Ek·26 soyadı
-el
el, il; ülke, halk
- Soyadı
- 26
- bu sözlükte
- Ulusal ilk 30’da
- 0
- ADNKS 2025
- Konum
- son öge
-el ne anlama gelir?
Yücel adını iki parçaya ayırmak kolaydır: yüce ve el. Ama birleşme noktasında iki e yan yana kalmaz. İlk öğenin son ünlüsü düşer ve ad Yücel olarak yazılır. Bu küçük ayrıntı, -el öğesinin nasıl çalıştığını iyi gösterir.
Soyadlarındaki el, Eski Türkçedeki el ~ il sözcüğüne bağlanır. Bu sözcük “ülke, yurt; halk, topluluk” anlamlarını taşır. Bugünkü il “vilayet” sözcüğü de aynı kökten gelir. Günümüzde el denince önce vücudun organı ya da “yabancı” anlamı akla gelir; bunlar ayrı sözcüklerdir. Bu adlarda ise genellikle “yurt, halk” okuması benimsenir. Kaynaklar adları tek tek incelemediği için bu okuma çoğu zaman olası bir çözümleme olarak kalır.
Öğe tam bir sözcüktür ve ünlü uyumuna göre değişmez. Önünde kalın ünlü bulunsa bile biçim -el olarak kalır; seyrek görülen Akel bunun örneğidir. Bileşikte ağırlık son öğededir. İlk öğe yurdu ya da halkı niteler.
Örnekler kısa ve düzenlidir. Yücel “yüce, ulu yurt” diye çözümlenir. Demirel demir ile el sözcüklerini birleştirir. Gürel’de gür “güçlü, bol” vardır. Şenel şen “neşeli; bayındır” ile, Ünel ün “şöhret” ile kurulur. Erel ise er “yiğit” ile el sözcüğünden oluşur. Seyrek bir addır ve çözümlemesi olası düzeydedir.
Yücel aynı zamanda yaygın bir kişi adıdır. Bir soyadının kişi adından mı yoksa doğrudan sözcüklerden mi geldiği, kayıtlarda çoğu zaman görünmez.
-el ile bittiği hâlde bu gruba girmeyen adlar daha çoktur. Özel “kendine özgü”, Güzel “hoşa giden” ve Genel “bütüne ait” birer sözlük sözcüğüdür; bölünmezler. Kemal, Cemal ve Celal ise Arapça kökenli kişi adlarıdır. Sondaki seslerin el “yurt” ile bir bağı yoktur.
Bu yüzden sitede bir izin listesi kullanılır. Yalnızca yüce, demir, gür, şen, ün ya da er gibi bilinen bir ilk öğeden sonra gelen -el bu öğe sayılır. Öteki bütün durumlarda önce adın bütün hâlinde bir sözcük olup olmadığına bakılır.
-el dilbilgisinde ne işe yarar?
- Anlamı
- el, il; ülke, halk
- İşlevi
- Bileşiğin son öğesi olarak 'el, il' (ülke, halk, yurt) sözcüğü: Yücel, Demirel, Gürel.
-el hangi sözcüklerle birleşiyor?
- akel + el ak: beyaz; temiz, lekesiz Akel
- altın + el altın: değerli sarı maden Altınel
- altun + el altının eski biçimi Altunel
- çelik + el karbonla sertleştirilmiş demir alaşımı Çelikel
- çetinel + el güç, zorlu, yılmaz Çetinel
- çevik + el çabuk davranan, atik Çevikel
- demir + el demir; sağlam Demirel
- dinç + el güçlü, sağlıklı, zinde Dinçel
- dur-mazel + el durmak + -maz: durmayan Durmazel
- er + el erkek, yiğit Erel
- gençel + el genç: yaşı ilerlememiş, dinç Gençel
- gür + el gür: bol, güçlü Gürel
- kor + el ateşin kızgın, ışıklı parçası Korel
- küçükel + el küçük: ufak Küçükel
- özgürel + el özgür: bağımsız, hür Özgürel
- özyılmazel + el öz: kendi; gerçek Özyılmazel
- pekel + el pek: sert, sağlam, dayanıklı Pekel
- sertel + el sert, güçlü, katı Sertel
- şen + el neşeli, güler yüzlü Şenel
- töre + el töre: bir toplulukta yerleşmiş gelenek ve ahlak kuralları Törel
- tunc + el tunç: bronz Tuncel
- türkeli + el Türk: bir halk adı Türkeli
- ünel + el şöhret, san; ses Ünel
- üstel + el üst: yukarıdaki; üstün Üstel
- üstünel + el üstün: benzerlerinden yüksek, faik Üstünel
- yüce + el yüksek, ulu Yücel
Bu grubun en yaygın üyeleri hangileri?
