1934 kuralları savaşla ilgili bütün soyadlarını yasakladı mı?

Hayır. Soyadı Kanunu'nun 3. maddesi ve Nizamname'nin 9. maddesi rütbe ve memuriyet adlarını yasaklar. Kılıç, Kalkan ya da Yiğit gibi silah ve kahramanlık sözcükleri bu yasağın dışındaydı.

Bu gruptaki en yaygın soyadı hangisi?

Kılıç. TÜİK ADNKS 2025 verilerine göre Kılıç, 450.572 kişiyle Türkiye'nin 13. en yaygın soyadıdır.

Çavuş ya da Topçu soyadı ailenin asker olduğunu mu gösterir?

Hayır. Soyadı bir sözcüğün anlamını taşır; ailenin geçmişi hakkında belge olmadan bir şey söylemez.

Kategori grubu·262 soyadı

Savaş ve kahramanlık

Soyadlarını keşfedin →

Soyadı: 262; bu sözlükte
Ulusal ilk 30’da: 1⁵; ADNKS 2025
En yaygın: Kılıç
Kişi sayısı: 450.572⁵; Kılıç

Bu soyadları nasıl oluştu?

Kılıç, TÜİK ADNKS 2025 verilerine göre Türkiye'nin en yaygın 13. soyadıdır ve 450.572 kişi bu adı taşır. Bir silah adının bu kadar öne çıkması dikkat çekicidir, çünkü 1934 kuralları savaş dünyasının bir bölümünü soyadlarından özellikle uzak tutmak istemişti. Soyadı Kanunu'nun 3. maddesi rütbe ve memuriyet adlarını yasaklar. Soyadı Nizamnamesi'nin 9. maddesi de eski ve yeni devlet kadrosundaki rütbe ve memuriyetleri bildiren adları kapsar. Yasak unvana yönelikti; silaha, yiğitliğe ya da zafere değil.

Üç ayrı alan

Yiğitlik ve kahramanlık sayfası savaşan insanı anlatan sözcükleri toplar: yiğit, alp, er, batur, bahadır, kahraman, gazi. Bunların çoğu eski Türkçeden gelir; kahraman Farsçadan, gazi Arapçadan girmiştir. Alp ve er ayrıca Alper ya da Erhan gibi ad bileşiklerinde yaşar; o bileşikler başka bir sayfada ele alınır.

Silahlar ve savaş donanımı sayfası nesneleri anlatır: kılıç, kalkan, mızrak, kargı, süngü, miğfer anlamındaki tolga, bayrak ve sancak. Burada soyadı bir kişiyi değil, bir aleti adlandırır. Karakılıç gibi renk sözcüklü bileşikler de bu sayfaya girer.

Askerî rütbe ve görevler sayfası ise yasağın tam hedefindeki sözcükleri içerir: çavuş, onbaşı, yüzbaşı, binbaşı, sipahi, topçu. Bu biçimler bugünkü kayıtlarda yalın ya da -oğlu ile birlikte görülür. Tek tek adların nasıl kayda geçtiğini belge olmadan açıklamıyoruz.

Biçim ve anlam

Kahramanlık sözcükleri çoğunlukla yalın kullanılır: Yiğit, Alp, Batur. Silah adları sık sık bir sıfatla birleşir: Akkılıç, Karakılıç. Rütbe adlarında -oğlu yaygındır: Çavuşoğlu, Yüzbaşıoğlu. -cı/-ci eki de görülür. Top ‘top, gülle’ sözcüğünden gelen Topçu, topla iş gören askeri anlatır.

Bu sözcüklerin hiçbiri taşıyan ailenin askerlikle bağı olduğunu göstermez. 1934'te pek çok kişi soyadını beğendiği bir sözcükten seçti; kanunun 5. maddesi reşit kişiye bu serbestliği tanır. Yiğit ya da Kılıç gibi bir ad, bir meslekten çok bir değeri ya da imgeyi anlatır.

