Ek·175 soyadı
Öz-
öz, saf, katışıksız; kendi
- Soyadı
- 175
- bu sözlükte
- En yaygın
- Öztürk
- Konum
- ön öge
Öz- ne anlama gelir?
Öztürk ve Özdemir, Türkiye’nin en yaygın on soyadı arasındadır. TÜİK ADNKS 2025 verilerinde Öztürk 586.831 kişiyle sekizinci, Özdemir 556.378 kişiyle onuncu sıradadır. İkisinin başında da aynı öğe durur: öz.
Öz, Türkçede tek başına kullanılan bir sözcüktür. Güncel Türkçe Sözlük onu “kendi”, “katışıksız, saf” ve “bir şeyin özü” anlamlarıyla verir. Sitede “ön ek” diye anılsa da dil bilgisi açısından bileşiğin ilk sözcüğüdür. Bu yüzden ünlü uyumuna göre biçim değiştirmez; her soyadında öz olarak kalır. Bileşiğin sınırında uyum da aranmaz. Öztürk baştan sona ince ünlülüdür, Özkan ise ince ve kalın ünlüyü yan yana taşır. Sonradan gelen ekler yalnızca son öğeye uyar: Özkan’ın, Özdemir’in.
İşlevi nitelemektir. Öz, ikinci öğeyi “gerçek, katışıksız, asıl” diye niteler. Anlamın ağırlığı ikinci öğededir. Özdemir bir tür demirdir, Özkaya bir tür kayadır. Soyadının konu kategorisi de bu son öğeye göre belirlenir.
Sık görülen örnekler şöyle okunur. Öztürk “öz Türk, gerçek Türk” demektir. Özdemir “saf demir”, Özçelik “katışıksız çelik” anlamını taşır. Özkaya “gerçek kaya, sağlam kaya”, Özsoy “öz soy, asıl soy”, Özyurt “asıl yurt” diye açıklanır. Özcan’da ikinci öğe Farsçadan gelen can sözcüğüdür; soyadı “öz can” anlamına gelir. Özkan’daki kan çoğunlukla “kan, soy” diye okunur. Kimi yazarlar bu öğeyi han unvanına bağlar; bu bağlantı tartışmalıdır.
1934 düzenlemesinde Soyadı Nizamnamesi yeni soyadlarının Türk dilinden alınmasını istiyordu (madde 5). Öz bu ilkeye uyan, kısa ve anlamı açık bir Türkçe öğedir. Yine de bu, her Öz- bileşiğinin o yıl türetildiğini göstermez. Tek tek soyadları için böyle bir tarih ancak bir kaynakla verilebilir.
“Öz” ile başlayan her soyadı bileşik değildir. Özel “kişiye ait, özgü”, Özen “itina, dikkat”, Özlem “hasret”, Özge “başka”, Özgün “orijinal”, Özgül “kendine özgü” birer sözlük sözcüğüdür ve bölünmez. Özgür de “hür” anlamıyla sözlükte yer alır. TDK onu öz ve gür öğelerine bağlasa da soyadı olarak tek sözcük gibi ele alınır. Özbek ise bir halk adıdır; öz ve bek diye ayrılmaz.
Öz- dilbilgisinde ne işe yarar?
- Anlamı
- öz, saf, katışıksız; kendi
- İşlevi
- Ad ve sıfat önüne gelen bileşik öğesi; ikinci öğeyi 'öz, saf, gerçek' diye niteler.
Öz- hangi sözcüklerle birleşiyor?
