Ek·261 soyadı
-lı / -li / -lu / -lü
-lı: oralı; -e sahip
- Soyadı
- 261
- bu sözlükte
- Ulusal ilk 30’da
- 0
- ADNKS 2025
- Konum
- son öge
-lı / -li / -lu / -lü ne anlama gelir?
Aynı ek iki ayrı iş görebilir. Konyalı bir yere bağlanır, Sakallı bir niteliği anlatır. İkisinde de sondaki ek *-lı*dır. Türkçe dilbilgisinde bu eke sahiplik ve aitlik eki denir.
Ekin dört biçimi vardır ve seçimi büyük ünlü uyumu yapar. Son ünlü a ya da ı ise -lı gelir: Konyalı, Bursalı, Sakallı. Son ünlü e ya da i ise -li gelir: Kayserili, Rizeli. Son ünlü o ya da u ise -lu gelir: Trabzonlu, Erzurumlu, Kutlu, Soylu. Son ünlü ö ya da ü ise -lü gelir: Ürgüplü, Gönüllü. Ekin ünsüzü değişmez.
Bir yer adına geldiğinde ek “oralı, oraya ait” anlamı verir. Konyalı “Konya’ya ait”, Trabzonlu “Trabzon’a ait” demektir. Erzurumlu, Bursalı ve Kayserili de böyledir. Böyle bir soyadı bir yer adını saklar. Bugün o soyadını taşıyanların nerede yaşadığı ya da nereden geldiği hakkında bilgi vermez; sözcük bir yeri belgeler, bir aile tarihini değil.
Bir cins ada geldiğinde ek “ona sahip, onunla donanmış” anlamı verir. Sakallı “sakalı olan”, Kutlu “kutu olan, kutsanmış, uğurlu” demektir. Kut Eski Türkçede “talih, ilahi lütuf” anlamındadır. Soylu “iyi bir soydan gelen, asil”, Uğurlu “uğur getiren” anlamını taşır. Şanlı ise Arapça kökenli şan sözcüğüne Türkçe ekin gelmesiyle kurulmuştur ve “ünlü, şerefli” demektir. Bu tür soyadlarında kategori sözcüğün anlamına göre seçilir.
Ek soyadının sonunda durur ve anlam merkezi köktedir. Sitede yer adlı biçimler yer adından soyadları grubuna, nitelik bildirenler anlamlarının grubuna gider. Kural biçimi bulur, kategoriyi bulmaz; karar her kayıtta kaynağa bakılarak verilir.
Yalancı eşler de vardır. Ali ve Veli kişi adlarıdır; sondaki -li ek değildir. Halil ve Celali de birer addır. Ulu “büyük, yüce” anlamında tek başına bir sözcüktür, u- diye bir kök taşımaz. Doğulu ise gerçek bir -lu biçimidir. Ancak yöne ve bölgeye dayanan bir sözcük olduğu için tek tek ele alınır.
Bu ek soyadlarında hem bir yeri hem de bir niteliği aynı kalıpla anlatabildiği için sık görülür. Yine de iki kullanımın ayrı okunması gerekir. Konyalı bir haritaya, Sakallı bir sıfata bakar.
-lı / -li / -lu / -lü dilbilgisinde ne işe yarar?
- Anlamı
- -lı: oralı; -e sahip
- İşlevi
- Sahiplik ve aidiyet eki. Yer adına gelince 'oralı' (Konyalı), ada gelince 'ona sahip' (Sakallı, Kutlu) anlamı verir. Dört biçimi ünlü uyumuna göre seçilir.
- Biçimleri
- -lı-li-lu-lü
-lı / -li / -lu / -lü hangi sözcüklerle birleşiyor?
