Ek·55 soyadı
Ay-
ay; güzel, parlak
- Soyadı
- 55
- bu sözlükte
- Ulusal ilk 30’da
- 0
- ADNKS 2025
- Konum
- ön öge
Ay- ne anlama gelir?
Türkçede güzel bir yüz için “ay yüzlü” denir. Güncel Türkçe Sözlük de “ay gibi” deyimini “çok güzel” diye açıklar. Ay- ile başlayan soyadlarını anlamak için bu mecaz önemlidir: ay hem gök cismini hem de güzel, parlak olanı anlatır.
Sözcük tek hecelidir ve bağımsızdır. Bileşiğin ilk öğesi olduğunda ünlü uyumuyla değişmez. Ayhan’da kalın, Aygün’de ince ünlülü bir öğeyle birleşir. Sonra gelen ekler ise yalnızca son öğenin ünlüsüne bakar: Ayhan’ın, Aygün’ün.
Bu öğe ikinci öğeyi niteler; asıl anlam ikinci öğededir. Ayhan “ay han”, yani ay gibi parlak bir hükümdar demektir. Aytekin’de ikinci öğe eski Türk unvanı tekin “prens”tir. Aytaç “ay taç”, Aykut “ay gibi uğurlu” diye okunur. Aydemir “ay demir” demektir. Aygün iki gök cismini yan yana getirir: “ay” ve “gün”. Ayyıldız da aynı yolu izler ve “ay ile yıldız” anlamına gelir.
Aydoğan’da durum daha karışıktır. Doğan bir yırtıcı kuşun adı olabilir; o zaman soyadı “ay doğan” kuşu olur. Ama sözcük “doğan, yükselen” anlamındaki sıfat-fiil de olabilir. Bu okumayla Aydoğan “doğan ay” demektir. Bu ad için ikinci okuma daha sık verilir, ancak bir kaynak bunu kesinleştirmeden yalnızca bir eğilim olarak söylenebilir.
En büyük tuzak Aydın’dır. TÜİK ADNKS 2025 verilerinde Aydın 581.387 kişiyle dokuzuncu sıradadır. Ama Aydın bir Ay- bileşiği değildir. Sözlükte “ışıklı, aydınlık” ve “okumuş, münevver” anlamlarıyla tek başına yer alır. Ayan, Arapça a‘yân “ileri gelenler” sözcüğünden gelir. Ayaz “açık havada esen soğuk”, Ayık “sarhoş olmayan” demektir. Ayvaz eski konaklarda hizmet eden kişiye verilen addır. Ayşe Arapça kökenli bir kişi adıdır. Aynalı ve Ayrancı ise ayna ve ayran sözcüklerine ek getirilerek kurulmuştur. Aynur, Aysel ve Ayten bileşik yapılı kadın adlarıdır; soyadı olarak geçtiklerinde ad olarak ele alınırlar.
Ay öğesi soyadının sonunda da görülür; Alpay ve Tuncay gibi adlar -ay sayfasında incelenir.
Ay- dilbilgisinde ne işe yarar?
- Anlamı
- ay; güzel, parlak
- İşlevi
- Bileşiğin ilk öğesi; 'ay' ve mecazen 'güzel, parlak' anlamıyla niteler.
Ay- hangi sözcüklerle birleşiyor?
