Ek·39 soyadı
Demir-
demir; sert, dayanıklı
- Soyadı
- 39
- bu sözlükte
- Ulusal ilk 30’da
- 0
- ADNKS 2025
- Konum
- bileşik öğesi
Demir- ne anlama gelir?
Demirkol “demir kol” demektir: kolu demir gibi güçlü olan kişi. Bu ad, demir sözcüğünün başa geldiğinde nasıl çalıştığını iyi gösterir. Metal adı, ikinci öğeye sertlik ve dayanıklılık katar.
Demir, Güncel Türkçe Sözlük’te önce maden adı olarak geçer. Mecaz anlamı da yaygındır: “demir gibi” sözü “çok sağlam, güçlü” demektir. Sözcüğün eski Türkçedeki biçimi temir ya da temür idi. Bugünkü biçim, söz başındaki t’nin d’ye dönmesiyle oluşmuştur.
İki heceli bu ad, bileşikte biçim değiştirmez. Kendi ünlüleri incedir ama ardından kalın ünlülü bir öğe de gelebilir: Demirkan, Demirhan. Sonradan gelen ekler son öğeye uyar. Demirkan’ın denir, Demirel’in denir.
Anlamın merkezi ikinci öğededir; demir onu niteler. Demirtaş “demir taş”, Demirkaya “demir kaya”, Demirdağ “demir dağ” demektir. Bu üç adda sertlik iki kez vurgulanır. Demiralp “demir gibi sağlam kahraman”, Demirhan “demir han” anlamına gelir. Demirbağ “demir bağ, kopmaz bağ” diye açıklanır. Demiröz’de ikinci öğe öz sözcüğüdür; soyadı “demirin özü” ya da “demir öz” diye okunur.
İki adda ikinci öğe iki türlü açıklanabilir. Demirkan’daki kan genellikle “kan” diye okunur; kimi yazarlar onu han unvanına bağlar ve bu görüş tartışmalıdır. Demirel’deki el ise “el, kol” anlamında okunabileceği gibi “ülke, halk” anlamındaki eski el sözcüğüne de bağlanabilir. Kaynaklar bu ad için tek bir okuma üzerinde birleşmez.
Demir ile başlayan bazı yaygın adlar bileşik değildir. Demirci, demir sözcüğüne meslek bildiren -ci ekinin getirilmesiyle kurulur ve “demir işleyen usta” demektir. Demircioğlu da bu sözcüğe -oğlu eklenmiş biçimdir. Demirbaş sözlükte kendi başına yer alır: bir kurumun kalıcı eşyası. Demirli -li ekiyle, Demirler ise çoğul ekiyle kurulmuştur.
Demir soyadın sonunda da sık görülür; Özdemir ve Aydemir gibi adlar -demir sayfasında ele alınır.
Demir- dilbilgisinde ne işe yarar?
- Anlamı
- demir; sert, dayanıklı
- İşlevi
- Ad olarak bileşiğin ilk öğesi; ikinci öğeye 'demir gibi sert, dayanıklı' anlamı katar.
Demir- hangi sözcüklerle birleşiyor?
- Demir + ağ ağ, şebeke Demirağ
- Demir + al al, kırmızı Demiral
- Demir + alay alay: üç dört taburdan oluşan askerî birlik; tören topluluğu Demiralay
- Demir + bağ bağ, bağlantı; üzüm bağı Demirbağ
- Demir + bay bay; zengin, soylu Demirbay
- Demir + boğa boğa: sığırın erkeği Demirboğa
- Demir + can can, ruh Demircan
- Demir + dağ çevresine göre çok yüksek, doruklu yer şekli Demirdağ
- Demir + demiralp sert, dövülerek işlenen gri metal Demiralp
- Demir + demirarslan demir: sert maden Demirarslan
- Demir + demiray demir; sağlamlık Demiray
- Demir + demirayak demir: sert, dayanıklı maden Demirayak
- Demir + demirbilek sert, dövülerek işlenen gri metal Demirbilek
- Demir + demirdelen demir: sert maden Demirdelen
- Demir + demirelli demir: sert maden; güç Demirelli
- Demir + demirer demir: sert, dayanıklı maden Demirer
- Demir + demirezen demir: sert metal Demirezen
- Demir + demirezer demir: sert metal Demirezer
- Demir + demiriş sert, dövülerek işlenen gri metal Demiriş
- Demir + demiriz / iz demir: sert maden; güç Demiriz
- Demir + demirkaya sert, dövülerek işlenen gri metal Demirkaya
- Demir + demirkılıç demir: sert metal Demirkılıç
- Demir + demirkıran sert, dövülerek işlenen gri metal Demirkıran
- Demir + demirören demir: sert maden; güç Demirören
- Demir + demirörs sert, dövülerek işlenen gri metal Demirörs
- Demir + demiröz sert, dövülerek işlenen gri metal Demiröz
- Demir + demirsipahi demir: sert maden; güç Demirsipahi
- Demir + demiryol demir: sert, işlenebilir maden Demiryol
- Demir + el yurt, halk; ya da el (organ) Demirel
- Demir + han han: hükümdar Demirhan
- Demir + kan kan: kan, soy; bazı adlarda han Demirkan
- Demir + kol kol; güç Demirkol
- Demir + köz köz: küçük kor parçası, yanan kömür Demirköz
- Demir + kubuz kubuz: kopuz, telli halk çalgısı Demirkubuz
- Demir + ok yayla atılan uçlu çubuk Demirok
- Demir + pençe pençe: yırtıcı hayvanın tırnaklı ayağı; güçlü el Demirpençe
- Demir + ses ses: işitilen titreşim Demirses
- Demir + soy soy, nesil Demirsoy
- Demir + taş taş: sert, katı madde Demirtaş
Bu grubun en yaygın üyeleri hangileri?
