Ek·46 soyadı
-taş
taş; sağlam
- Soyadı
- 46
- bu sözlükte
- En yaygın
- Aktaş
- Konum
- bileşik öğesi
-taş ne anlama gelir?
Taş Türkçenin en eski ve en yalın sözcüklerinden biridir. Soyadlarında genellikle ikinci öğe olarak görülür. Aktaş bunun en bilinen örneğidir: TÜİK ADNKS 2025 verilerine göre Türkiye’de en sık görülen 30. soyadıdır ve 222.711 kişi taşır.
Bu öğe bir ek değil, tam bir sözcüktür. Bu yüzden ünlü uyumuyla değişmez. Önündeki sözcük kalın ya da ince olsun, biçim hep -taş kalır: Karataş, Demirtaş, Göktaş. İki sözcük arasına bağlayıcı bir ses de girmez.
Yapı bakımından bunlar sıfat ya da ad ile kurulan bileşiklerdir. Anlamın başı sondadır. Karataş bir tür taştır: “kara taş”. Aktaş “ak taş”, Sarıtaş “sarı taş”, Kızıltaş “kızıl taş” demektir. Renk öğesi ilk sırada durur ve taşı niteler. Demirtaş iki sert maddeyi yan yana getirir: “demir ve taş” ya da “demir gibi taş”. Kocataş “büyük taş” anlamındadır. Göktaş “gök” ile “taş”ı birleştirir. Sözlükteki göktaşı “gökten düşen taş, meteor” anlamındadır; soyadı ise iyelik eki almadan yalın bileşik olarak durur. Altıntaş hem “altın taş” diye çözümlenir hem de bir ilçe adıdır. Kayıtta hangi okumanın seçildiği kaynağa göre belirlenir.
Bu soyadlarının çoğunda taş, sağlamlık ve dayanıklılık imgesi taşır. Sitede kategori de baştaki öğeye, yani taşa göre seçilir: kaya, dağ ve taş grubu. Renk öğesi ayrıca ikincil kategori olarak işaretlenir.
Yalancı eşlerin en önemlisi -daş ekidir. Bu ek “aynı şeyi paylaşan” anlamı verir: arkadaş, yoldaş, kardaş. Sert ünsüzden sonra d sertleşir ve ek -taş olur. Yurttaş bu yüzden yurt + -taş değil, *yurt + -daş*tır ve “aynı yurdu paylaşan” demektir. Vatandaş da aynı ekle kurulmuştur. İkisinin de taşla ilgisi yoktur.
Bektaş ayrı bir durumdur. Kişi adı olarak bilinir ve kökeni tartışmalıdır. Biçim benzerliğine dayanıp bek + taş diye bölmek doğru olmaz. Sitede Bektaş bölünmeden, kendi sayfasında ele alınır.
Kısacası -taş ile biten bir soyadına bakarken önce sondaki sesin gerçekten “taş” mı, yoksa -daş eki mi olduğu sorulmalıdır. Ardından baştaki öğe okunur. Çoğu zaman bir renk, bir madde ya da bir büyüklük bildirir.
-taş dilbilgisinde ne işe yarar?
- Anlamı
- taş; sağlam
- İşlevi
- Bileşiğin son öğesi olarak 'taş' sözcüğü; sağlamlık anlamı katar.
-taş hangi sözcüklerle birleşiyor?