- Ay + ayata ay Ayata
- Ay + aybaba ay; güzel, parlak Aybaba
- Ay + aybek ay: Dünya’nın uydusu Aybek
- Ay + aycan ay Aycan
- Ay + aydan ay Aydan
- Ay + aydar ay; güzel, parlak Aydar
- Ay + aydeniz ay: ay; ışık Aydeniz
- Ay + aydın aydın: ışıklı, aydınlık Ayaydın
- Ay + aydilek ay Aydilek
- Ay + aydoğmuş ay: Dünya’nın uydusu Aydoğmuş
- Ay + aygören ay Aygören
- Ay + aygündüz ay: Dünya’nın uydusu Aygündüz
- Ay + aykal ay; güzel Aykal
- Ay + aykoç ay Aykoç
- Ay + aykul ay; güzel Aykul
- Ay + aysal ay, gökteki ay Aysal
- Ay + aysan ay Aysan
- Ay + aytan ay Aytan
- Ay + aytek ay: gece gökte görünen uydu; güzellik simgesi Aytek
- Ay + aytemur ay: Dünya’nın uydusu; ışık, parlaklık Aytemur
- Ay + ayten ay Ayten
- Ay + aytimur ay: Dünya’nın uydusu Aytimur
- Ay + aytolan ay: gökteki ay Aytolan
- Ay + aytuğ ay Aytuğ
- Ay + bars pars, leopar Aybars
- Ay + bay zengin; bey Aybay
- Ay + çiçek çiçek Ayçiçek
- Ay + demir demir; sağlam Aydemir
- Ay + doğan doğan: doğan, yükselen; doğan kuşu Aydoğan
- Ay + doğdu doğmak: dünyaya gelmek; yükselmek Aydoğdu
- Ay + dos dost Aydos
- Ay + engin engin: uçsuz bucaksız; açık deniz Ayengin
- Ay + erdem erdem: ahlaki üstünlük, fazilet Ayerdem
- Ay + gen geniş Aygen
- Ay + gül dikenli, güzel kokulu bir süs bitkisi ve onun çiçeği Aygül
- Ay + gül-er güler, gülümser Aygüler
- Ay + gün gün: güneş, gün Aygün
- Ay + güneş güneş Aygüneş
- Ay + han han: hükümdar unvanı Ayhan
- Ay + kan kan, soy; bazı adlarda han Aykan
- Ay + kanat kanat Aykanat
- Ay + kurt kurt Aykurt
- Ay + kut kut: uğur, mutluluk; Tanrı vergisi Aykut
- Ay + kutalp kut: baht, uğur, tanrısal lütuf Aykutalp
- Ay + par pare: parça; ya da fer: ışık Aypar
- Ay + su su Aysu
- Ay + taç taç: hükümdar başlığı Aytaç
- Ay + taş sert ve katı mineral kütlesi, kaya parçası Aytaş
- Ay + tekin tekin: prens (tigin) Aytekin
- Ay + temir temir: demir (eski biçim) Aytemir
- Ay + temiz temiz, arı Aytemiz
- Ay + tun gece (tün) Aytun
- Ay + türk Türk: Türk ulusu, Türk kişi Aytürk
- Ay + verdi vermek Ayverdi
- Ay + yıldız geceleri gökte parlayan gök cismi Ayyıldız
Bu grubun en yaygın üyeleri hangileri?
Ay- ön eki grubunda önce TÜİK ADNKS 2025 kişi sayısı, ardından bu sözlükteki tanınmış kişi kayıtlarının sayısı esas alınarak seçilen üyeler: Ayaydın, Aydar, Aydemir.
| Soyadı | Kişi sayısı | Tanınmış kişi |
|---|---|---|
| Ayaydın | — | 8 |
| Aydar | — | 8 |
| Aydemir | — | 8 |
| Aydoğan | — | 8 |
| Aydoğdu | — | 8 |
| Aydoğmuş | — | 8 |
| Aygün | — | 8 |
| Ayhan | — | 8 |
Bu grubun üyeleri hangi il listelerinde var?
- 1 listelenen üye
- 2–4 listelenen üye
- 5+ listelenen üye
- 0 listelenen üye
Harita yalnızca yayımlanan ilk 30 listelerini kapsar; listede yer almamak o ilde hiç taşıyıcı olmadığı anlamına gelmez.3,4
Ay- ile kurulan tüm soyadları
| # | Soyadı | Anlamı | Köken | Harf |
|---|---|---|---|---|
| 01 | Ayata | ay dede | Türkçe | 5 |
| 02 | Ayaydın | ay gibi aydınlık | Türkçe | 7 |
| 03 | Aybaba | ay + baba | Türkçe | 6 |
| 04 | Aybars | ay gibi parlak pars | Türkçe | 6 |
