Türkiye Soyadları Türk soyadlarının kaynaklı sözlüğü

Ek·41 soyadı

-soy

soy, nesil, aile

Soyadı
41
bu sözlükte
Ulusal ilk 30’da
0
ADNKS 2025
Konum
son öge

-soy ne anlama gelir?

Türkçede “soyadı” teriminin kendisi soy sözcüğüyle kurulur. 1934 tarihli 2525 sayılı Soyadı Kanunu’nun 1. maddesi de bu sözcükle başlar: “Her Türk öz adından başka soy adını da taşımağa mecburdur.” Bir ailenin ortak adını anlatan sözcüğün, soyadlarının içinde de ayrı bir öğe olarak yer alması bu yüzden şaşırtıcı değildir.

Soy, sözlüklerde “aile, nesil; atalardan gelen bağ” anlamlarıyla yer alan eski bir Türkçe sözcüktür. Soyadlarında bileşiğin son öğesi olur ve anlamın merkezini taşır. İlk öğe bu soyu niteler. Tam bir sözcük olduğu için ünlü uyumuna girmez: Aksoy, Gürsoy ve Özsoy’da biçim hep aynıdır.

Örnekler bu düzeni açıkça gösterir. Aksoy ak “temiz, dürüst” ile kurulur ve “temiz soy” anlamına gelir. Ersoy er “yiğit” ile “yiğit soy” demektir. Gürsoy’da gür “güçlü, bol”, Ulusoy’da ulu “büyük, yüce” vardır. Karasoy kara sözcüğünü taşır; soyadlarında bu sözcük renk yanında “güçlü, büyük” anlamıyla da okunur. Özsoy “öz, gerçek soy”, Yücesoy “yüce soy”, Şensoy “neşeli soy”, Kocasoy “büyük soy” diye çözümlenir.

Bazı adlarda iki tanınmış öğe bir arada bulunur. Ersoy hem Er- ile başlar hem -soy ile biter. Böyle bir ad, iki öğenin sayfasında da görünebilir; anlamın ağırlığı ise yine son öğe olan soy üzerindedir.

Soy adın başına geldiğinde yapı değişir. Soylu, Soysal ve Soydan gibi adlarda sözcük ilk sıradadır ve arkasından bir ek ya da başka bir öğe gelir. Bu adlar, soy ve köken sözcükleriyle kurulan soyadları kategorisinde ele alınır.

Yanlış eşleşme riski bu öğede düşüktür. Yine de iki noktaya dikkat etmek gerekir. Türkçede soymak “kabuğunu ya da örtüsünü çıkarmak” anlamında ayrı bir fiildir. Sonu -soy olan soyadlarında ise bu fiil değil, ad olan soy bulunur. İkinci nokta yazımla ilgilidir: iki öğe her zaman bitişik yazılır ve tek bir soyadı oluşturur.

Bu adların hangi ailede ne zaman seçildiği kayıtlardan genellikle anlaşılmaz. Burada anlatılan, yalnızca sözcüklerin anlamı ve birleşme biçimidir.

Kaynaklar1,2,3

-soy dilbilgisinde ne işe yarar?

Anlamı
soy, nesil, aile
İşlevi
Bileşiğin son öğesi olarak 'soy, nesil, aile' sözcüğü.
Örnekler
Aksoy, Ersoy, Gürsoy, Ulusoy, Karasoy, Özsoy, Yücesoy, Şensoy, Kocasoy, Uysoy

-soy hangi sözcüklerle birleşiyor?

