Yüce-

Yücedağ soyadında iki yükseklik üst üste biner: biri sıfatta, biri addadır. Yüce, TDK’de “çok yüksek, ulu” anlamında bir sıfattır. Hem fiziksel yüksekliği hem de saygınlığı anlatabilir. Bir dağ için de bir değer için de kullanılır.

Soyadlarında yüce ön öğedir. Bağımsız bir sözcük olduğu için ünlü uyumuna göre biçim değiştirmez. İnce ünlülerini her bileşikte korur. Arkasına gelen öğe de kendi ünlüleriyle kalır. Bileşik bitişik yazılır. Anlam ağırlığı ikinci öğededir; yüce ona yücelik katar.

Örnekler genellikle olumlu kavramlardan seçilmiştir. Yücesoy “yüce soy” demektir. Yücetürk “yüce Türk” anlamına gelir. Yücedağ “yüce dağ”, Yücekaya “yüce kaya” diye çözümlenir. Yüceer’de yüce ile er “yiğit, er kişi” birleşir.

Yüceer yazımı küçük ama öğretici bir ayrıntıdır. Yüce ünlüyle biter, er ünlüyle başlar. Türkçe birçok kalıpta iki ünlünün yan yana gelmesinden kaçınır. Ama soyadı bileşiklerinde iki öğe çoğu zaman olduğu gibi birleştirilir. Bu yüzden biçim Yüceer olarak iki e ile yazılır; ünlülerden biri düşmez.

Yücel en bilinen örnektir ve ayrıca konuşulmayı hak eder. Bu sitede Yücel, yüce ile el “ülke, halk, yurt” sözcüklerinden oluşan bir bileşik olarak çözümlenir. Aynı biçim, TDK’de bulunan yücelmek “yükselmek, ulu olmak” fiilinin kökünü de andırır. Bu yüzden bir ikinci okuma da mümkündür. Soyadının kendi kaydı hangi okumaya dayandığını gösterir. Yücel ayrıca yaygın bir kişi adıdır. Bir başka kural da şudur: Yücel’deki el öğesi -el sayfasında ayrıca sayılmaz. Soyadı bu sayfaya, yani Yüce- ön öğesine bağlanır.

Yüce- için belirgin bir yanlış dost yoktur. Sözcüğün kendisi kısa ve açıktır; başka bir sözcüğün parçası olarak pek karşılaşılmaz. Asıl dikkat edilecek nokta, Yücel’deki iki okumayı birbirine karıştırmamaktır.

Yüce- ile kurulan soyadları Gür-, Öz- ve Şen- gibi niteleyici ön öğelerle aynı aileden sayılabilir. Hepsi bir sıfatı başa koyar. Ardından bir ad, bir kavram ya da bir ad öğesi gelir.