- Öz + türk Türkçe konuşan halk ve bu halktan olan kimse Öztürk
- Öz + demir demir; mecazen sağlam, güçlü Özdemir
- Öz + kan kan; soy Özkan
- Öz + can ruh, hayat; sevilen kişi Özcan
- Öz + acar atılgan, becerikli Özacar
- Öz + ak beyaz; temiz, lekesiz Özak
- Öz + akıncı akıncı: akın yapan atlı asker Özakıncı
- Öz + al al, kırmızı Özal
- Öz + alp yiğit, kahraman Özalp
- Öz + arslan arslan: aslan Özarslan
- Öz + aslan aslan; yiğit kimse Özaslan
- Öz + ata baba, ata Özata
- Öz + ay ay; güzel, parlak Özay
- Öz + aydın aydınlık, parlak; bilgili Özaydın
- Öz + bahar bahar: ilkbahar Özbahar
- Öz + bal arıların çiçek özünden yaptığı tatlı madde Özbal
- Öz + başaran başarmak fiilinin sıfat-fiili Özbaşaran
- Öz + bay bay: zengin kişi; erkeklerin adı önüne getirilen saygı sözü Özbay
- Öz + bayraktar bayrak: sancak Özbayraktar
- Öz + bey bey: önder, efendi Özbey
- Öz + bilen bilmek fiilinin sıfat-fiili: bilen Özbilen
- Öz + bolluk bolluk: bol olma durumu Özbolluk
- Öz + çelik karbonla sertleştirilmiş demir alaşımı Özçelik
- Öz + çimen kendiliğinden biten çim Özçimen
- Öz + çivit mavi toz boya; çivit mavisi Özçivit
- Öz + çoban çoban Özçoban
- Öz + dal ağaç dalı; soy kolu Özdal
- Öz + darende Darende: Malatya’ya bağlı ilçe Özdarende
- Öz + dil dil, lisan Özdil
- Öz + doğan doğan: şahine benzer yırtıcı kuş; doğmakta olan Özdoğan
- Öz + doğru dürüst, doğru Özüdoğru
- Öz + döl döl: soy, nesil; yavru Özdöl
- Öz + er erkek, yiğit Özer
- Öz + eren ermiş, veli; eski “erler” Özeren
- Öz + ergin olgun, yetişkin Özergin
- Öz + güç güç: kuvvet; zor Özgüç
- Öz + gündüz gündüz: günün aydınlık bölümü Özgündüz
- Öz + güten gütmek: hayvan sürmek; bir amacı izlemek Özgüden
- Öz + güvenç güvenç: güvenme duygusu, itimat Özgüvenç
- Öz + haseki haseki: padişahın has hizmetindeki kişi; gözde Özhaseki
- Öz + ışık ışık, aydınlık Özışık
- Öz + il yurt, memleket; halk Özil
- Öz + ince ince: narin; nazik, kibar Özince
- Öz + kal kalmak: olduğu gibi sürmek Özkal
- Öz + kara kara: siyah; güçlü, yağız Özkara
- Öz + kaya kaya: büyük taş kütlesi Özkaya
- Öz + kazanç kazanç, getiri Özkazanç
- Öz + kök kök: bitkinin kökü; köken, soy Özkök
- Öz + kul kul: Tanrı'ya bağlı insan; köle, hizmetkâr Özkul
- Öz + kurt kurt Özkurt
- Öz + mızrak mızrak: uzun saplı, sivri uçlu savaş aleti Özmızrak
- Öz + oğuz Oğuz, tarihî Türk boyları Özoğuz
- Öz + ok ok Özok
- Öz + okur okumak fiilinin geniş zamanı / okuyan kişi Özokur
- Öz + ovalı ova: düzlük Özovalı
- Öz + özakın asıl, gerçek Özakın
- Öz + özakman kendi; saf, gerçek Özakman
- Öz + özaltın öz: kendi; bir şeyin en değerli, katışıksız bölümü; saf Özaltın
- Öz + özarı öz: kendi; katışıksız, gerçek Özarı
- Öz + özarıcı öz: kendi; gerçek Özarıcı
115 grup daha (115 soyadı) aşağıdaki tam listede ve sonraki sayfalarda.
Bu grubun en yaygın üyeleri hangileri?
Öz- ön eki grubunda önce TÜİK ADNKS 2025 kişi sayısı, ardından bu sözlükteki tanınmış kişi kayıtlarının sayısı esas alınarak seçilen üyeler: Öztürk, Özdemir, Özkan.
| Soyadı | Kişi sayısı | Tanınmış kişi |
|---|---|---|
| Öztürk | 586.831 | 8 |
| Özdemir | 556.378 | 8 |
| Özkan | 245.254 | 8 |
| Özcan | 233.820 | 8 |
| Özal | — | 8 |
| Özalp | — | 8 |
| Özarslan | — | 8 |
| Özaslan | — | 8 |
Bu grubun üyeleri hangi il listelerinde var?
