Ek·36 soyadı
-dağ
dağ
- Soyadı
- 36
- bu sözlükte
- Ulusal ilk 30’da
- 0
- ADNKS 2025
- Konum
- bileşik öğesi
-dağ ne anlama gelir?
Bir renk, bir büyüklük ya da bir nitelik, sonra dağ: Karadağ, Bozdağ, Akdağ, Yücedağ. Bu soyadlarında söz konusu olan her zaman bir dağdır. Öndeki öğe yalnızca dağın nasıl bir dağ olduğunu söyler.
Dağ tam bir sözcüktür ve ünlü uyumuyla değişmez. Önünde ince ünlülü bir öğe de olsa biçim aynı kalır: Demirdağ, Yücedağ. Sözcüğün sonundaki ğ söyleyişte önceki ünlüyü uzatır; “daa” diye duyulur. Soyadı bir ek aldığında yazım korunur: Karadağ’ın, Bozdağ’dan.
Yapı açısından bunlar sıfat tamlamalarıdır ve baş öğe sondadır. Karadağ “kara dağ”, Bozdağ “boz, kül rengi dağ”, Akdağ “ak dağ” demektir. Kızıldağ “kızıl dağ” anlamındadır. Kara burada yalnızca renk değil, güç ve heybet de anlatabilir. Yücedağ “yüce, yüksek dağ”, Kocadağ “büyük dağ”, Gökdağ “gök, mavi dağ” diye okunur. Demirdağ iki sağlamlık imgesini birleştirir: “demir gibi dağ”. Sitede bu soyadlarının kategorisi baş öğeye göre seçilir: dağ, kaya ve taş grubu.
Bu bileşiklerin bir kısmı gerçek dağların da adıdır. İşte en çok dikkat gereken nokta budur. Uludağ, Bursa yakınındaki dağın adıdır. Bir kayıt soyadını bu dağla açıklıyorsa soyadı yer adları grubuna girer. Karadağ’ın durumu daha da karışıktır. Hem “kara dağ” diye çözümlenir, hem pek çok dağın adıdır, hem de Türkçede bir Balkan ülkesinin adıdır. Hangi okumanın seçildiğini ancak kaynak belirler. Bir soyadının bir dağ adıyla aynı olması, onu taşıyanların o dağla bir bağı olduğunu göstermez.
Sona -lı eklenince -dağlı biçimi çıkar. Dağlı tek başına “dağda yaşayan, dağ insanı” anlamında bir sözcüktür. Karadağlı ya da Bozdağlı gibi biçimlerde ise -lı eki bir dağ adına gelmiş olabilir. Bu biçimler -lı sayfasındaki kurallarla birlikte okunur.
1934 düzenlemesinin bu öğeyle özel bir ilgisi yoktur. Dağ gündelik Türkçenin temel sözcüklerinden biridir. Bu yüzden soyadlarında hem tek başına hem de bileşik içinde sık görülür.
Özetle -dağ ile biten bir soyadı iki soru sorar. Öndeki öğe dağı nasıl niteliyor? Ve bütün biçim aynı zamanda bir dağın özel adı mı? İkinci sorunun yanıtı evetse, kayıt bunu kaynağıyla birlikte belirtir.
-dağ dilbilgisinde ne işe yarar?
- Anlamı
- dağ
- İşlevi
- Bileşiğin son öğesi olarak 'dağ' sözcüğü.
- Biçimleri
- -dağ-dağlı
-dağ hangi sözcüklerle birleşiyor?
- -dağ + ağırdağ ağır: hafif karşıtı; değerli Agirdag
- -dağ + ak ak: beyaz Akdağ
- -dağ + akça akça: beyazımsı Akçadağ
- -dağ + ala ala: alacalı, benekli Aladağ
- -dağ + aldağ al: kırmızı, kızıl Aldağ
- -dağ + altındağ sarı renkli, parlak, değerli bir metal Altındağ
- -dağ + altun altın (eski yazım) Altundağ
- -dağ + aydındağ aydın: ışıklı, parlak Aydındağ
- -dağ + babadağ baba; ulu Babadağ
- -dağ + boydağ boy: yükseklik, endam; oymak Boydağ
- -dağ + boz boz, kül rengi Bozdağ
- -dağ + çetindağ çetin: zor, sarp; dayanıklı Çetindağ
- -dağ + dağ çevresine göre çok yüksek, doruklu yer şekli Dağtekin
- -dağ + dağaş çevresine göre çok yüksek, doruklu yer şekli Dağaşan
- -dağ + dağdel çevresine göre çok yüksek, doruklu yer şekli Dağdelen
- -dağ + dağdeviren dağ: yüksek yer Dağdeviren
- -dağ + demir sert, dövülerek işlenen gri metal Demirdağ
- -dağ + erdağ er: yiğit erkek Erdağ
- -dağ + gökdağ gök; mavi Gökdağ
- -dağ + gümüşdağ gümüş: parlak beyaz değerli metal Gümüşdağ
- -dağ + karadağ siyah; büyük Karadağ
- -dağ + kardağ soğukta yağan beyaz, donmuş su kristalleri Karlıdağ
- -dağ + kayışdağ kayış: dar ve uzun kösele şerit Kayışdağ
- -dağ + kızıl kızıl, kırmızı Kızıldağ
- -dağ + kocadağ koca: büyük, iri; yaşlı, saygın Kocadağ
- -dağ + muratdağı Murat: kişi adı Muratdağı
- -dağ + özdağ öz, gerçek, katışıksız Özdağ, Özdağlar
- -dağ + sazdağ saz: su kıyısında biten kamış Sazdağı
- -dağ + şendağ neşeli; şenlikli Şendağ
- -dağ + ulu ulu: büyük, yüce Uludağ
- -dağ + üstün daha yüksek, benzerlerinden ileri Üstündağ
- -dağ + yalçındağ dik, sarp Yalçındağ
- -dağ + yanar yanan (yanmak fiilinin geniş zaman sıfat-fiili) Yanardağ
- -dağ + yüce yüksek, ulu Yücedağ
- -dağ + yüksekdağ yüksek Yüksekdağ
Bu grubun en yaygın üyeleri hangileri?