Örnekler

Kılıç: eski Türkçe kılıç, bugünkü anlamıyla aynı silah.
Yiğit: ‘genç erkek; cesur, yürekli’.
Kahraman: Farsça qahramān ‘kahraman’ sözcüğünden.
Çavuş: eski Türkçede haberci ve görevli, sonra ordu rütbesi.
Topçu: top ve -çu ekiyle ‘topçu asker’.

Grubun ilginç yanı bu gerilimdir. Savaş sözcükleri Türkiye'deki soyadlarının en güçlü temalarından biridir, ama kanun bu alanın tam ortasından bir çizgi geçirmişti.

Kaynaklar^1,2,3,4,5

Bu grupta hangi kategoriler var?

Yiğitlik ve kahramanlık194 soyadı
Yiğit, alp, er, batur, bahadır, kahraman ve gazi gibi savaşçı ve kahraman anlamındaki sözcüklerle savaş, akın ve zafer gibi savaş kavramlarından gelen soyadları. Alp ve Er öğeleri bileşiklerde ad öğesi olarak da çok sık görülür.
Silahlar ve savaş donanımı152 soyadı
Kılıç, ok, yay, kalkan, mızrak, kargı, süngü ve zırh gibi silah ve savaş donanımı adlarıyla sancak, tuğ ve bayrak gibi savaş sembollerinden gelen soyadları. Kılıç, bu grubun en yaygın üyesidir ve Kılıçarslan, Kılıçaslan gibi tarihî adlarda da geçer.
Askerî rütbe ve görevler96 soyadı
Çavuş, onbaşı, yüzbaşı, binbaşı, sipahi, serdar ve bölükbaşı gibi askerî rütbe ve görev adlarıyla topçu, okçu ve süvari gibi asker türlerinden gelen soyadları. Soyadı Kanunu rütbe adlarının soyadı yapılmasını sınırlamıştır; bu adların kayıtlarda bulunması çoğunlukla -oğlu biçimiyle ya da eski aile lakabı olarak açıklanır, ama tek bir soyadı için bu ancak belgeyle söylenir.

Bu grubun en yaygın üyeleri hangileri?

Savaş ve kahramanlık grubunda önce TÜİK ADNKS 2025 kişi sayısı, ardından bu sözlükteki tanınmış kişi kayıtlarının sayısı esas alınarak seçilen üyeler: Kılıç, Akın, Akıncı.

Soyadı	Kişi sayısı	Tanınmış kişi
Kılıç	450.572	8
Akın	—	8
Akıncı	—	8
Aktuğ	—	8
Albayrak	—	8
Alemdar	—	8
Alp	—	8
Altınok	—	8

Bu grubun üyeleri hangi il listelerinde var?

1 listelenen üye
2–4 listelenen üye
5+ listelenen üye
0 listelenen üye

Savaş ve kahramanlık: 2025 il ilk 30 listelerindeki farklı üye sayısı.

Harita yalnızca yayımlanan ilk 30 listelerini kapsar; listede yer almamak o ilde hiç taşıyıcı olmadığı anlamına gelmez.^5,6