- 1 listelenen üye
- 2–4 listelenen üye
- 5+ listelenen üye
- 0 listelenen üye
Harita yalnızca yayımlanan ilk 30 listelerini kapsar; listede yer almamak o ilde hiç taşıyıcı olmadığı anlamına gelmez.4,5
Öz- ile kurulan tüm soyadları
| # | Soyadı | Anlamı | Köken | Sıra | Harf |
|---|---|---|---|---|---|
| 01 | Öztürk | öz Türk, katıksız Türk | Türkçe | 8 | 6 |
| 02 | Özdemir | saf demir; demir gibi sağlam | Türkçe | 10 | 7 |
| 03 | Özkan | saf kanlı, soyu temiz | Türkçe | 22 | 5 |
| 04 | Özcan | öz can; saf ruhlu, candan | Farsça | 25 | 5 |
| 05 | Özacar | gerçekten atılgan | Arapça | – | 6 |
| 06 | Özak | özü ak, içi temiz | Türkçe | – | 4 |
| 07 | Özakın | öz + akın | Türkçe | – | 6 |
| 08 | Özakıncı | gerçek akıncı | Türkçe | – | 8 |
| 09 | Özakman | öz + Akman (saf, temiz) | Türkçe | – | 7 |
| 10 | Özal | öz ve al hecelerinden 1934 adı | Türkçe | – | 4 |
| 11 | Özalp | öz kahraman, soylu yiğit | Türkçe | – | 5 |
| 12 | Özaltın | saf altın | Türkçe | – | 7 |
| 13 | Özarı | özü arı, tertemiz | Türkçe | – | 5 |
| 14 | Özarıcı | gerçek arıcı | Türkçe | – | 7 |
| 15 | Özarslan | gerçek aslan | Türkçe | – | 8 |
| 16 | Özaslan | gerçek aslan, yiğit | Türkçe | – | 7 |
| 17 | Özat | gerçek ad | Türkçe | – | 4 |
| 18 | Özata | öz ata, gerçek ata | Türkçe | – | 5 |
| 19 | Özatay | öz + Atay (ata + ay) | Türkçe | – | 6 |
| 20 | Özateş | öz ateş | Farsça | – | 6 |
| 21 | Özatik | gerçekten çevik | – | 6 | |
| 22 | Özay | öz ay, saf ay | Türkçe | – | 4 |
| 23 | Özaydın | gerçekten aydın, saf ışık | Türkçe | – | 7 |
| 24 | Özbahar | gerçek bahar | Farsça | – | 7 |
| 25 | Özbakır | saf bakır | Türkçe | – | 7 |
| 26 | Özbal | öz bal, saf bal | Türkçe | – | 5 |
| 27 | Özbaskıcı | öz baskıcı, matbaacı | Türkçe | – | 9 |
| 28 | Özbaş | gerçek önder | Türkçe | – | 5 |
| 29 | Özbaşaran | gerçekten başaran | Türkçe | – | 9 |
| 30 | Özbay | gerçek bey, asıl varlıklı | Türkçe | – | 5 |
| 31 | Özbayraktar | gerçek bayraktar, sancaktar | Türkçe | – | 11 |
| 32 | Özben | öz ben, gerçek ben | Türkçe | – | 5 |
| 33 | Özberk | özü sağlam, gerçekten güçlü | Türkçe | – | 6 |
| 34 | Özbey | gerçek bey, soylu önder | Türkçe | – | 5 |
| 35 | Özbiçer | gerçek orakçı | Türkçe | – | 7 |
| 36 | Özbilen | özü bilen, işin aslını bilen | Türkçe | – | 7 |
| 37 | Özbiler | özünü bilen, gerçekten bilen | Türkçe | – | 7 |
| 38 | Özbilgin | gerçek bilgin | Türkçe | – | 8 |
| 39 | Özbir | özü bir; eşsiz | Türkçe | – | 5 |
| 40 | Özbolluk | gerçek bolluk | Türkçe | – | 8 |
| 41 | Özbudak | ağacın öz sürgünü | Türkçe | – | 7 |
| 42 | Özbudun | öz halk, halkın kendisi | Türkçe | – | 7 |
| 43 | Özçelik | saf çelik | Türkçe | – | 7 |
| 44 | Özçeri | öz asker, gerçek asker | Türkçe | – | 6 |
| 45 | Özçetin | özünden çetin, dayanıklı | Türkçe | – | 7 |
| 46 | Özçimen | öz çimen | Türkçe | – | 7 |
| 47 | Özçivit | halis çivit mavisi | Türkçe | – | 7 |
| 48 | Özçoban | gerçek çoban | Farsça | – | 7 |
| 49 | Özdağ | öz dağ, gerçek dağ | Türkçe | – | 5 |
