Ek·505 soyadı
-oğlu
oğlu, -in oğlu; soyundan
- Soyadı
- 505
- bu sözlükte
- Ulusal ilk 30’da
- 0
- ADNKS 2025
- Konum
- son öge
-oğlu ne anlama gelir?
Soyadı Nizamnamesi’nin 6. maddesi kısadır: “Soyadı ya yalnız olarak veyahut (oğlu) ile birlikte kullanılır.” 24 Aralık 1934 tarihli bu metin, -oğlu kalıbını adıyla anan tek soyadı kuralıdır. Nizamname’nin bu kalıbı ayrıca anması, onun o dönemde bilinen ve kullanılan bir yapı olduğunu gösterir.
-oğlu aslında bir ek değil, bir sözcüktür. Oğul “erkek çocuk” sözcüğüne üçüncü kişi iyelik eki -u gelir ve ikinci hecedeki ünlü düşer: oğul → oğlu. Ortaya çıkan yapı bir ad tamlamasıdır: “Hasan’ın oğlu” → Hasanoğlu. Çoğul biçim -oğulları “oğulları, soyundan gelenler” demektir.
Bağımsız bir sözcük olduğu için -oğlu ünlü uyumuna girmez. İnce ünlülü bir tabandan sonra da oğlu olarak kalır: Terzioğlu, Demircioğlu. Ünlüyle biten tabanlarda araya ses girmez ve tabanın son ünlüsü korunur: Kocaoğlu, Hacıoğlu, Babaoğlu. Yazımda taban ile -oğlu bitişik yazılır.
Anlamı tabandan gelir. Bu yüzden -oğlu’lu soyadlarını okurken önce tabana bakmak gerekir. Hasanoğlu ve Kemaloğlu’nda taban bir kişi adıdır. Demircioğlu “demircinin oğlu”, Terzioğlu “terzinin oğlu”, Yazıcıoğlu “yazıcının, kâtibin oğlu” demektir; tabanları meslek adıdır. Çavuşoğlu’nda taban bir rütbe, Hacıoğlu’nda bir unvandır. Babaoğlu bir akrabalık sözcüğüyle kurulur. Karaosmanoğlu ise Kara Osman gibi lakaplı bir addan türemiştir: “Kara Osman’ın oğlu”.
Tabanın birden çok anlamı olabilir. Kocaoğlu’ndaki Koca “büyük”, “yaşlı” ya da “ulu” anlamına dayanan bir lakap olabilir. Biçim, hangisinin kastedildiğini tek başına söylemez.
Aynı tabana hem -oğlu hem de -oğulları gelebilir. İkisi arasındaki fark tekil ile çoğul arasındaki farktır: biri “oğlu”, öteki “oğulları” demektir. Anlam bakımından ikisi de bir aileye, bir soya gönderme yapar.
-oğlu ile ilgili yanlış dost riski çok düşüktür. Asıl dikkat, anlamı yanlış yere koymamaktır. Demircioğlu bir meslek soyadıdır; -oğlu yalnızca ona “soyundan” anlamını ekler.
Bir sınır da belirtilmeli: soyadı bir kişi adını ya da mesleği taşır. Soyadını bugün taşıyanların o kişinin ya da o meslekten birinin soyundan geldiğini kanıtlamaz.
-oğlu dilbilgisinde ne işe yarar?
- Anlamı
- oğlu, -in oğlu; soyundan
- İşlevi
- Baba adı ya da aile adı yapan iyelik tamlaması: 'X'in oğlu'. Tabana doğrudan eklenir; ünsüzle biten tabanda araya ünlü girmez (Hasanoğlu).
- Biçimleri
- -oğlu-oğulları-ioğlu (after vowel-final bases: Hacıoğlu, Kocaoğlu keep the base vowel)
- Örnekler
- Karaosmanoğlu, Hasanoğlu, Demircioğlu, Kocaoğlu, Hacıoğlu, Çavuşoğlu, Terzioğlu, Yazıcıoğlu, Babaoğlu, Kemaloğlu
-oğlu hangi sözcüklerle birleşiyor?
