Ek·32 soyadı
-demir
demir; sertlik, dayanıklılık
- Soyadı
- 32
- bu sözlükte
- En yaygın
- Özdemir
- Konum
- bileşik öğesi
-demir ne anlama gelir?
Özdemir adı Soyadı Kanunu’ndan önce de kullanılıyordu. Osmanlı döneminde kişi adı olarak geçer. Bu yüzden 1934’te ortaya çıkmış bir türetme sayılamaz. Bugün ülkenin en yaygın soyadlarından biridir: TÜİK ADNKS 2025 verilerine göre 556.378 kişiyle 10. sırada yer alır. Yalın Demir ise aynı listede 876.934 kişiyle 3. sıradadır.
Sözcüğün kendisi eskidir. Eski Türkçede temür biçiminde geçer; bugünkü demir bu biçimin ses değişmesiyle oluşmuştur. Timur kişi adı da aynı sözcüğe dayanır. Anlamı “demir” madenidir. Mecaz olarak “sağlam, dayanıklı, sarsılmaz” demektir. “Demir gibi” deyimi de güçlü ve yıpranmaz olanı anlatır. Soyadlarındaki demir çoğu zaman bu anlamı taşır. Ad, bir madeni tanımlamaktan çok bir niteliği över; demirciliğe ya da madenciliğe bir gönderme içermez.
-demir soyadlarında bir ek değil, bileşiğin ikinci sözcüğüdür. Tam bir sözcük olduğu için ünlü uyumuna göre değişmez. İlk öğe kalın ünlülü de olsa ince ünlülü de olsa demir aynı kalır: Karademir, Gökdemir, Kocademir. Araya ses girmez, iki parça bitişik yazılır.
Anlamın ağırlığı son öğededir. İlk öğe demiri niteler. Özdemir “öz, saf demir” demektir. Aydemir’de ay adlarda sık görülen “parlak, güzel” anlamını katar. Karademir “kara demir”, Akdemir “ak demir” diye okunur; renkler burada güç ve temizlik gibi nitelikleri de çağrıştırır. Gökdemir “gök demir” anlamına gelir. Taşdemir iki sertlik sözcüğünü yan yana getirir: taş ve demir. Kocademir’de koca “büyük, ulu” demektir.
Bu sayfa demirin sonda durduğu adları toplar. Demirtaş ya da Demirel gibi demirle başlayan soyadları ayrı bir sayfada, Demir- ön öğesi altında ele alınır.
Karışıklık riski düşüktür, ama bir ad dikkat ister. Erdemir “er + demir” diye bölünür: “yiğit demir”. Erdem “fazilet” sözcüğüyle ilgisi yoktur; Erdemir, Erdem’e bir ek getirilerek kurulmamıştır. Demirci ve Demircioğlu ise bileşik değil, türemiş adlardır. Onlarda demir başta durur ve -ci meslek eki gelir.
-demir dilbilgisinde ne işe yarar?
- Anlamı
- demir; sertlik, dayanıklılık
- İşlevi
- Bileşiğin son öğesi olarak 'demir' sözcüğü; ilk öğe demiri niteler (öz demir, ay demir).
-demir hangi sözcüklerle birleşiyor?
- -demir + özdemir kendi; katışıksız, gerçek Özdemir
- -demir + ak ak: beyaz; parlak Akdemir
- -demir + al al, kırmızı Aldemir
- -demir + arıdemir arı: temiz, saf Aridemir
- -demir + aydemir ay; güzel, parlak Aydemir
- -demir + başdemir baş: kafa; ilk, önde gelen Başdemir
- -demir + bay zengin; bey, saygın kişi Baydemir
- -demir + bozdemir boz, kül rengi Bozdemir
- -demir + candemir can: ruh, hayat; sevgili (Farsça) Candemir
- -demir + çöpdemir çöp: ince dal, çubuk; atık Çöpdemir
- -demir + daşdemir taş (ağızlarda) Daşdemir
- -demir + doğandemir yırtıcı kuş; doğan, doğmuş Doğandemir
- -demir + er er: erkek, yiğit Erdemir
- -demir + esendemir esen: sağlıklı, esenlik içinde Esendemir
- -demir + gökdemir gök; mavi Gökdemir
- -demir + güldemir gül: dikenli, güzel kokulu bir süs bitkisi ve onun çiçeği Güldemir
- -demir + hasdemir has: katışıksız, özel Hasdemir
- -demir + kan kan; ya da han Kandemir
- -demir + kantemir kan: han “hükümdar” (Nişanyan Adlar); halk okumasında “kan” Kantemir
- -demir + karademir kara, siyah; güçlü Karademir
- -demir + kızıldemir kızıl: kan rengi, kırmızı Kızıldemir
- -demir + koçdemir koç: damızlık erkek koyun; mecazen güçlü, yiğit Koçdemir
- -demir + kökdemir kök: bitki kökü; asıl, temel Kökdemir
- -demir + pek sert, sağlam Pekdemir
- -demir + sertdemir katı, güçlü Sertdemir
- -demir + soydemir soy: aile, nesil, köken Soydemir
- -demir + şarkdemir şark: doğu Şarkdemir
- -demir + taş sert ve katı mineral kütlesi, kaya parçası Taşdemir
- -demir + tekdemir tek, bir; eşsiz Tekdemir
- -demir + tokdemir tok, doymuş; sık, sağlam Tokdemir
- -demir + toydemir toy < tağay: dayı Toydemir
- -demir + türkdemir Türk: kavim adı Türkdemir
Bu grubun en yaygın üyeleri hangileri?