- aba + lı / -li / -lu / -lü kalın yünlü kumaş ve ondan yapılan giysi Abalı
- abbas + lı / -li / -lu / -lü Abbas: “asık yüzlü, heybetli”; erkek adı Abbaslı
- ada + lı / -li / -lu / -lü ada: deniz ya da gölle çevrili kara parçası Adalı
- ahıska + lı / -li / -lu / -lü Ahıska: Gürcistan’da şehir (Ahalsıhe) Ahıskalı
- akarca + lı / -li / -lu / -lü akarca: küçük akarsu; birçok köyün adı Akarcalı
- akbaş + lı / -li / -lu / -lü beyaz Akbaşlı
- akça + lı / -li / -lu / -lü akçe, gümüş para; beyazımsı Akçalı
- akıl + lı / -li / -lu / -lü akıl, us Akıllı
- akın + lı / -li / -lu / -lü düşman topraklarına baskın Akınlı
- akkoyun + lı / -li / -lu / -lü beyaz Akkoyunlu
- akpınar + lı / -li / -lu / -lü Akpınar: yer adı (ak + pınar) Akpinarli
- aksakal + lı / -li / -lu / -lü ak: beyaz Aksakallı
- alanya + lı / -li / -lu / -lü Antalya’nın bir ilçesi Alanyalı
- altay + lı / -li / -lu / -lü Altay: Orta Asya’da dağ sırası Altaylı
- altunbulak + lı / -li / -lu / -lü altun: altının eski biçimi Altunbulaklı
- amasya + lı / -li / -lu / -lü Amasya ili ve şehri Amasyalı
- ankara + lı / -li / -lu / -lü Ankara Ankaralı
- antalya + lı / -li / -lu / -lü Antalya: Akdeniz kıyısında il ve şehir Antalyalı
- aqçoqraq + lı / -li / -lu / -lü Akçokrak: ak + çokrak “kaynak” Aqçoqraqlı
- arda + lı / -li / -lu / -lü Arda: Bulgaristan ve Yunanistan’dan akan ırmak; arda “işaret çubuğu” Ardalı
- ardahan + lı / -li / -lu / -lü Ardahan: Doğu Anadolu’da bir il Ardahanlı
- asya + lı / -li / -lu / -lü Asya kıtası Asyalı
- at + lı / -li / -lu / -lü at: binek hayvanı Atlı
- ata + lı / -li / -lu / -lü baba, ecdat Atalı
- ateş + lı / -li / -lu / -lü ateş Ateşli
- ayaş + lı / -li / -lu / -lü Ankara’nın bir ilçesi Ayaşlı
- aydın + lı / -li / -lu / -lü Ege’de il adı Aydınlı
- aydos + lı / -li / -lu / -lü Aydos: yer adı, Yunanca Aetos “kartal”dan Aydoslu
- aykut + lı / -li / -lu / -lü Aykut: ay + kut; erkek adı Aykutlu
- ayva + lı / -li / -lu / -lü ayva: sarı, tüylü kabuklu meyve ve ağacı Ayvalı
- azak + lı / -li / -lu / -lü Azak: Azak Kalesi, bugünkü Azov kenti Azaklı
- baba + lı / -li / -lu / -lü baba: çocuğu olan erkek Babalı
- bağ + lı / -li / -lu / -lü bağ, düğüm; bağlılık Bağlı
- bağdat + lı / -li / -lu / -lü Bağdat: Irak’ın başkenti Bağdatlı
- baha + lı / -li / -lu / -lü baha: değer, fiyat Bahalı
- bahadır + lı / -li / -lu / -lü bahadır: yiğit, kahraman Bahadırlı
- bahçe + lı / -li / -lu / -lü bahçe: sebze, meyve, çiçek yetiştirilen yer Bahçeli
- bahçekapı + lı / -li / -lu / -lü bahçe Bahçekapılı
- bal + lı / -li / -lu / -lü arıların çiçek özünden yaptığı tatlı madde Ballı
- batum + lı / -li / -lu / -lü Batum: Gürcistan’da liman şehri Batumi Batumlu
- bayat + lı / -li / -lu / -lü Bayat: Oğuz boyu adı; ilçe ve köy adı Bayatlı
- bayrak + lı / -li / -lu / -lü bayrak, sancak Bayraklı
- bayram + lı / -li / -lu / -lü bayram: kutlama günü, şenlik Bayramlı
- becerik + lı / -li / -lu / -lü beceri, ustalık Becerikli
- belviran + lı / -li / -lu / -lü Belviran: Konya Bozkır’da bir yerleşim, Osmanlı’da kaza merkezi Belviranlı
- ben + lı / -li / -lu / -lü deride doğuştan bulunan koyu leke Benli
- beydili + lı / -li / -lu / -lü Beğdili: Oğuz boylarından birinin adı Beydilli
- bıyık + lı / -li / -lu / -lü bıyık: üst dudaktaki kıllar Bıyıklı
- bilgi + lı / -li / -lu / -lü bilgi: öğrenilen ve bilinen şey Bilgili
- bolat + lı / -li / -lu / -lü bolat: polat “çelik” sözcüğünün b’li biçimi; köy adı Bolatlı
- bolayır + lı / -li / -lu / -lü Bolayır: Gelibolu’da kasaba Bolayırlı
- bora + lı / -li / -lu / -lü bora: şiddetli fırtına Boralı
- bornova + lı / -li / -lu / -lü Bornova: İzmir’in bir ilçesi Bornovalı
- bozat + lı / -li / -lu / -lü boz: gri, kır Bozatlı
- bozbey + lı / -li / -lu / -lü boz: gri, kül rengi Bozbeyli
- bucak + lı / -li / -lu / -lü bucak: köşe; ilçeye bağlı yönetim birimi Bucaklı
- buldan + lı / -li / -lu / -lü Buldan: Denizli'nin ilçesi Buldanlı
- bulgur + lı / -li / -lu / -lü bulgur Bulgurlu
- can + lı / -li / -lu / -lü can: yaşam, ruh Canlı
- canik + lı / -li / -lu / -lü Canik: Samsun yöresinin tarihî adı, bugün bir ilçe Canikli
197 grup daha (201 soyadı) aşağıdaki tam listede ve sonraki sayfalarda.