Demir- öğesi grubunda önce TÜİK ADNKS 2025 kişi sayısı, ardından bu sözlükteki tanınmış kişi kayıtlarının sayısı esas alınarak seçilen üyeler: Demirağ, Demiral, Demiray.
| Soyadı | Kişi sayısı | Tanınmış kişi |
|---|---|---|
| Demirağ | — | 8 |
| Demiral | — | 8 |
| Demiray | — | 8 |
| Demirbağ | — | 8 |
| Demircan | — | 8 |
| Demirdağ | — | 8 |
| Demirel | — | 8 |
| Demirer | — | 8 |
Bu grubun üyeleri hangi il listelerinde var?
- 1 listelenen üye
- 2–4 listelenen üye
- 5+ listelenen üye
- 0 listelenen üye
Harita yalnızca yayımlanan ilk 30 listelerini kapsar; listede yer almamak o ilde hiç taşıyıcı olmadığı anlamına gelmez.3,4
Demir- ile kurulan tüm soyadları
| # | Soyadı | Anlamı | Köken | Harf |
|---|---|---|---|---|
| 01 | Demirağ | demir ağ, demiryolu ağı | Türkçe | 7 |
| 02 | Demiral | kızıl demir, kızgın demir | Türkçe | 7 |
| 03 | Demiralay | demir alay, yenilmez birlik | Türkçe | 9 |
| 04 | Demiralp | demir yiğit | Türkçe | 8 |
| 05 | Demirarslan | demir aslan | Türkçe | 11 |
| 06 | Demiray | demir gibi sağlam, ay gibi parlak | Türkçe | 7 |
| 07 | Demirayak | demir ayaklı, yorulmaz | Türkçe | 9 |
| 08 | Demirbağ | demir bağ, sağlam bağlılık | Türkçe | 8 |
| 09 | Demirbay | demir gibi bey | Türkçe | 8 |
| 10 | Demirbilek | demir bilek, güçlü | Türkçe | 10 |
| 11 | Demirboğa | demir boğa, güçlü boğa | Türkçe | 9 |
| 12 | Demircan | demir gibi sağlam can | Farsça | 8 |
| 13 | Demirdağ | demir dağ | Türkçe | 8 |
| 14 | Demirdelen | demiri delen | Türkçe | 10 |
| 15 | Demirel | demir gibi sağlam yurt; demir el | Türkçe | 7 |
| 16 | Demirelli | demir elli | Türkçe | 9 |
| 17 | Demirer | demir gibi sağlam yiğit | Türkçe | 7 |
| 18 | Demirezen | demiri ezen | Türkçe | 9 |
| 19 | Demirezer | demiri ezen | Türkçe | 9 |
| 20 | Demirhan | demir gibi güçlü han | Türkçe | 8 |
| 21 | Demiriş | demir işi | Türkçe | 7 |
| 22 | Demiriz | “demiriz” ya da “demir izi” | Türkçe | 7 |
| 23 | Demirkan | demir kanlı, güçlü soydan | Türkçe | 8 |
| 24 | Demirkaya | demir gibi kaya | Türkçe | 9 |
| 25 | Demirkılıç | demir kılıç | Türkçe | 10 |
| 26 | Demirkıran | demiri kıran, çok güçlü | Türkçe | 10 |
| 27 | Demirkol | demir gibi güçlü kol | Türkçe | 8 |
| 28 | Demirköz | demir kor, kızgın demir | Türkçe | 8 |
| 29 | Demirkubuz | demir kopuz | Türkçe | 10 |
| 30 | Demirok | demir ok | Türkçe | 7 |
| 31 | Demirören | köy adı; “demir ören” | Farsça | 9 |
| 32 | Demirörs | demir örs | Türkçe | 8 |
| 33 | Demiröz | özü demir, demir yürekli | Türkçe | 7 |
| 34 | Demirpençe | demir pençe | Farsça | 10 |
| 35 | Demirses | demir gibi güçlü ses | Türkçe | 8 |
| 36 | Demirsipahi | demir sipahi | Farsça | 11 |
| 37 | Demirsoy | demir gibi sağlam soy | Türkçe | 8 |
| 38 | Demirtaş | demir gibi sert taş | Türkçe | 8 |
| 39 | Demiryol | demir yol, demiryolu | Türkçe | 8 |
Sık sorulanlar
- Demirci bir Demir- bileşiği midir?
Hayır. Demirci, demir sözcüğüne meslek eki -ci getirilerek türetilmiştir ve “demir işleyen usta” demektir.
- Demirel’deki “el” ne anlama gelir?
İki okuma vardır: “el, kol” ve eski Türkçedeki “ülke, halk”. Kaynaklar bu ad için birini kesinleştirmez.
Kaynaklar
- 1Türk Dil Kurumu, TDK Güncel Türkçe Sözlük
- 2Sevan Nişanyan, Nişanyan Sözlük
- 3Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) · ADNKS, TÜİK Nüfus İsim Portalı: En çok kullanılan soyisimler (ADNKS)
- 4Natural Earth, Natural Earth: Admin-1 boundaries