Şen-

Şenol bir dilek gibi okunur: “şen ol”, yani “neşeli ol”. Şenkal da benzer bir dilektir: “şen kal”. Şen- ile başlayan soyadlarının bir bölümü bu tür emir kipi kalıplarına dayanır. Bir bölümü ise düz bileşiklerdir.

Şen, TDK’de “neşeli, sevinçli, güler yüzlü” anlamında bir sıfattır. Bir kişiyi, bir evi, bir şarkıyı nitelemek için kullanılır. Soyadlarında olumlu bir dilek ya da nitelik olarak başa yerleşir.

Tek heceli bu sıfat ünlü uyumuyla değişmez. Arkasındaki öğe de kendi ünlülerini korur. Şenay’da ince ünlülü şen, art ünlülü ay ile arada boşluk bırakılmadan birleşir.

İki ayrı yapı vardır ve bunları ayırmak önemlidir. İlki ad ya da ad öğesiyle kurulan bileşiktir. Şener “şen er, neşeli yiğit” demektir. Şentürk “şen Türk”, Şengül “şen gül”, Şenyurt “şen yurt” anlamına gelir. Şenel şen ile el “ülke, halk” sözcüklerinden oluşur. Şensoy “şen soy” diye çözümlenir. Şenay “şen ay” demektir. Bu bileşiklerde anlamın merkezi ikinci öğededir.

İkinci yapıda ikinci öğe bir fiildir. Şenol’da ol- “olmak”, Şenkal’da kal- “kalmak” fiilinin emir biçimi vardır. Bu soyadları bir ad tamlaması değil, kısa bir cümledir. Bu yüzden onlar bileşik olmanın yanında fiil yapısı da taşır. Böyle soyadlarında anlam bir dilek olarak okunur.

Şener, Şenol, Şengül ve Şenay aynı zamanda yaygın kişi adlarıdır. Bir soyadının kişi adından mı geldiği, yoksa doğrudan bir bileşik olarak mı seçildiği ancak kaynakla bilinir.

Yanlış bölünmeye açık sözcük Şenlik’tir. Şen ile -lik ekinden türemiş olsa da bugün “bayram, eğlence, toplu kutlama” anlamında tek bir sözlük maddesidir. Soyadı olarak da bu sözcükle okunur, Şen- bileşiği sayılmaz. Şenol ile Şener’i de -er ya da -ol gibi ayrı eklere bölmek gerekmez; ikinci öğeler bağımsız sözcüklerdir.

Şen-, duygu ve sevinç bildiren soyadlarıyla aynı alanda yer alır. Mutlu, Neşeli ya da Coşkun gibi tek sözcüklü soyadlarından farkı, bir bileşiğin ilk öğesi olmasıdır.