- -taş + aktaş beyaz; temiz Aktaş
- -taş + alataş alacalı, karışık renkli Alataş
- -taş + altaş kırmızı Altaş
- -taş + altın altın: değerli sarı maden Altıntaş
- -taş + altun altun: altın (eski biçim) Altuntaş
- -taş + arslantaş aslan Arslantaş
- -taş + aslan kedigillerden, erkeği yeleli, iri yırtıcı hayvan Aslantaş
- -taş + ay ay; güzel, parlak Aytaş
- -taş + bengütaş ölümsüz, ebedî Bengütaş
- -taş + berktaş berk: sağlam, sert, güçlü Berktaş
- -taş + beyaztaş beyaz: ak renk Beyaztaş
- -taş + çeliktaş çelik: karbonla sertleştirilmiş demir Çeliktaş
- -taş + çetintaş çetin: güç, zorlu, sağlam Çetintaş
- -taş + deliktaş delik, delinmiş Deliktaş
- -taş + demir demir: sert maden; güçlü Demirtaş
- -taş + diktaş dik duran; sarp Diktaş
- -taş + ertaş erkek, yiğit Ertaş
- -taş + gök gökyüzü; mavi Göktaş
- -taş + gönül gönül, yürek Gönültaş
- -taş + karataş siyah; güçlü Karataş
- -taş + kırmızıtaş kan rengi Kırmızıtaş
- -taş + kızıl kızıl: parlak kırmızı Kızıltaş
- -taş + köktaş bitki kökü, temel; ya da (eski) gök, mavi Köktaş
- -taş + kurttaş kurt: köpekgillerden yırtıcı hayvan Kurtaş
- -taş + öz öz: katıksız, gerçek Öztaş
- -taş + pektaş sert, sağlam Pektaş
- -taş + sarı sarı: limon rengi Sarıtaş
- -taş + serttaş sert: katı, güç kırılan Serttaş
- -taş + taşdelen taş: sert mineral parçası Taşdelen
- -taş + taşdeler taş: sert mineral kütlesi Taşdeler
- -taş + taşdoğan sert ve katı mineral kütlesi, kaya parçası Taşdoğan
- -taş + taşdöğ taş: sert mineral parçası Taşdöğen
- -taş + taşer taş: sert mineral kütlesi Taşer
- -taş + taşkır sert ve katı mineral kütlesi, kaya parçası Taşkıran
- -taş + tektaş bir, yalnız Tektaş
- -taş + temeltaş yapının dayanağı Temeltaş
- -taş + timurtaş timur: demir (Çağatayca temür) Timurtaş
- -taş + tok tok, dolu; sağlam Toktaş
- -taş + topak yuvarlak kütle Topaktaş
- -taş + toptaş top: yuvarlak; bütünüyle Toptaş
- -taş + ulutaş ulu, yüce, büyük Ulutaş
- -taş + üçtaş sayı Üçtaş
- -taş + üstün benzerlerinden üstün Üstüntaş
- -taş + yalçıntaş dik, sarp; çıplak, kaygan Yalçıntaş
- -taş + yerlitaş yerli: bir yerin kendisinden olan; sabit Yerlitaş
- -taş + yeşiltaş taze yaprak ve çimen renginde olan Yeşiltaş
Bu grubun en yaygın üyeleri hangileri?
-taş öğesi grubunda önce TÜİK ADNKS 2025 kişi sayısı, ardından bu sözlükteki tanınmış kişi kayıtlarının sayısı esas alınarak seçilen üyeler: Aktaş, Alataş, Altıntaş.
| Soyadı | Kişi sayısı | Tanınmış kişi |
|---|---|---|
| Aktaş | 222.711 | 8 |
| Alataş | — | 8 |
| Altıntaş | — | 8 |
| Altuntaş | — | 8 |
| Arslantaş | — | 8 |
| Demirtaş | — | 8 |
| Ertaş | — | 8 |
| Göktaş | — | 8 |
Bu grubun üyeleri hangi il listelerinde var?