Bu grubun en yaygın üyeleri hangileri?
-lı son eki grubunda önce TÜİK ADNKS 2025 kişi sayısı, ardından bu sözlükteki tanınmış kişi kayıtlarının sayısı esas alınarak seçilen üyeler: Akçalı, Akkoyunlu, Atlı.
| Soyadı | Kişi sayısı | Tanınmış kişi |
|---|---|---|
| Akçalı | — | 8 |
| Akkoyunlu | — | 8 |
| Atlı | — | 8 |
| Aydınlı | — | 8 |
| Benli | — | 8 |
| Bilgili | — | 8 |
| Canlı | — | 8 |
| Dağlı | — | 8 |
Bu grubun üyeleri hangi il listelerinde var?
- 1 listelenen üye
- 2–4 listelenen üye
- 5+ listelenen üye
- 0 listelenen üye
Harita yalnızca yayımlanan ilk 30 listelerini kapsar; listede yer almamak o ilde hiç taşıyıcı olmadığı anlamına gelmez.3,4
-lı ile kurulan tüm soyadları
| # | Soyadı | Anlamı | Köken | Harf |
|---|---|---|---|---|
| 01 | Abalı | aba giyen | Arapça | 5 |
| 02 | Abbaslı | Abbas ailesinden | Arapça | 7 |
| 03 | Adalı | ada halkından | Türkçe | 5 |
| 04 | Ahıskalı | Ahıska’dan olan | Diğer | 8 |
| 05 | Akarcalı | Akarca’dan gelen | Türkçe | 8 |
| 06 | Akbaşlı | başı ak, ak saçlı | Türkçe | 7 |
| 07 | Akçalı | akçeli, paralı; beyazımsı | Türkçe | 6 |
| 08 | Akıllı | us sahibi | Arapça | 6 |
| 09 | Akınlı | akına katılan | Türkçe | 6 |
| 10 | Akkoyunlu | ak koyunlu; tarihî boy adı | Türkçe | 9 |
| 11 | Akpinarli | Akpınar’dan olan | Türkçe | 9 |
| 12 | Aksakallı | ak sakallı | Türkçe | 9 |
| 13 | Alanyalı | Alanya’dan | Diğer | 8 |
| 14 | Altaylı | Altay’dan olan | Türkçe | 7 |
| 15 | Altunbulaklı | Altın Pınar’dan olan | Türkçe | 12 |
| 16 | Amasyalı | Amasya’dan olan | Rumca | 8 |
| 17 | Ankaralı | Ankara’dan olan | Rumca | 8 |
| 18 | Antalyalı | Antalya’dan olan | Rumca | 9 |
| 19 | Aqçoqraqlı | Akçokrak’tan olan (“ak pınar”) | Türkçe | 10 |
| 20 | Ardahanlı | Ardahan’dan olan | Diğer | 9 |
| 21 | Ardalı | Arda’ya ait | Diğer | 6 |
| 22 | Asyalı | Asya’dan olan | Rumca | 6 |
| 23 | Atalı | atası olan | Türkçe | 5 |
| 24 | Ateşli | coşkulu | Farsça | 6 |
| 25 | Atlı | ata binmiş, süvari | Türkçe | 4 |
| 26 | Ayaşlı | Ayaş’tan | Türkçe | 6 |
| 27 | Aydınlı | Aydın’dan olan | Türkçe | 7 |
| 28 | Aydoslu | Aydos’tan gelen | Rumca | 7 |
| 29 | Aykutlu | Aykut ailesinden | Türkçe | 7 |
| 30 | Ayvalı | ayvası bol | Farsça | 6 |
| 31 | Azaklı | Azak’tan | Türkçe | 6 |
| 32 | Babalı | babası olan | Türkçe | 6 |
| 33 | Bağdatlı | Bağdat’tan | Farsça | 8 |
| 34 | Bağlı | bağlı, sadık | Türkçe | 5 |
| 35 | Bahadırlı | bahadıra ait, yiğit | Türkçe | 9 |
| 36 | Bahalı | değerli, pahalı | Farsça | 6 |
| 37 | Bahçekapılı | Bahçekapı'dan olan | Türkçe | 11 |
| 38 | Bahçeli | bahçesi olan | Farsça | 7 |
| 39 | Ballı | tatlı; şanslı | Türkçe | 5 |
| 40 | Batumlu | Batum’dan olan | Diğer | 7 |
| 41 | Bayatlı | Bayat’tan olan | Türkçe | 7 |
| 42 | Bayraklı | bayraklı | Türkçe | 8 |
| 43 | Bayramlı | bayramı olan, şenlikli; köy adı | Türkçe | 8 |