-dağ öğesi grubunda önce TÜİK ADNKS 2025 kişi sayısı, ardından bu sözlükteki tanınmış kişi kayıtlarının sayısı esas alınarak seçilen üyeler: Akdağ, Aladağ, Bozdağ.
| Soyadı | Kişi sayısı | Tanınmış kişi |
|---|---|---|
| Akdağ | — | 8 |
| Aladağ | — | 8 |
| Bozdağ | — | 8 |
| Dağdelen | — | 8 |
| Dağdeviren | — | 8 |
| Demirdağ | — | 8 |
| Karadağ | — | 8 |
| Uludağ | — | 8 |
Bu grubun üyeleri hangi il listelerinde var?
- 1 listelenen üye
- 2–4 listelenen üye
- 5+ listelenen üye
- 0 listelenen üye
Harita yalnızca yayımlanan ilk 30 listelerini kapsar; listede yer almamak o ilde hiç taşıyıcı olmadığı anlamına gelmez.3,4
-dağ ile kurulan tüm soyadları
| # | Soyadı | Anlamı | Köken | Harf |
|---|---|---|---|---|
| 01 | Agirdag | ağır, heybetli dağ | Türkçe | 7 |
| 02 | Akçadağ | beyazımsı dağ; Malatya’da bir ilçe | Türkçe | 7 |
| 03 | Akdağ | ak dağ, karlı dağ | Türkçe | 5 |
| 04 | Aladağ | alaca dağ; Aladağlar | Türkçe | 6 |
| 05 | Aldağ | kızıl dağ | Türkçe | 5 |
| 06 | Altındağ | altın dağ; Ankara’da bir ilçe | Türkçe | 8 |
| 07 | Altundağ | altın dağ | Türkçe | 8 |
| 08 | Aydındağ | aydınlık dağ | Türkçe | 8 |
| 09 | Babadağ | Denizli’de ilçe; baba + dağ | Türkçe | 7 |
| 10 | Boydağ | dağ boylu | Türkçe | 6 |
| 11 | Bozdağ | boz renkli dağ | Türkçe | 6 |
| 12 | Çetindağ | sarp, çetin dağ | Türkçe | 8 |
| 13 | Dağaşan | dağı aşan | Türkçe | 7 |
| 14 | Dağdelen | dağı delen, çok güçlü | Türkçe | 8 |
| 15 | Dağdeviren | dağı deviren, çok güçlü | Türkçe | 10 |
| 16 | Dağtekin | dağ gibi sağlam prens | Türkçe | 8 |
| 17 | Demirdağ | demir dağ | Türkçe | 8 |
| 18 | Erdağ | dağ gibi yiğit | Türkçe | 5 |
| 19 | Gökdağ | mavi dağ, göğe uzanan dağ | Türkçe | 6 |
| 20 | Gümüşdağ | gümüş dağ | Türkçe | 8 |
| 21 | Karadağ | kara dağ | Türkçe | 7 |
| 22 | Karlıdağ | karlı dağ | Türkçe | 8 |
| 23 | Kayışdağ | Kayışdağı; kayış + dağ | Türkçe | 8 |
| 24 | Kızıldağ | kızıl dağ | Türkçe | 8 |
| 25 | Kocadağ | büyük dağ | Türkçe | 7 |
| 26 | Muratdağı | Murat Dağı | Türkçe | 9 |
| 27 | Özdağ | öz dağ, gerçek dağ | Türkçe | 5 |
| 28 | Özdağlar | öz dağlar | Türkçe | 8 |
| 29 | Sazdağı | sazlık dağ | Türkçe | 7 |
| 30 | Şendağ | şen dağ | Türkçe | 6 |
| 31 | Uludağ | yüce dağ; Bursa'daki Uludağ | Türkçe | 6 |
| 32 | Üstündağ | yüce, üstün dağ | Türkçe | 8 |
| 33 | Yalçındağ | sarp dağ | Türkçe | 9 |
| 34 | Yanardağ | volkan | Türkçe | 8 |
| 35 | Yücedağ | yüce dağ | Türkçe | 7 |
| 36 | Yüksekdağ | yüksek dağ | Türkçe | 9 |
Sık sorulanlar
- Uludağ soyadı dağın adından mı gelir?
Biçim olarak “ulu dağ” diye çözümlenir, ama Uludağ aynı zamanda bir dağın özel adıdır. Kayıt dağı esas alıyorsa soyadı yer adları grubunda yer alır.
- Karadağ soyadının birden çok anlamı var mı?
Evet. “Kara dağ” diye okunabilir, birçok dağın adıdır ve Türkçede Balkanlardaki bir ülkenin de adıdır. Seçilen okuma kaynağa bağlıdır.
Kaynaklar
- 1Türk Dil Kurumu, TDK Güncel Türkçe Sözlük
- 2Sevan Nişanyan, Nişanyan Sözlük
- 3Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) · ADNKS, TÜİK Nüfus İsim Portalı: En çok kullanılan soyisimler (ADNKS)
- 4Natural Earth, Natural Earth: Admin-1 boundaries