| 50 | Özdağlar | öz dağlar | Türkçe | – | 8 |
| 51 | Özdal | gerçek dal | Türkçe | – | 5 |
| 52 | Özdamar | öz soydan, katışıksız yaradılışlı | Türkçe | – | 7 |
| 53 | Özdarende | öz + Darende | – | 9 | |
| 54 | Özdaş | öz taş, gerçek taş | Türkçe | – | 5 |
| 55 | Özdemiroğlu | Özdemir’in oğlu | Türkçe | – | 11 |
| 56 | Özdikmen | gerçek sivri tepe | Türkçe | – | 8 |
| 57 | Özdil | öz dil, arı dil | Türkçe | – | 5 |
| 58 | Özdilek | içten dilek | Türkçe | – | 7 |
| 59 | Özdoğan | katıksız doğan; öz doğmuş | Türkçe | – | 7 |
| 60 | Özdöl | öz soy, öz nesil | Türkçe | – | 5 |
| 61 | Özer | gerçek er, özü sağlam yiğit | Türkçe | – | 4 |
| 62 | Özercan | Özer + can | Farsça | – | 7 |
| 63 | Özeren | gerçek eren, öz yiğit | Türkçe | – | 6 |
| 64 | Özergin | gerçekten olgun | Türkçe | – | 7 |
| 65 | Özerk | kendi kendini yöneten | Türkçe | – | 5 |
| 66 | Özerkan | öz Erkan; temel direkler | Arapça | – | 7 |
| 67 | Özerturgut | Özer ve Turgut adlarından | Türkçe | – | 10 |
| 68 | Özev | öz ev, kendi yuvası | Türkçe | – | 4 |
| 69 | Özfesli | fes giyen, fesli | Arapça | – | 7 |
| 70 | Özgan | öz kan, katışıksız soy | Türkçe | – | 5 |
| 71 | Özgenç | özünden genç, dinç | Türkçe | – | 6 |
| 72 | Özgökçe | öz gökçe: saf mavi, güzel | Türkçe | – | 7 |
| 73 | Özgüç | öz güç, gerçek kuvvet | Türkçe | – | 5 |
| 74 | Özgüden | özünü gözeten | Türkçe | – | 7 |
| 75 | Özgültekin | öz Gültekin (Kül Tegin) | Türkçe | – | 10 |
| 76 | Özgümüş | saf gümüş | Türkçe | – | 7 |
| 77 | Özgündüz | katıksız gündüz, aydınlık | Türkçe | – | 8 |
| 78 | Özgüner | öz + Güner | Türkçe | – | 7 |
| 79 | Özgüneş | saf güneş | Türkçe | – | 7 |
| 80 | Özgüvenç | özgüven, sağlam güven | Türkçe | – | 8 |
| 81 | Özhan | gerçek han, öz hükümdar | Türkçe | – | 5 |
| 82 | Özhaseki | öz + haseki, seçkin saray görevlisi | Farsça | – | 8 |
| 83 | Özışık | saf ışık, öz aydınlık | Türkçe | – | 6 |
| 84 | Özil | öz yurt, kendi ili | Türkçe | – | 4 |
| 85 | Özince | özü ince, gerçekten nazik | Türkçe | – | 6 |
| 86 | Özipek | saf ipek | Türkçe | – | 6 |
| 87 | Öziş | öz iş, gerçek iş | Türkçe | – | 4 |
| 88 | Özkaçar | öz Kaçar (Türkmen boyu) | Türkçe | – | 7 |
Sık sorulanlar
- Öztürk soyadı ne anlama gelir?
Öz “gerçek, katışıksız” ile Türk sözcüklerinden kurulmuştur ve “öz Türk, gerçek Türk” demektir.
- Özgür ve Özel de Öz- ile mi kurulmuştur?
Hayır. İkisi de sözlükte tek başına yer alan sözcüklerdir: Özel “özgü, kişisel”, Özgür “hür” demektir. Soyadı olarak bölünmeden okunurlar.
- Öz- ünlü uyumuna göre değişir mi?
Değişmez. Öz bağımsız bir sözcük olduğu için Özkan’da da Öztürk’te de aynı kalır.
Kaynaklar
- 1Türk Dil Kurumu, TDK Güncel Türkçe Sözlük
- 2Sevan Nişanyan, Nişanyan Sözlük
- 3T.C. Resmî Gazete / Mevzuat Bilgi Sistemi (mevzuat.gov.tr), Soyadı Nizamnamesi (Bakanlar Kurulu Kararı 2/1759)
- 4Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) · ADNKS, TÜİK Nüfus İsim Portalı: En çok kullanılan soyisimler (ADNKS)
- 5Natural Earth, Natural Earth: Admin-1 boundaries