- aba + oğlu kalın yünlü kumaş, aba Abacıoğlu, Abalıoğlu, Abaoğlu
- abbas + oğlu erkek adı; Arapça ʿAbbās Abbasoğlu
- abdi + oğlu Abdi: “kul”; Abdül- ile başlayan adların kısaltması Abdioğlu
- abit + oğlu Abit (âbid): ibadet eden, Tanrı’ya kulluk eden Abitoğlu
- acar + oğlu acar: atılgan, becerikli, güçlü Acaroğlu
- acem + oğlu Acem: Arapça ʿajam; İran, İranlı Acemoğlu
- âdem + oğlu Âdem, ilk insan; erkek adı Ademoğlu
- adil + oğlu Adil: adaletli Adiloğlu
- ağa + oğlu ağa: sözü geçen, varlıklı kişi; Osmanlı unvanı Ağaoğlu
- ağca + oğlu akça, ağca: beyazımsı, ak tenli Ağcaoğlu
- ahmet + oğlu erkek adı: övülmüş Ahmetoğlu
- ak + oğlu beyaz; temiz Akoğlu
- akbaş + oğlu ak: beyaz Akbaşoğulları
- akça + oğlu akça: beyazımsı; ayrıca ad Akçaoğlu
- akın + oğlu akın, baskın Akıncıoğlu, Akınoğlu
- aksoy + oğlu ak: temiz, lekesiz Aksoyoğlu
- aktürk + oğlu ak: beyaz; temiz, lekesiz Aktürkoğlu
- alan + oğlu alan: düz ve açık yer; kişi adı Alanoğlu
- alanya + oğlu Alanya: Antalya’da bir ilçe Alanyalıoğlu
- alay + oğlu alay: askerî birlik; ayrıca eğlenme, istihza Alayoğlu
- alemdar + oğlu sancaktar, bayrak taşıyan Alemdaroğlu
- ali + oğlu Ali: yüce, yüksek; Hz. Ali Alioğlu
- alim + oğlu erkek adı; bilgili Alimoğlu
- altın + oğlu altın: değerli sarı maden Altinoglu
- altun + oğlu altının eski biçimi Altunoğlu
- araba + oğlu araba Arabacıoğlu
- arap + oğlu Arap; halk dilinde koyu esmer kişi Arapoğlu
- aras + oğlu Aras: Doğu Anadolu’dan doğan ırmak; kişi adı Arasoğlu
- ardıç + oğlu ardıç: kokulu, her dem yeşil ağaç Ardıçlıoğlu, Ardıçoğlu
- ardıçlı + oğlu ardıç + -lı: ardıcı olan Ardiçliogly
- arıcı + oğlu arıcı: arı yetiştiren kimse Arıcıoğlu
- arık + oğlu zayıf, cılız; temiz; su arkı Arıkoğlu
- arif + oğlu arif: çok anlayışlı, sezgili; bilge Arifoğlu
- arpa + oğlu arpa: buğdaygillerden tahıl Arpacıoğlu
- arslan + oğlu arslan: aslan; erkek adı Arslanoğlu
- ashab + oğlu ashab: arkadaşlar; Hz. Muhammed’in sahabeleri Ashaboğlu
- aslan + oğlu aslan: kedigillerden büyük yırtıcı; erkek adı Aslanoğlu
- astar + oğlu giysinin iç yüzüne geçirilen kat Astarcıoğlu
- aşçı + oğlu aşçı: yemek pişirmeyi meslek edinen kişi Aşçıoğlu
- âşık + oğlu âşık: seven; saz çalıp türkü söyleyen halk ozanı Aşıkoğlu
- ata + oğlu baba, ata; erkek adı Ataoğlu
- atabey + oğlu atabey unvanı Atabeyoğlu