| 05 | Aybay | ay gibi parlak, varlıklı bey | Türkçe | 5 |
| 06 | Aybek | ay gibi bey | Türkçe | 5 |
| 07 | Aycan | sevgili ay | Farsça | 5 |
| 08 | Ayçiçek | ay gibi çiçek; ayçiçeği | Türkçe | 7 |
| 09 | Aydan | aydan gelen, ay gibi | Türkçe | 5 |
| 10 | Aydar | erkek adı; ay öğeli ya da Haydar biçimi | Türkçe | 5 |
| 11 | Aydemir | ay gibi parlak, demir gibi güçlü | Türkçe | 7 |
| 12 | Aydeniz | ay ve deniz | Türkçe | 7 |
| 13 | Aydilek | ay + dilek | Türkçe | 7 |
| 14 | Aydoğan | Ay gibi doğan | Türkçe | 7 |
| 15 | Aydoğdu | ay doğdu; ay gibi doğan | Türkçe | 7 |
| 16 | Aydoğmuş | ay gibi doğmuş | Türkçe | 8 |
| 17 | Aydos | ay dost; dağ ve tepe adı | Farsça | 5 |
| 18 | Ayengin | ay gibi engin | Türkçe | 7 |
| 19 | Ayerdem | ay gibi erdem | Türkçe | 7 |
| 20 | Aygen | gönül dostu; geniş akıllı | Türkçe | 5 |
| 21 | Aygören | ayı gören | Türkçe | 7 |
| 22 | Aygül | ay gülü | Farsça | 5 |
| 23 | Aygüler | ay gibi gülen | Türkçe | 7 |
| 24 | Aygün | ay gibi parlak gün | Türkçe | 5 |
| 25 | Aygündüz | ay ve gündüz | Türkçe | 8 |
| 26 | Aygüneş | ay ve güneş | Türkçe | 7 |
| 27 | Ayhan | ay gibi parlak han | Türkçe | 5 |
| 28 | Aykal | ay gibi kal | Türkçe | 5 |
| 29 | Aykan | kanı ay gibi temiz, soylu | Türkçe | 5 |
| 30 | Aykanat | ay gibi parlak kanat | Türkçe | 7 |
| 31 | Aykoç | ay + koç | Türkçe | 5 |
| 32 | Aykul | ay + kul | Türkçe | 5 |
| 33 | Aykurt | ay ve kurt; ay ışığında kurt | Türkçe | 6 |
| 34 | Aykut | ayın uğuru, Tanrı vergisi | Türkçe | 5 |
| 35 | Aykutalp | ay gibi kutlu yiğit | Türkçe | 8 |
| 36 | Aypar | ay parçası; ay ışığı | Farsça | 5 |
| 37 | Aysal | ay ile ilgili, ay gibi | Türkçe | 5 |
| 38 | Aysan | ay gibi güzel | Türkçe | 5 |
| 39 | Aysu | ay suyu | Türkçe | 4 |
| 40 | Aytaç | ay gibi taçlı | Farsça | 5 |
| 41 | Aytan | ay ve şafak | Türkçe | 5 |
| 42 | Aytaş | ay taşı | Türkçe | 5 |
| 43 | Aytek | ay gibi eşsiz | Türkçe | 5 |
| 44 | Aytekin | ay prensi | Türkçe | 7 |
| 45 | Aytemir | ay ve demir | Türkçe | 7 |
| 46 | Aytemiz | ay gibi temiz | Arapça | 7 |
| 47 | Aytemur | ay demir (Aydemir’in eski biçimi) | Türkçe | 7 |
| 48 | Ayten | ay tenli | Farsça | 5 |
| 49 | Aytimur | ay demir | Türkçe | 7 |
| 50 | Aytolan | dolan ay, dolunay | Türkçe | 7 |
| 51 | Aytuğ | ay sancağı | Türkçe | 5 |
| 52 | Aytun | aylı gece | Türkçe | 5 |
| 53 | Aytürk | ay gibi Türk | Türkçe | 6 |
| 54 | Ayverdi | Ay’ın verdiği | Türkçe | 7 |
| 55 | Ayyıldız | ay ve yıldız; bayraktaki simge | Türkçe | 8 |
Sık sorulanlar
- Aydın soyadı Ay- ile mi kurulmuştur?
Hayır. Aydın, “aydınlık” ve “okumuş, münevver” anlamlarıyla sözlükte tek başına yer alan bir sözcüktür.
- Ay- soyadlarında neden “güzel” anlamı var?
Türkçede ay, güzelliğin yerleşik bir benzetmesidir; “ay gibi” sözü “çok güzel” demektir.
Kaynaklar
- 1Türk Dil Kurumu, TDK Güncel Türkçe Sözlük
- 2Sevan Nişanyan, Nişanyan Sözlük
- 3Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) · ADNKS, TÜİK Nüfus İsim Portalı: En çok kullanılan soyisimler (ADNKS)
- 4Natural Earth, Natural Earth: Admin-1 boundaries