-el son eki grubunda önce TÜİK ADNKS 2025 kişi sayısı, ardından bu sözlükteki tanınmış kişi kayıtlarının sayısı esas alınarak seçilen üyeler: Altınel, Çetinel, Demirel.
| Soyadı | Kişi sayısı | Tanınmış kişi |
|---|---|---|
| Altınel | — | 8 |
| Çetinel | — | 8 |
| Demirel | — | 8 |
| Dinçel | — | 8 |
| Erel | — | 8 |
| Gürel | — | 8 |
| Sertel | — | 8 |
| Şenel | — | 8 |
Bu grubun üyeleri hangi il listelerinde var?
- 1 listelenen üye
- 2–4 listelenen üye
- 5+ listelenen üye
- 0 listelenen üye
Harita yalnızca yayımlanan ilk 30 listelerini kapsar; listede yer almamak o ilde hiç taşıyıcı olmadığı anlamına gelmez.3,4
-el ile kurulan tüm soyadları
| # | Soyadı | Anlamı | Köken | Harf |
|---|---|---|---|---|
| 01 | Akel | temiz el; ak yurt | Türkçe | 4 |
| 02 | Altınel | altın yurt; altın el | Türkçe | 7 |
| 03 | Altunel | altın yurt, altın ülke | Türkçe | 7 |
| 04 | Çelikel | çelik el; çelik gibi yurt | Türkçe | 7 |
| 05 | Çetinel | zorlu yurt | Türkçe | 7 |
| 06 | Çevikel | çevik el; atik | Türkçe | 7 |
| 07 | Demirel | demir gibi sağlam yurt; demir el | Türkçe | 7 |
| 08 | Dinçel | zinde | Türkçe | 6 |
| 09 | Durmazel | durmayan el | Türkçe | 8 |
| 10 | Erel | yiğitler yurdu | Türkçe | 4 |
| 11 | Gençel | genç yurt, dinç halk | Türkçe | 6 |
| 12 | Gürel | güçlü halk; gürleyen | Türkçe | 5 |
| 13 | Korel | kor gibi yanan el | Türkçe | 5 |
| 14 | Küçükel | küçük el ya da küçük il | Türkçe | 7 |
| 15 | Özgürel | hür yurt, özgür halk | Türkçe | 7 |
| 16 | Özyılmazel | yılmaz, gerçek yurt | Türkçe | 10 |
| 17 | Pekel | sağlam el; güçlü yurt | Türkçe | 5 |
| 18 | Sertel | güçlü yurt ya da güçlü el | Farsça | 6 |
| 19 | Şenel | mutlu yurt, neşeli halk | Türkçe | 5 |
| 20 | Törel | töreye uygun, ahlaki | Türkçe | 5 |
| 21 | Tuncel | tunç gibi sağlam yurt; tunç el | Türkçe | 6 |
| 22 | Türkeli | Türklerin yurdu; Sinop’ta ilçe | Türkçe | 7 |
| 23 | Ünel | ünlü yurt; ünü ele yayılmış | Türkçe | 4 |
| 24 | Üstel | üstün yurt, yüce halk | Türkçe | 5 |
| 25 | Üstünel | üstün el; üstün yurt | Türkçe | 7 |
| 26 | Yücel | yüce yurt; yücel, yüksel | Türkçe | 5 |
Sık sorulanlar
- Yücel adında neden iki e yok?
Yüce ile el birleşirken ilk öğenin son ünlüsü düşer. Ad bu yüzden tek e ile, Yücel olarak yazılır.
- Özel ve Güzel de -el ile kurulmuş adlar mı?
Hayır. İkisi de sözlükte bulunan sözcüklerdir: Özel “kendine özgü”, Güzel “hoşa giden” anlamındadır. Soyadı olarak da bütün hâlinde okunurlar.
Kaynaklar
- 1Türk Dil Kurumu, TDK Güncel Türkçe Sözlük
- 2Sevan Nişanyan, Nişanyan Sözlük
- 3Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) · ADNKS, TÜİK Nüfus İsim Portalı: En çok kullanılan soyisimler (ADNKS)
- 4Natural Earth, Natural Earth: Admin-1 boundaries