- atak + oğlu atak: atılgan, gözü pek Atakoğlu
- ateş + oğlu ateş: yanan şeyden çıkan ısı ve ışık; kişi adı Ateşoğlu
- av + oğlu av Avcıoğlu
- ay + oğlu ay: ay; güzel Ayoğlu
- âyan + oğlu ileri gelenler, eşraf Ayanoğlu
- ayar + oğlu ayar: değerli madenin saflık derecesi; ölçü Ayaroğlu
- aydın + oğlu Ege’de il ve şehir adı Aydınlıoğlu, Aydınoğlu
- ayvaz + oğlu konak uşağı; ya da İvaz adı Ayvazoğlu
- aziz + oğlu erkek adı; değerli, saygın Azizoğlu
- azmi + oğlu Azmi: azimli, kararlı Azmioğlu
- baba + oğlu baba: çocuğun erkek ebeveyni; saygın yaşlı, şeyh Babaoğlu
- bacak + oğlu bacak: kasıktan tabana kadar uzuv Bacakoğlu
- bahçe + oğlu bahçe: ağaç, sebze ya da çiçek yetiştirilen yer Bahçecioğlu
428 grup daha (445 soyadı) aşağıdaki tam listede ve sonraki sayfalarda.
Bu grubun en yaygın üyeleri hangileri?
-oğlu son eki grubunda önce TÜİK ADNKS 2025 kişi sayısı, ardından bu sözlükteki tanınmış kişi kayıtlarının sayısı esas alınarak seçilen üyeler: Abbasoğlu, Ağaoğlu, Ataoğlu.
| Soyadı | Kişi sayısı | Tanınmış kişi |
|---|---|---|
| Abbasoğlu | — | 8 |
| Ağaoğlu | — | 8 |
| Ataoğlu | — | 8 |
| Babaoğlu | — | 8 |
| Balcıoğlu | — | 8 |
| Baloğlu | — | 8 |
| Başoğlu | — | 8 |
| Bayramoğlu | — | 8 |
Bu grubun üyeleri hangi il listelerinde var?
- 1 listelenen üye
- 2–4 listelenen üye
- 5+ listelenen üye
- 0 listelenen üye
Harita yalnızca yayımlanan ilk 30 listelerini kapsar; listede yer almamak o ilde hiç taşıyıcı olmadığı anlamına gelmez.4,5
-oğlu ile kurulan tüm soyadları
| # | Soyadı | Anlamı | Köken | Harf |
|---|---|---|---|---|
| 01 | Abacıoğlu | abacının oğlu | Arapça | 9 |
| 02 | Abalıoğlu | abalının oğlu | Arapça | 9 |
| 03 | Abaoğlu | aba + -oğlu | Arapça | 7 |
| 04 | Abbasoğlu | Abbas’ın oğlu | Arapça | 9 |
| 05 | Abdioğlu | Abdi'nin oğlu | Arapça | 8 |
| 06 | Abitoğlu | Abit’in oğlu (“ibadet eden”) | Arapça | 8 |
| 07 | Acaroğlu | acarın oğlu; acar “atılgan” | Arapça | 8 |
| 08 | Acemoğlu | Acem’in oğlu | Arapça | 8 |
| 09 | Ademoğlu | insanoğlu; Âdem’in oğlu | Arapça | 8 |
| 10 | Adiloğlu | Adil'in oğlu | Arapça | 8 |
| 11 | Ağaoğlu | ağanın oğlu | Türkçe | 7 |
| 12 | Ağcaoğlu | Ağca’nın oğlu (ağca: beyazımsı) | Türkçe | 8 |
| 13 | Ahmetoğlu | Ahmet’in oğlu | Arapça | 9 |
| 14 | Akbaşoğulları | Akbaş’ın oğulları | Türkçe | 13 |