Bu gruptaki tüm soyadları

Sıra: TÜİK ADNKS 2025 ulusal ilk 30. Liste sözlüğe yeni soyadları eklendikçe büyür.⁵
#	Soyadı	Anlamı	Köken	Sıra	Harf
01	Kılıç	uzun, keskin ağızlı savaş silahı	Türkçe	13	5
02	Akatlı	ak atlı	Türkçe	–	6
03	Akbayrak	ak bayrak	Türkçe	–	8
04	Akcebe	ak zırh	Moğolca	–	6
05	Akın	baskın; coşkun akış	Türkçe	–	4
06	Akıncı	akın yapan süvari	Türkçe	–	6
07	Akıncıoğlu	akıncının oğlu	Türkçe	–	10
08	Akınlı	akına katılan	Türkçe	–	6
09	Akınözü	akının özü	Türkçe	–	7
10	Akkale	ak kale, beyaz hisar	Arapça	–	6
11	Akkılıç	parlak kılıç	Türkçe	–	7
12	Aktolga	ak miğfer	Moğolca	–	7
13	Aktuğ	ak tuğ, beyaz sancak	Türkçe	–	5
14	Aktulga	ak miğfer	Moğolca	–	7
15	Alayoğlu	Alay’ın oğlu; alay (askerî birlik)	Rumca	–	8
16	Albay	alay komutanı	Türkçe	–	5
17	Albayrak	al bayrak, kırmızı bayrak	Türkçe	–	8
18	Alemdar	bayraktar, sancak taşıyan	Farsça	–	7
19	Alemdaroğlu	sancaktarın oğlu	Farsça	–	11
20	Alkılıç	al kılıç	Türkçe	–	7
21	Alp	yiğit, kahraman	Türkçe	–	3
22	Alpagut	yiğit, savaşçı	Türkçe	–	7
23	Altınok	altın ok	Türkçe	–	7
24	Altıok	altı ok	Türkçe	–	6
25	Altıoklar	altı ok	Türkçe	–	9
26	Altunok	altın ok	Türkçe	–	7
27	Ataer	ata yiğit	Türkçe	–	5
28	Atar	atan, fırlatan; ya da attar	Türkçe	–	4
29	Atıcı	nişancı, iyi atış yapan	Türkçe	–	5
30	Atlı	ata binmiş, süvari	Türkçe	–	4
31	Aykutalp	ay gibi kutlu yiğit	Türkçe	–	8
32	Azap	azap askeri; eziyet	Arapça	–	4
33	Badur	yiğit, kahraman (batur)	Türkçe	–	5
34	Bahadır	yiğit, kahraman	Moğolca	–	7
35	Bahadırlı	bahadıra ait, yiğit	Türkçe	–	9
36	Balyemez	Osmanlı topu	Fransızca	–	8
37	Barut	patlayıcı toz; ateşli mizaç	Arapça	–	5
38	Barutçuyan	barutçunun oğlu	Arapça	–	10
39	Baskın	ani saldırı; üstün, başat	Türkçe	–	6
40	Başkıran	baş kıran, yenilmez	Türkçe	–	8
41	Başkol	öncü kol, ana birlik	Türkçe	–	6
42	Baştopçu	baş topçu	Türkçe	–	8
43	Baştuğ	baştaki tuğ, öncü sancak	Türkçe	–	6
44	Başyiğit	yiğitlerin başı	Türkçe	–	8
45	Batır	yiğit, kahraman	Türkçe	–	5
46	Batur	yiğit, kahraman	Türkçe	–	5
47	Baybatur	soylu kahraman	Türkçe	–	8
48	Bayrak	sancak	Türkçe	–	6
49	Bayrakçı	bayrak taşıyan	Türkçe	–	8
50	Bayrakdar	bayrak taşıyan, sancaktar	Türkçe	–	9
51	Bayraklı	bayraklı	Türkçe	–	8
52	Bayraktar	bayrak taşıyan, sancaktar	Türkçe	–	9
53	Bayraktaroğlu	bayraktarın oğlu	Türkçe	–	13
54	Bayraktutan	bayrağı tutan, sancaktar	Türkçe	–	11
55	Bayraktutar	bayrak tutan, sancaktar	Türkçe	–	11
56	Berent	kılıç	Farsça	–	6
57	Berkok	sağlam ok	Türkçe	–	6
58	Bozan	düşmanı bozguna uğratan	Türkçe	–	5
59	Bozer	boz er, kır saçlı yiğit	Türkçe	–	5
60	Bozyiğit	boz yiğit	Türkçe	–	8
61	Böke	kahraman, güçlü kişi	Türkçe	–	4
62	Bölük	kısım; askerî bölük	Türkçe	–	5
63	Bölükbaş	bölük komutanı	Türkçe	–	8
64	Bölükbaşı	bölük komutanı	Türkçe	–	9
65	Buyrukçu	buyruk getiren, buyruk uygulayan	Türkçe	–	8
66	Büyükakın	büyük akın	Türkçe	–	9
67	Büyükakinci	büyük akıncı	Türkçe	–	11
68	Büyükbayraktar	büyük bayraktar	Türkçe	–	14
69	Büyüktopçu	büyük topçu	Türkçe	–	10
70	Candar	saray muhafızı (unvan)	Farsça	–	6
71	Canefe	can efe, sevgili yiğit	Türkçe	–	6
72	Cebe	zırh, savaş donanımı	Moğolca	–	4
73	Cebeci	Osmanlı silahçı askeri	Moğolca	–	6
74	Cebecioğlu	cebecinin oğlu	Moğolca	–	10
75	Cirit	atlı mızrak oyunu; mızrak	Arapça	–	5
76	Çakmaklı	çakmaklı tüfek	Türkçe	–	8
77	Çapan	hızlı giden, akıncı	Türkçe	–	5
78	Çavuş	askerî rütbe	Türkçe	–	5
79	Çavuşoğlu	çavuşun oğlu	Türkçe	–	9
80	Çeribashi	çeribaşı, alay beyi	Türkçe	–	9
81	Çete	silahlı küçük birlik		–	4
82	Çomak	topuzlu değnek, sopa	Türkçe	–	5
83	Çorbacı	çorba yapan; yeniçeri orta komutanı	Farsça	–	7
84	Dalkılıç	yalın kılıç, kılıcı çekik	Türkçe	–	8
85	Delen	delip geçen	Türkçe	–	5
86	Delibalta	gözü kara baltacı	Türkçe	–	9
87	Demiralay	demir alay, yenilmez birlik	Türkçe	–	9
88	Demiralp	demir yiğit	Türkçe	–	8

