
15 Ağaç ağaç Türkçe – 4
16 Ağar yükselir; ağarır, aydınlanır Türkçe – 4
17 Ağçay ak çay, beyaz dere Türkçe – 5
18 Ağgül ak gül, beyaz gül Farsça – 5
19 Akalan beyaz düzlük Türkçe – 6
20 Akan akıp giden Türkçe – 4
21 Akar akan, akıp giden Türkçe – 4
22 Akarca küçük akarsu; kaplıca Türkçe – 6
23 Akardere akan dere Farsça – 8
24 Akarsu akan su, dere, ırmak Türkçe – 6
25 Akay ak ay, parlak ay Türkçe – 4
26 Akaydın ak ve aydınlık Türkçe – 7
27 Akbayır ak bayır, beyaz yamaç Türkçe – 7
28 Akbayram ak bayram Farsça – 8
29 Akbel ak geçit Türkçe – 5
30 Akbudak ak budak, beyaz dal Türkçe – 7
31 Akbulak ak pınar, duru kaynak Türkçe – 7
32 Akbulut ak bulut, beyaz bulut Türkçe – 7
33 Akbunar ak pınar, duru kaynak Türkçe – 7
34 Akçakaya beyazımsı kaya Türkçe – 8
35 Akçakın ak kıvılcım ya da ak akın Türkçe – 7
36 Akçam ak çam, beyaz çam Türkçe – 5
37 Akçatepe ak görünen tepe Türkçe – 8
38 Akçay ak çay, berrak dere Türkçe – 5
39 Akçiçek beyaz çiçek Türkçe – 7
40 Akçöl ak çöl, ağaran bozkır Türkçe – 5
41 Akdağ ak dağ, karlı dağ Türkçe – 5
42 Akdaş ak taş, beyaz taş Türkçe – 5
43 Akduman ak duman, beyaz sis Türkçe – 7
44 Akgöl ak göl, duru göl Türkçe – 5
45 Akgül ak gül, beyaz gül Farsça – 5
46 Akgün ak gün, mutlu gün Türkçe – 5
47 Akgündoğdu aydınlık gün doğdu Türkçe – 10
48 Akgündüz ak gündüz, aydınlık gün Türkçe – 8
49 Akıcı akan; takılmadan ilerleyen Türkçe – 5
50 Akış akma, akıp gitme Türkçe – 4
51 Akışık ak ışık, duru aydınlık Türkçe – 6
52 Akkaya ak kaya, beyaz kaya Türkçe – 6
53 Akkaynak ak kaynak, duru pınar Türkçe – 8
54 Akkiraz beyaz kiraz Rumca – 7
55 Akkor beyaz ateş Türkçe – 5
56 Akmaz durgun su, gölet Türkçe – 5
57 Akmeşe ak meşe Farsça – 6
58 Akova ak ova, aydınlık düzlük Türkçe – 5
59 Akpınar ak pınar, berrak kaynak Türkçe – 7
60 Aksu ak su, duru su Türkçe – 4
61 Aksular ak sular, duru sular Türkçe – 7
62 Aktepe ak tepe Türkçe – 6
63 Aktoprak ak toprak Türkçe – 8
64 Aküzüm ak üzüm Türkçe – 6
65 Akyalçın ak sarp kaya Türkçe – 8
66 Akyar beyaz uçurum Türkçe – 5
67 Akyel ak yel, temiz rüzgâr Türkçe – 5
68 Akyıl ak yıl, uğurlu yıl Türkçe – 5
69 Akyıldız parlak, ak yıldız Türkçe – 8
70 Alan düz, açık yer; meydan Türkçe – 4
71 Alataş alacalı taş Türkçe – 6
72 Albayram al + bayram Farsça – 8
73 Alçiçek kırmızı çiçek Türkçe – 7
74 Aldağ kızıl dağ Türkçe – 5
75 Alev yalım Türkçe – 4
76 Algök kızıl gök Türkçe – 5
77 Algül kırmızı gül Farsça – 5
78 Alkaya kızıl kaya Türkçe – 6
79 Alkım gökkuşağı Türkçe – 5
80 Alkor kızıl kor Türkçe – 5
81 Alova kızıl ova Türkçe – 5
82 Alpkaya yiğit kaya Türkçe – 7
83 Altaş al taş, kırmızı taş Türkçe – 5
84 Altınbaşak altın başak Türkçe – 10
85 Altındal altın dal Türkçe – 8
86 Altındere altın dere Farsça – 9
87 Altınışık altın ışık Türkçe – 9
88 Altınkaya altın kaya Türkçe – 9
89 Altınkaynak altın kaynak Türkçe – 11
90 Altınmeşe altın meşe Türkçe – 9
91 Altıntaş altın taş, değerli taş Türkçe – 8
92 Altıntoprak altın toprak Türkçe – 11
93 Altunbulaklı Altın Pınar’dan olan Türkçe – 12
94 Altundağ altın dağ Türkçe – 8
95 Altundal altın dal Türkçe – 8
96 Altunışık altın ışık Türkçe – 9
Sıra: TÜİK ADNKS 2025 ulusal ilk 30. Liste sözlüğe yeni soyadları eklendikçe büyür.5

Sık sorulanlar

Doğa soyadları neden bu kadar yaygın?

Doğa sözcükleri kısa, bilinen ve olumlu çağrışımlı Türkçe sözcüklerdir. Soyadı Nizamnamesi'nin 5. maddesi yeni soyadlarının Türk dilinden alınmasını öngördüğü için bu sözcükler ilkeye kolayca uyuyordu.

Bozdağ soyadı ailenin bir dağdan geldiğini gösterir mi?

Hayır, tek başına göstermez. Soyadı bir sözcüğü anlatır; ailenin nerede yaşadığı ancak aile kayıtlarıyla bilinebilir.

Karakaya hangi kategoriye girer?

Birleşik soyadlarında anlamı sondaki ad taşır. Karakaya bu yüzden kaya adları arasındadır; “kara” öğesi ikincil etiket olarak renkler başlığına da bağlanır.

Kaynaklar

  1. 1Türk Dil Kurumu, TDK Güncel Türkçe Sözlük
  2. 2T.C. Resmî Gazete / Mevzuat Bilgi Sistemi (mevzuat.gov.tr), Soyadı Kanunu (Kanun No. 2525)
  3. 3T.C. Resmî Gazete / Mevzuat Bilgi Sistemi (mevzuat.gov.tr), Soyadı Nizamnamesi (Bakanlar Kurulu Kararı 2/1759)
  4. 4Sevan Nişanyan, Nişanyan Sözlük
  5. 5Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) · ADNKS, TÜİK Nüfus İsim Portalı: En çok kullanılan soyisimler (ADNKS)
  6. 6Natural Earth, Natural Earth: Admin-1 boundaries