| 15 | Akçaoğlu | Akça’nın oğlu | Türkçe | 8 |
| 16 | Akıncıoğlu | akıncının oğlu | Türkçe | 10 |
| 17 | Akınoğlu | Akın’ın oğlu | Türkçe | 8 |
| 18 | Akoğlu | Ak’ın oğlu | Türkçe | 6 |
| 19 | Aksoyoğlu | Aksoy’un oğlu | Türkçe | 9 |
| 20 | Aktürkoğlu | Aktürk’ün oğlu | Türkçe | 10 |
| 21 | Alanoğlu | Alan’ın oğlu | Türkçe | 8 |
| 22 | Alanyalıoğlu | Alanyalının oğlu | Diğer | 12 |
| 23 | Alayoğlu | Alay’ın oğlu; alay (askerî birlik) | Rumca | 8 |
| 24 | Alemdaroğlu | sancaktarın oğlu | Farsça | 11 |
| 25 | Alimoğlu | Alim’in oğlu | Arapça | 8 |
| 26 | Alioğlu | Ali’nin oğlu | Arapça | 7 |
| 27 | Altinoglu | Altın’ın oğlu | Türkçe | 9 |
| 28 | Altunoğlu | Altun’un oğlu; altının oğlu | Türkçe | 9 |
| 29 | Arabacıoğlu | arabacının oğlu | 11 | |
| 30 | Arapoğlu | Arap lakaplının oğlu | Arapça | 8 |
| 31 | Arasoğlu | Aras’ın oğlu | Farsça | 8 |
| 32 | Ardıçlıoğlu | Ardıçlılının oğlu | Türkçe | 11 |
| 33 | Ardıçoğlu | Ardıç’ın oğlu; ardıç ağacı | Türkçe | 9 |
| 34 | Ardiçliogly | Ardıçlı’nın oğlu (ardıç ağacı) | Türkçe | 11 |
| 35 | Arıcıoğlu | arıcının oğlu | Türkçe | 9 |
| 36 | Arıkoğlu | Arık’ın oğlu | Türkçe | 8 |
| 37 | Arifoğlu | Arif’in oğlu (“bilge”) | Arapça | 8 |
| 38 | Arpacıoğlu | arpacının oğlu | Türkçe | 10 |
| 39 | Arslanoğlu | Arslan’ın oğlu | Türkçe | 10 |
| 40 | Ashaboğlu | sahabelerin oğlu | Arapça | 9 |
| 41 | Aslanoğlu | Aslan’ın oğlu | Türkçe | 9 |
| 42 | Astarcıoğlu | astarcının oğlu | Farsça | 11 |
| 43 | Aşçıoğlu | aşçının oğlu | Türkçe | 8 |
| 44 | Aşıkoğlu | Âşık’ın oğlu (“halk ozanı”) | Arapça | 8 |
| 45 | Atabeyoğlu | atabeyin oğlu | Türkçe | 10 |
| 46 | Atakoğlu | atılganın oğlu | Türkçe | 8 |
| 47 | Ataoğlu | Ata’nın oğlu; atanın oğlu | Türkçe | 7 |
| 48 | Ateşoğlu | Ateş’in oğlu | Farsça | 8 |
| 49 | Avcıoğlu | avcının oğlu | Türkçe | 8 |
| 50 | Ayanoğlu | âyanın, ileri gelenin oğlu | Arapça | 8 |
| 51 | Ayaroğlu | Ayar’ın oğlu (“ölçü” ya da tarikat mertebesi) | Arapça | 8 |
| 52 | Aydınlıoğlu | Aydınlı’nın oğlu | Türkçe | 11 |
| 53 | Aydınoğlu | Aydın’ın oğlu | Türkçe | 9 |
| 54 | Ayoğlu | Ay’ın oğlu; ay | Türkçe | 6 |
| 55 | Ayvazoğlu | Ayvaz’ın oğlu; konak uşağının oğlu | Arapça | 9 |
| 56 | Azizoğlu | Aziz’in oğlu | Arapça | 8 |
| 57 | Azmioğlu | Azmi’nin oğlu (“azimli”) | Arapça | 8 |
