Ek·26 soyadı
-gül
gül
- Soyadı
- 26
- bu sözlükte
- Ulusal ilk 30’da
- 0
- ADNKS 2025
- Konum
- bileşik öğesi
-gül ne anlama gelir?
Akgül “ak gül”, Sarıgül “sarı gül”, Karagül “kara gül” demektir. Üçünde de son öğe aynı çiçektir. Gül sözlüklerde Farsça kökenli gösterilir ve Osmanlı Türkçesi aracılığıyla Türkçenin temel sözcüklerinden biri olmuştur. Hem gül bitkisini ve çiçeğini hem de genel olarak güzelliği anlatır. Bu sayfa, sözcüğün bir bileşiği kapattığı soyadlarını ele alır.
Sözcük Farsçadan gelse de bu soyadları Türkçe bileşik kalıbıyla kurulmuştur. Önce niteleyen öğe, sonra baş sözcük gelir. 1934 düzenlemesi bu bakımdan bilgi verir: Nizamname, yeni soyadlarının Türkçeden seçilmesini öngörür (madde 5). Gül o tarihte çoktan gündelik Türkçenin parçasıydı; gülle kurulan soyadları kayıtlarda geniş yer tutar.
-gül bağımsız bir sözcük olduğu için ünlü uyumuna göre değişmez. İlk öğe kalın ünlülü olsa da biçim aynı kalır: Algül, Karagül, Sarıgül. İki parça bitişik yazılır ve araya ses girmez.
İlk öğeler çoğunlukla renk ya da nitelik bildirir. Akgül beyaz gülü, Algül kırmızı gülü anlatır; al “kırmızı, al renkli” demektir. Sarıgül sarı bir gül, Karagül koyu renkli bir güldür. Şengül’de şen “neşeli” anlamındadır; ad “neşeli gül” diye okunur. Aygül’de ay adlarda sık görülen “parlak, güzel” anlamını taşır.
Bu adların birçoğu aynı zamanda kadın adıdır. Akgül, Aygül ve Şengül hem ad hem soyadı olarak kullanılır. Soyadı olarak geçtiklerinde de anlam aynı kalır; kişi adından mı yoksa doğrudan sözcüklerden mi geldiği her ad için ayrıca söylenemez.
En önemli yanlış bölme Özgül’dedir. Özgül sözlükte ayrı bir sözcüktür ve “bir şeye özgü olan, kendine has” anlamına gelir. Öz ile gül sözcüklerinin birleşimi olarak okunmaz. Güler, Gülen ya da Gülsoy gibi adlar da bu sayfaya girmez. Güler ve Gülen fiil biçimidir; Gülsoy’da ise gül başta durur.
-gül dilbilgisinde ne işe yarar?
- Anlamı
- gül
- İşlevi
- Bileşiğin son öğesi olarak 'gül' çiçeği.
-gül hangi sözcüklerle birleşiyor?
- -gül + ağ (ak)gül beyaz Ağgül
- -gül + ak ak: beyaz Akgül
- -gül + algül al: kırmızı, kızıl Algül
- -gül + arıgül arı: bal yapan böcek; temiz, saf Arıgül
- -gül + atagül baba, ata Atagül
- -gül + ay ay; güzel, parlak Aygül
- -gül + bahçe bahçe: çiçek, sebze yetiştirilen yer Bahçegül
- -gül + bingül bin: on kere yüz; pek çok Bingül
- -gül + bir bir, tek Birgül
- -gül + er erkek, yiğit Ergül
- -gül + gül dikenli, güzel kokulu bir süs bitkisi ve onun çiçeği Gülcan
- -gül + gülaçar gül: gül çiçeği Gülaçar
- -gül + gülbahar dikenli, güzel kokulu bir süs bitkisi ve onun çiçeği Gülbahar
- -gül + gülbeyaz gül: gülgillerden çiçek Gülbeyaz
- -gül + gülpınar dikenli, güzel kokulu bir süs bitkisi ve onun çiçeği Gülpınar
- -gül + gülser gül: gülgillerden çiçek Gülser
- -gül + ikizgül ikiz: aynı doğumda dünyaya gelen iki kardeşten her biri İkizgül
- -gül + kırmızı kırmızı, al Kırmızıgül
- -gül + morgül menekşe rengi Morgül
- -gül + özel özel: kendine özgü, seçkin Özelgül
- -gül + sarı sarı: limon rengi Sarıgül
- -gül + serengil zerrin: altın renkli Serengil
- -gül + sevinçgül sevinç: coşku, kıvanç Sevinçgül
- -gül + şen şen: neşeli Şengül
- -gül + taze bayatlamamış, yeni Tazegül
- -gül + tekgül tek: bir, biricik Tekgül
Bu grubun en yaygın üyeleri hangileri?