-demir öğesi grubunda önce TÜİK ADNKS 2025 kişi sayısı, ardından bu sözlükteki tanınmış kişi kayıtlarının sayısı esas alınarak seçilen üyeler: Özdemir, Akdemir, Aldemir.
| Soyadı | Kişi sayısı | Tanınmış kişi |
|---|---|---|
| Özdemir | 556.378 | 8 |
| Akdemir | — | 8 |
| Aldemir | — | 8 |
| Aydemir | — | 8 |
| Erdemir | — | 8 |
| Gökdemir | — | 8 |
| Kandemir | — | 8 |
| Karademir | — | 8 |
Bu grubun üyeleri hangi il listelerinde var?
- 1 listelenen üye
- 2–4 listelenen üye
- 5+ listelenen üye
- 0 listelenen üye
Harita yalnızca yayımlanan ilk 30 listelerini kapsar; listede yer almamak o ilde hiç taşıyıcı olmadığı anlamına gelmez.3,4
-demir ile kurulan tüm soyadları
| # | Soyadı | Anlamı | Köken | Sıra | Harf |
|---|---|---|---|---|---|
| 01 | Özdemir | saf demir; demir gibi sağlam | Türkçe | 10 | 7 |
| 02 | Akdemir | ak demir, parlak demir | Türkçe | – | 7 |
| 03 | Aldemir | al demir, kızgın demir | Türkçe | – | 7 |
| 04 | Aridemir | saf, katışıksız demir | Türkçe | – | 8 |
| 05 | Aydemir | ay gibi parlak, demir gibi güçlü | Türkçe | – | 7 |
| 06 | Başdemir | baş demir, en sağlam demir | Türkçe | – | 8 |
| 07 | Baydemir | zengin, güçlü demir | Türkçe | – | 8 |
| 08 | Bozdemir | boz demir | Türkçe | – | 8 |
| 09 | Candemir | demir canlı, dayanıklı | Türkçe | – | 8 |
| 10 | Çöpdemir | çöp + demir, ince demir çubuk | Türkçe | – | 8 |
| 11 | Daşdemir | taş gibi, demir gibi sağlam | Türkçe | – | 8 |
| 12 | Doğandemir | doğan + demir | Türkçe | – | 10 |
| 13 | Erdemir | demir gibi sağlam yiğit | Türkçe | – | 7 |
| 14 | Esendemir | esen demir | Türkçe | – | 9 |
| 15 | Gökdemir | mavi demir; gök demiri | Türkçe | – | 8 |
| 16 | Güldemir | gül ve demir | Türkçe | – | 8 |
| 17 | Hasdemir | saf demir | Türkçe | – | 8 |
| 18 | Kandemir | demir kanlı; demir han | Türkçe | – | 8 |
| 19 | Kantemir | Han Temir; demir kanlı | Türkçe | – | 8 |
| 20 | Karademir | kara demir; demir gibi sağlam | Türkçe | – | 9 |
| 21 | Kızıldemir | kızıl demir | Türkçe | – | 10 |
| 22 | Koçdemir | demir gibi koç | Türkçe | – | 8 |
| 23 | Kökdemir | kökü demir gibi sağlam | Türkçe | – | 8 |
| 24 | Pekdemir | sağlam demir; “bey demir” | Türkçe | – | 8 |
| 25 | Sertdemir | sert demir | Türkçe | – | 9 |
| 26 | Soydemir | demir gibi sağlam soy | Türkçe | – | 8 |
| 27 | Şarkdemir | doğunun demiri | Türkçe | – | 9 |
| 28 | Taşdemir | taş gibi, demir gibi sağlam | Türkçe | – | 8 |
| 29 | Tekdemir | eşsiz demir | Türkçe | – | 8 |
| 30 | Tokdemir | tok + demir | Türkçe | – | 8 |
| 31 | Toydemir | dayı Timur (Tağaytemür) | Türkçe | – | 8 |
| 32 | Türkdemir | Türk + demir | Türkçe | – | 9 |
Sık sorulanlar
- Özdemir 1934’te mi ortaya çıktı?
Hayır. Özdemir, Soyadı Kanunu’ndan önce de kişi adı olarak kullanılıyordu. Kanunla birlikte birçok ailenin soyadı olarak kayda geçti.
- Erdemir, Erdem’den mi gelir?
Hayır. Erdemir er “yiğit” ile demir sözcüklerinden oluşur. Erdem “fazilet” ayrı bir sözcüktür.
Kaynaklar
- 1Türk Dil Kurumu, TDK Güncel Türkçe Sözlük
- 2Sevan Nişanyan, Nişanyan Sözlük
- 3Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) · ADNKS, TÜİK Nüfus İsim Portalı: En çok kullanılan soyisimler (ADNKS)
- 4Natural Earth, Natural Earth: Admin-1 boundaries