| 58 | Babaoğlu | Baba diye anılanın oğlu | Türkçe | 8 |
| 59 | Bacakoğlu | Bacak lakaplının oğlu | Türkçe | 9 |
| 60 | Bahçecioğlu | bahçecinin oğlu | Farsça | 11 |
| 61 | Bakırcıoğlu | bakırcının oğlu | Türkçe | 11 |
| 62 | Bakırlıoğlu | Bakırlı’nın oğlu | Türkçe | 11 |
| 63 | Balcıoğlu | balcının oğlu | Türkçe | 9 |
| 64 | Baloğlu | Bal’ın oğlu | Türkçe | 7 |
| 65 | Baltacıoğlu | baltacının oğlu | Türkçe | 11 |
| 66 | Barbarosoğlu | Barbaros’un oğlu | Fransızca | 12 |
| 67 | Bardakçıoğlu | bardakçının oğlu | Türkçe | 12 |
| 68 | Barutçuoğlu | barutçunun oğlu | Arapça | 11 |
| 69 | Basmacıoğlu | basmacının oğlu | Türkçe | 11 |
| 70 | Başoğlu | önderin oğlu | Türkçe | 7 |
| 71 | Bayazıtoğlu | Bayazıt’ın oğlu | Arapça | 11 |
| 72 | Bayraktaroğlu | bayraktarın oğlu | Türkçe | 13 |
| 73 | Bayramoğlu | Bayram’ın oğlu | Türkçe | 10 |
| 74 | Bedirhanoğlu | Bedirhan’ın oğlu | Türkçe | 12 |
| 75 | Behramoğlu | Behram’ın oğlu | Farsça | 10 |
| 76 | Bekaroğlu | bekârın oğlu | Arapça | 9 |
| 77 | Bekiroğlu | Bekir’in oğlu | Arapça | 9 |
| 78 | Bektaşoğlu | Bektaş’ın oğlu | Türkçe | 10 |
| 79 | Benderlioğlu | Benderlinin oğlu | Farsça | 12 |
| 80 | Benlioğlu | benlinin oğlu | Türkçe | 9 |
| 81 | Berberoğlu | berberin oğlu | Fransızca | 10 |
| 82 | Bereketoğlu | Bereket’in oğlu; bolluk | Arapça | 11 |
| 83 | Beşikçioğlu | beşikçinin oğlu | Türkçe | 11 |
| 84 | Beşiroğlu | Beşir’in oğlu | Arapça | 9 |
| 85 | Beyazoğlu | beyaz + oğlu | Arapça | 9 |
Sık sorulanlar
- -oğlu neden ünlü uyumuna göre değişmez?
Çünkü bir ek değil, oğul sözcüğünün iyelik ekli biçimidir. Bağımsız sözcükler bileşikte kendi ünlülerini korur.
- 1934 kuralları -oğlu hakkında ne söyler?
Nizamname’nin altıncı maddesine göre soyadı tek başına ya da “(oğlu)” ile birlikte kullanılır.
- Demircioğlu bir meslek soyadı mıdır?
Evet. Taban demirci bir meslek adıdır; -oğlu buna “oğlu, soyundan” anlamını katar.
Kaynaklar
- 1Türk Dil Kurumu, TDK Güncel Türkçe Sözlük
- 2Sevan Nişanyan, Nişanyan Sözlük
- 3T.C. Resmî Gazete / Mevzuat Bilgi Sistemi (mevzuat.gov.tr), Soyadı Nizamnamesi (Bakanlar Kurulu Kararı 2/1759)
- 4Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) · ADNKS, TÜİK Nüfus İsim Portalı: En çok kullanılan soyisimler (ADNKS)
- 5Natural Earth, Natural Earth: Admin-1 boundaries