-gül öğesi grubunda önce TÜİK ADNKS 2025 kişi sayısı, ardından bu sözlükteki tanınmış kişi kayıtlarının sayısı esas alınarak seçilen üyeler: Akgül, Ergül, Morgül.
| Soyadı | Kişi sayısı | Tanınmış kişi |
|---|---|---|
| Akgül | — | 8 |
| Ergül | — | 8 |
| Morgül | — | 8 |
| Sarıgül | — | 8 |
| Şengül | — | 8 |
| Algül | — | 6 |
| Gülbahar | — | 6 |
| Gülpınar | — | 6 |
-gül ile kurulan tüm soyadları
| # | Soyadı | Anlamı | Köken | Harf |
|---|---|---|---|---|
| 01 | Ağgül | ak gül, beyaz gül | Farsça | 5 |
| 02 | Akgül | ak gül, beyaz gül | Farsça | 5 |
| 03 | Algül | kırmızı gül | Farsça | 5 |
| 04 | Arıgül | saf gül; arı ve gül | Farsça | 6 |
| 05 | Atagül | ata + gül | Farsça | 6 |
| 06 | Aygül | ay gülü | Farsça | 5 |
| 07 | Bahçegül | bahçe gülü | Farsça | 8 |
| 08 | Bingül | bin gül | Farsça | 6 |
| 09 | Birgül | tek gül, eşsiz gül | Farsça | 6 |
| 10 | Ergül | yiğitlerin gülü | Farsça | 5 |
| 11 | Gülaçar | gül açar | Türkçe | 7 |
| 12 | Gülbahar | bahar gülü | Farsça | 8 |
| 13 | Gülbeyaz | beyaz gül | Arapça | 8 |
| 14 | Gülcan | gül gibi sevgili can | Farsça | 6 |
| 15 | Gülpınar | güllü pınar | Türkçe | 8 |
| 16 | Gülser | gül başlı, güllerin başı | Farsça | 6 |
| 17 | İkizgül | ikiz gül | Farsça | 7 |
| 18 | Kırmızıgül | kırmızı gül | Farsça | 10 |
| 19 | Morgül | mor gül | Farsça | 6 |
| 20 | Özelgül | seçkin gül | Farsça | 7 |
| 21 | Sarıgül | sarı gül | Farsça | 7 |
| 22 | Serengil | altın renkli gül | Farsça | 8 |
| 23 | Sevinçgül | sevinç gülü | Farsça | 9 |
| 24 | Şengül | neşeli gül | Farsça | 6 |
| 25 | Tazegül | taze gül, yeni açmış gül | Farsça | 7 |
| 26 | Tekgül | tek gül, eşsiz gül | Farsça | 6 |
Sık sorulanlar
- Gül Türkçe bir sözcük müdür?
Sözlükler kökenini Farsça olarak verir. Ancak yüzyıllardır Türkçede kullanılır ve gülle kurulan soyadları Türkçe bileşik kalıbına uyar. Bu, taşıyanların kökeni hakkında bir şey söylemez.
- Özgül “öz gül” mü demektir?
Hayır. Özgül, “kendine has, belirli bir şeye ait” anlamında ayrı bir sözlük sözcüğüdür.
Kaynaklar
- 1Türk Dil Kurumu, TDK Güncel Türkçe Sözlük
- 2Sevan Nişanyan, Nişanyan Sözlük
- 3T.C. Resmî Gazete / Mevzuat Bilgi Sistemi (mevzuat.gov.tr), Soyadı Nizamnamesi (Bakanlar Kurulu Kararı 2/1759)