Sık sorulanlar

1934 kuralları savaşla ilgili bütün soyadlarını yasakladı mı?: Hayır. Soyadı Kanunu'nun 3. maddesi ve Nizamname'nin 9. maddesi rütbe ve memuriyet adlarını yasaklar. Kılıç, Kalkan ya da Yiğit gibi silah ve kahramanlık sözcükleri bu yasağın dışındaydı.
Bu gruptaki en yaygın soyadı hangisi?: Kılıç. TÜİK ADNKS 2025 verilerine göre Kılıç, 450.572 kişiyle Türkiye'nin 13. en yaygın soyadıdır.
Çavuş ya da Topçu soyadı ailenin asker olduğunu mu gösterir?: Hayır. Soyadı bir sözcüğün anlamını taşır; ailenin geçmişi hakkında belge olmadan bir şey söylemez.

Kaynaklar

1Türk Dil Kurumu, TDK Güncel Türkçe Sözlük
2Sevan Nişanyan, Nişanyan Sözlük
3T.C. Resmî Gazete / Mevzuat Bilgi Sistemi (mevzuat.gov.tr), Soyadı Kanunu (Kanun No. 2525)
4T.C. Resmî Gazete / Mevzuat Bilgi Sistemi (mevzuat.gov.tr), Soyadı Nizamnamesi (Bakanlar Kurulu Kararı 2/1759)
5Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) · ADNKS, TÜİK Nüfus İsim Portalı: En çok kullanılan soyisimler (ADNKS)
6Natural Earth, Natural Earth: Admin-1 boundaries

Savaş ve kahramanlık

§1Bu soyadları nasıl oluştu?

Üç ayrı alan

Biçim ve anlam

Örnekler

§2Bu grupta hangi kategoriler var?

§3Bu grubun en yaygın üyeleri hangileri?

§4Bu grubun üyeleri hangi il listelerinde var?

§5Bu gruptaki tüm soyadları

§6Sık sorulanlar