Ek·26 soyadı
-man / -men
büyük, -e benzer, -ce
- Soyadı
- 26
- bu sözlükte
- Ulusal ilk 30’da
- 0
- ADNKS 2025
- Konum
- son öge
-man / -men ne anlama gelir?
Kahraman, Osman, Duman, Orman, Şişman: hepsi -man ile biter, ama hiçbiri bu sayfanın konusu değildir. -man/-men eki soyadlarında az sayıda ve belirli adlarda görülür. Onu tanımanın yolu, önce benzerlerini ayıklamaktan geçer.
Ek, Türkçenin eski yapım eklerindendir. Bir ada ya da sıfata gelerek pekiştirme ya da benzerlik anlamı katar. Ünlü uyumuna uyar ve iki biçimi vardır. Kalın ünlülü köklerden sonra -man gelir: Akman, Ataman, Alpman. İnce ünlülü köklerden sonra -men gelir: Gökmen, Özmen, Tekmen. Bugün yeni sözcük üretmede pek kullanılmaz; bu yüzden işlekliği sınırlı bir ek sayılır.
Aynı ek sözlükteki bazı sözcüklerde de bulunur. Kocaman “çok büyük” ve şişman buna örnektir. Ne var ki bu sözcükler sözlükte tek madde olarak yer alır. Soyadı olarak geçtiklerinde bölünmez, bütün hâlinde okunurlar.
Soyadlarındaki örnekler kısadır. Akman ak “beyaz, temiz” ile kurulur ve “ak gibi, çok ak” diye açıklanır. Gökmen “gök gibi, göğe benzer” anlamına gelir. Özmen öz “gerçek, katışıksız” sözcüğünü pekiştirir. Alpman alp “kahraman” ile “kahraman gibi” demektir. Tekmen’de tek “bir, eşsiz” vardır; çözümlemesi olası düzeydedir. Ataman için iki okuma bulunur. Ad ata ile -man ekinin birleşimi olarak açıklanabilir. Öte yandan ataman eski bir “başbuğ, önder” unvanı olarak da bilinir. Kaynaklar ayrıştığında iki okuma birlikte verilir.
Benzerlerin listesi uzundur. Kahraman Farsça kökenli bir sözcüktür. Osman ve Süleyman kişi adlarıdır. Duman “tütün ya da ateşten çıkan buğu”, Orman “ağaçlık alan” anlamında ayrı sözcüklerdir. Alman bir ülke ve halk adıdır, Karaman ise bir yer adı. Türkmen de bir halk adıdır ve bu sayfada çözümlenmez. Erman’ın kökeni tartışmalıdır; bu ad otomatik olarak bu eke bağlanmaz.
Bu kadar çok benzerin bulunması, sitede bir izin listesi kullanılmasının nedenidir. Ek yalnızca ak, gök, ata, öz, alp ya da tek gibi bilinen köklerden sonra kabul edilir. Geri kalan her -man ya da -men önce bir sözcük, ad ya da yer adı olarak sınanır.
-man / -men dilbilgisinde ne işe yarar?
- Anlamı
- büyük, -e benzer, -ce
- İşlevi
- Eski Türkçede büyütme ya da benzerlik bildiren ek (-man/-men): Akman, Gökmen, Ataman. Ad türeten bir ek olarak görülür; işlekliği sınırlıdır.
- Biçimleri
- -man-men
-man / -men hangi sözcüklerle birleşiyor?
- ağır + man / -men ağır: tartıca fazla; ağırbaşlı, saygın Ağırman
- ak + man / -men ak: beyaz; temiz Akman, Akmen
- alp + man / -men yiğit, kahraman Alpman
- ata + man / -men baba; ecdat Ataman
- baş + man / -men baş: kafa; bir topluluğun yöneticisi Başman
- bay + man / -men bay: zengin; saygın kişi Bayman
- berk + man / -men sağlam, güçlü Berkman
- dil + man / -men dil: konuşma organı; lisan Dilmen
- dinç + man / -men dinç: gücü ve sağlığı yerinde, zinde Dinçmen
- erk + man / -men erk: güç, yetki, irade Erkman, Erkmen
- gök + man / -men gök; mavi Gökmen
- gür + man / -men bol, güçlü Gürman, Gürmen
- güray + man / -men gür: güçlü, bol Gürayman
- ışıt + man / -men ışıtmak: ışık saçmak, aydınlatmak Işıtman
- kaya + man / -men kaya: büyük ve sert taş kütlesi Kayaman
- köy + man / -men köy: kırsal yerleşim birimi Köymen
- kut + man / -men kut, talih, esenlik Kutman
- mut + man / -men mut: kıvanç, saadet Mutman
- öz + man / -men kendi; katışıksız, gerçek Özmen
- uç + man / -men uçmak: havada yol almak Uçman
- uz + man / -men usta, mahir Uzman
- ülkü + man / -men ideal Ülkümen
- yeşil + man / -men yeşil: taze ot ve yaprak rengi Yeşilmen
Bu grubun en yaygın üyeleri hangileri?