son ek -soy soy, nesil, aile ak + beyaz; temiz, lekesiz Aksoy akman + akman: saf, temiz; erkek adı Akmansoy alpsoy + alp: yiğit, kahraman Alpsoy alsoy + al: kırmızı, kızıl Alsoy altın + altın: değerli sarı maden; üs… Altınsoy arcasoy + temiz, arı Arcasoy arısoy + arı: temiz, katışıksız, saf Arısoy arsoy + arı, temiz Arsoy ata + baba, dede; ecdat Atasoy atasoy + ata: baba, dede, ecdat Atamsoy bademsoy + badem: badem ağacı ve yemişi Bademsoy bay + zengin, varlıklı; soylu Baysoy berksoy + sağlam, güçlü Berksoy çeviksoy + çevik: kolay ve hızlı hareket… Çeviksoy -soy soy, nesil, aile ak + Aksoy akman + Akmansoy alpsoy + Alpsoy alsoy + Alsoy altın + Altınsoy arcasoy + Arcasoy arısoy + Arısoy arsoy + Arsoy ata + Atasoy atasoy + Atamsoy bademsoy + Bademsoy bay + Baysoy berksoy + Berksoy çeviksoy + Çeviksoy
-soy ile kurulan soyadları, ikinci yarısına göre gruplanmış (41 soyadı, 41 grup). Ağaçta ilk 14 dal gösterilir; 27 dal daha aşağıdaki listede.

-soy ile kurulan tüm soyadları

#SoyadıAnlamıKökenHarf
01 Akmansoy temiz soy Türkçe 8
02 Aksoy soyu temiz, ak soy Türkçe 5
03 Alpsoy yiğit soy Türkçe 6
04 Alsoy al soy, kızıl soy Türkçe 5
05 Altınsoy altın soy, değerli soy Türkçe 8
06 Arcasoy temiz soy Türkçe 7
07 Arısoy temiz soy, saf nesil Türkçe 6
08 Arsoy arı soy Türkçe 5
09 Atamsoy atamın soyu Türkçe 7
10 Atasoy ataların soyu Türkçe 6
11 Bademsoy badem soyu Türkçe 8
12 Baysoy zengin, soylu soy Türkçe 6
13 Berksoy sağlam soy Türkçe 7
14 Çeviksoy çevik soy Türkçe 8
15 Demirsoy demir gibi sağlam soy Türkçe 8
16 Dinçsoy dinç soy Türkçe 7
17 Erginsoy olgun soy Türkçe 8
18 Ersoy yiğit soy Türkçe 5
19 Esensoy esen soy, sağlıklı nesil Türkçe 7
20 Fersoy parlak, görkemli soy Türkçe 6
21 Gençsoy genç soy Türkçe 7
22 Gülersoy güler yüzlü soy Türkçe 8
23 Gülsoy gül soylu Türkçe 6
24 Gürsoy gür soy, güçlü soy Türkçe 6
25 Köksoy köklü soy Türkçe 6
26 Ozansoy ozanlar soyu Türkçe 7
27 Öçsoy öç alan soy Türkçe 5
28 Özensoy özenli soy Türkçe 7
29 Özgürsoy özgür soy Türkçe 8
30 Özsoy öz soy, köklü soy Türkçe 5
31 Paksoy temiz soy, arı nesil Türkçe 6
32 Sürensoy süregelen soy Türkçe 8
33 Şanlısoy şanlı soy Türkçe 8
34 Şensoy neşeli, mutlu soy Türkçe 6
35 Toksoy varlıklı soy Türkçe 6
36 Toplusoy bir arada duran soy Türkçe 8
37 Tunçsoy tunç gibi sağlam soy Türkçe 7
38 Türksoy Türk soyu Türkçe 7
39 Ulusoy yüce soy Türkçe 6
40 Üstünsoy üstün soy, seçkin soy Türkçe 8
41 Yücesoy yüce soy, ulu nesil Türkçe 7
Liste sözlüğe yeni soyadları eklendikçe büyür.

Sık sorulanlar

Aksoy soyadının anlamı nedir?

Aksoy, ak “temiz, dürüst” ile soy “aile, nesil” sözcüklerinden oluşur ve “temiz soy” anlamına gelir.

Soylu ve Soysal da bu sayfaya mı girer?

Hayır. O adlarda soy başta yer alır ve ardından bir ek ya da başka bir öğe gelir. Bu sayfa yalnızca soy sözcüğünün son öğe olduğu adları kapsar.

Kaynaklar

  1. 1Türk Dil Kurumu, TDK Güncel Türkçe Sözlük
  2. 2Sevan Nişanyan, Nişanyan Sözlük
  3. 3T.C. Resmî Gazete / Mevzuat Bilgi Sistemi (mevzuat.gov.tr), Soyadı Kanunu (Kanun No. 2525)