| 44 | Becerikli | elinden iş gelen, usta | Türkçe | 9 |
| 45 | Belviranlı | Belviran’dan olan | 10 | |
| 46 | Benli | teninde ben olan | Türkçe | 5 |
| 47 | Beydilli | Beğdili boyundan, Beydili’den | Türkçe | 8 |
| 48 | Bıyıklı | bıyığı olan | Türkçe | 7 |
| 49 | Bilgili | bilgi sahibi, bilgin | Türkçe | 7 |
| 50 | Bolatlı | Bolat’tan olan; çelikli | Farsça | 7 |
| 51 | Bolayırlı | Bolayır’dan | Rumca | 9 |
| 52 | Boralı | fırtınalı, boralı | 6 | |
| 53 | Bornovalı | Bornova’dan olan | 9 | |
| 54 | Bozatlı | boz atlı | Türkçe | 7 |
| 55 | Bozbeyli | Bozbey’e ait | Türkçe | 8 |
| 56 | Bucaklı | bucaktan olan | Türkçe | 7 |
| 57 | Buldanlı | Buldan'dan olan | 8 | |
| 58 | Bulgurlu | bulgurlu; Bulgurlu’dan | Farsça | 8 |
| 59 | Canikli | Canik’e ait | 7 | |
| 60 | Canlı | diri, hayat dolu | Farsça | 5 |
| 61 | Cevherli | cevheri olan, yetenekli | Arapça | 8 |
| 62 | Cezayirli | Cezayir’den olan | Arapça | 9 |
| 63 | Çakmaklı | çakmaklı tüfek | Türkçe | 8 |
| 64 | Çallı | Çal’dan olan | Türkçe | 5 |
| 65 | Çandarlı | İzmir'de belde adı | 8 | |
| 66 | Çataklı | Çatak’tan olan | Türkçe | 7 |
| 67 | Çayırlı | çayırlık | Türkçe | 7 |
| 68 | Çaylıgil | Çaylı ailesi; dereli | Türkçe | 8 |
| 69 | Çehreli | çehreli, yüzlü | Farsça | 7 |
| 70 | Çıdamlı | sabırlı, dayanıklı | Türkçe | 7 |
| 71 | Çiçekli | çiçekli, çiçeklerle bezeli | Türkçe | 7 |
| 72 | Çileli | çile dolu, zahmetli | Farsça | 6 |
| 73 | Çilli | çilli, benekli | Türkçe | 5 |
| 74 | Çobanlı | çobanı olan; Çobanlı’dan | Farsça | 7 |
| 75 | Çorlulu | Çorlu'dan olan | Rumca | 7 |
| 76 | Çorumlu | Çorum’a ait | 7 | |
| 77 | Dabanlı | tabanlı | Türkçe | 7 |
| 78 | Dağlı | dağda yaşayan | Türkçe | 5 |
| 79 | Dalaklı | dalak + -lı | Türkçe | 7 |
| 80 | Dallı | dalları olan | Türkçe | 5 |
| 81 | Defterli | defteri olan, deftere bağlı | Arapça | 8 |
| 82 | Değerli | kıymetli | Türkçe | 7 |
| 83 | Demirelli | demir elli | Türkçe | 9 |
| 84 | Demirli | demir içeren | Türkçe | 7 |
| 85 | Denizli | Denizli il ve şehri | Türkçe | 7 |
| 86 | Dereli | deresi olan; Dereli’den | Farsça | 6 |
| 87 | Develi | Develi’den | Türkçe | 6 |
Sık sorulanlar
- Konyalı soyadı, ailenin Konya’dan geldiğini mi gösterir?
Soyadı yalnızca bir yer adını taşır. Belirli bir ailenin geçmişi ancak o aileye ait belgelerle anlaşılabilir.
- Kutlu ile Konyalı aynı türden mi?
Ek aynı, işlev farklı. Kutlu bir niteliği (“kutu olan, uğurlu”), Konyalı bir yere aitliği anlatır.
- Ali ve Veli neden bu eke dahil edilmez?
İkisi de bütün hâlinde Arapça kökenli kişi adlarıdır. A- ya da ve- diye ayrılabilecek bir kök yoktur.
Kaynaklar
- 1Türk Dil Kurumu, TDK Güncel Türkçe Sözlük
- 2Sevan Nişanyan, Nişanyan Sözlük
- 3Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) · ADNKS, TÜİK Nüfus İsim Portalı: En çok kullanılan soyisimler (ADNKS)
- 4Natural Earth, Natural Earth: Admin-1 boundaries