-man son eki grubunda önce TÜİK ADNKS 2025 kişi sayısı, ardından bu sözlükteki tanınmış kişi kayıtlarının sayısı esas alınarak seçilen üyeler: Akman, Ataman, Dilmen.
| Soyadı | Kişi sayısı | Tanınmış kişi |
|---|---|---|
| Akman | — | 8 |
| Ataman | — | 8 |
| Dilmen | — | 8 |
| Erkmen | — | 8 |
| Gökmen | — | 8 |
| Köymen | — | 8 |
| Özmen | — | 8 |
| Ülkümen | — | 6 |
Bu grubun üyeleri hangi il listelerinde var?
- 1 listelenen üye
- 2–4 listelenen üye
- 5+ listelenen üye
- 0 listelenen üye
Harita yalnızca yayımlanan ilk 30 listelerini kapsar; listede yer almamak o ilde hiç taşıyıcı olmadığı anlamına gelmez.3,4
-man ile kurulan tüm soyadları
| # | Soyadı | Anlamı | Köken | Harf |
|---|---|---|---|---|
| 01 | Ağırman | ağırbaşlı, vakur | Türkçe | 7 |
| 02 | Akman | saf, temiz, bozulmamış | Türkçe | 5 |
| 03 | Akmen | beyaz, temiz | Türkçe | 5 |
| 04 | Alpman | kahraman gibi, yiğit | Türkçe | 6 |
| 05 | Ataman | ulu ata, önder | Türkçe | 6 |
| 06 | Başman | başta duran, önder | Türkçe | 6 |
| 07 | Bayman | varlıklı, bay gibi | Türkçe | 6 |
| 08 | Berkman | çok sağlam, güçlü kişi | Türkçe | 7 |
| 09 | Dilmen | dili güçlü, söz ustası | Türkçe | 6 |
| 10 | Dinçmen | çok dinç, zinde | Türkçe | 7 |
| 11 | Erkman | güçlü, yetkin kişi | Türkçe | 6 |
| 12 | Erkmen | güçlü, kudretli | Türkçe | 6 |
| 13 | Gökmen | gök gibi; gök gözlü | Türkçe | 6 |
| 14 | Gürayman | Güray + -man | Türkçe | 8 |
| 15 | Gürman | güçlü kişi | Türkçe | 6 |
| 16 | Gürmen | gürbüz, yiğit kişi | Türkçe | 6 |
| 17 | Işıtman | aydınlatan, ışık veren | Türkçe | 7 |
| 18 | Kayaman | kaya gibi | Türkçe | 7 |
| 19 | Köymen | köyden, köye özgü | Farsça | 6 |
| 20 | Kutman | talihli kişi | Türkçe | 6 |
| 21 | Mutman | mutlu, kutlu kişi | Türkçe | 6 |
| 22 | Özmen | özü sağlam, hakiki | Türkçe | 5 |
| 23 | Uçman | uçan, uçak kullanan | Türkçe | 5 |
| 24 | Uzman | bilirkişi | Türkçe | 5 |
| 25 | Ülkümen | ülküsüne bağlı kişi | Türkçe | 7 |
| 26 | Yeşilmen | yeşile özgü | Türkçe | 8 |
Sık sorulanlar
- Kahraman soyadında -man eki var mı?
Hayır. Kahraman, Farsçadan gelen ve “yiğit, kahraman kişi” anlamına gelen tek bir sözcüktür.
- Neden Akman ama Gökmen yazılır?
Ek ünlü uyumuna uyar. Ak kalın ünlülü olduğu için -man, gök ince ünlülü olduğu için -men alır.
- Ataman ne anlama gelir?
İki okuma vardır: ata ile -man ekinin birleşimi ya da eski “önder, başbuğ” unvanı. Kaynaklar farklı görüş bildirdiğinde ikisi birlikte verilir.
Kaynaklar
- 1Türk Dil Kurumu, TDK Güncel Türkçe Sözlük
- 2Sevan Nişanyan, Nişanyan Sözlük
- 3Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) · ADNKS, TÜİK Nüfus İsim Portalı: En çok kullanılan soyisimler (ADNKS)
- 4Natural Earth, Natural Earth: Admin-1 boundaries