- 1 listelenen üye
- 2–4 listelenen üye
- 5+ listelenen üye
- 0 listelenen üye
Harita yalnızca yayımlanan ilk 30 listelerini kapsar; listede yer almamak o ilde hiç taşıyıcı olmadığı anlamına gelmez.3,4
-taş ile kurulan tüm soyadları
| # | Soyadı | Anlamı | Köken | Sıra | Harf |
|---|---|---|---|---|---|
| 01 | Aktaş | beyaz taş | Türkçe | 30 | 5 |
| 02 | Alataş | alacalı taş | Türkçe | – | 6 |
| 03 | Altaş | al taş, kırmızı taş | Türkçe | – | 5 |
| 04 | Altıntaş | altın taş, değerli taş | Türkçe | – | 8 |
| 05 | Altuntaş | altın taş, değerli taş | Türkçe | – | 8 |
| 06 | Arslantaş | aslan taşı | Türkçe | – | 9 |
| 07 | Aslantaş | aslan taşı | Türkçe | – | 8 |
| 08 | Aytaş | ay taşı | Türkçe | – | 5 |
| 09 | Bengütaş | ebedî taş | Türkçe | – | 8 |
| 10 | Berktaş | sağlam taş | Türkçe | – | 7 |
| 11 | Beyaztaş | beyaz taş | Türkçe | – | 8 |
| 12 | Çeliktaş | çelik taş | Türkçe | – | 8 |
| 13 | Çetintaş | sağlam taş, çetin taş | Türkçe | – | 8 |
| 14 | Deliktaş | delik taş | Türkçe | – | 8 |
| 15 | Demirtaş | demir gibi sert taş | Türkçe | – | 8 |
| 16 | Diktaş | dik taş, dikili taş | Türkçe | – | 6 |
| 17 | Ertaş | taş gibi yiğit | Türkçe | – | 5 |
| 18 | Göktaş | göktaşı; mavi taş | Türkçe | – | 6 |
| 19 | Gönültaş | gönül taşı; gönüldaş, candan dost | Türkçe | – | 8 |
| 20 | Karataş | kara taş | Türkçe | – | 7 |
| 21 | Kırmızıtaş | kırmızı taş | Türkçe | – | 10 |
| 22 | Kızıltaş | kızıl taş | Türkçe | – | 8 |
| 23 | Köktaş | kök taş ya da gök taş | Türkçe | – | 6 |
| 24 | Kurtaş | kurt ve taş | Türkçe | – | 6 |
| 25 | Öztaş | öz taş, sağlam taş | Türkçe | – | 5 |
| 26 | Pektaş | sert taş, sağlam kaya | Türkçe | – | 6 |
| 27 | Sarıtaş | sarı taş | Türkçe | – | 7 |
| 28 | Serttaş | sert taş | Türkçe | – | 7 |
| 29 | Taşdelen | taşı delen | Türkçe | – | 8 |
| 30 | Taşdeler | taşı delen | Türkçe | – | 8 |
| 31 | Taşdoğan | taş doğan; taş gibi doğmuş | Türkçe | – | 8 |
| 32 | Taşdöğen | taş döven, taş kıran | Türkçe | – | 8 |
| 33 | Taşer | taş gibi sağlam yiğit | Türkçe | – | 5 |
| 34 | Taşkıran | taş kıran; taşkıran otu | Türkçe | – | 8 |
| 35 | Tektaş | tek taş, yekpare taş | Türkçe | – | 6 |
| 36 | Temeltaş | temel taşı | Türkçe | – | 8 |
| 37 | Timurtaş | demir taş; tarihî kişi adı | Türkçe | – | 8 |
| 38 | Toktaş | sıkı, sağlam taş | Türkçe | – | 6 |
| 39 | Topaktaş | yuvarlak taş | Türkçe | – | 8 |
| 40 | Toptaş | yuvarlak taş | Türkçe | – | 6 |
| 41 | Ulutaş | ulu taş, büyük kaya | Türkçe | – | 6 |
| 42 | Üçtaş | üç taş | Türkçe | – | 5 |
| 43 | Üstüntaş | üstün taş | Türkçe | – | 8 |
| 44 | Yalçıntaş | sarp kaya | Türkçe | – | 9 |
| 45 | Yerlitaş | yerli taş, sağlam taş | Türkçe | – | 8 |
| 46 | Yeşiltaş | yeşil taş | Türkçe | – | 8 |
Sık sorulanlar
- Yurttaş soyadındaki -taş “taş” mı demektir?
Hayır. Yurttaş, yurt sözcüğüne paylaşım bildiren -daş ekinin gelmesiyle kurulur. Sert t’den sonra ek -taş diye söylenir.
- Aktaş ne kadar yaygın bir soyadıdır?
TÜİK ADNKS 2025’e göre Aktaş, 222.711 kişiyle Türkiye’nin en yaygın 30. soyadıdır.
Kaynaklar
- 1Türk Dil Kurumu, TDK Güncel Türkçe Sözlük
- 2Sevan Nişanyan, Nişanyan Sözlük
- 3Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) · ADNKS, TÜİK Nüfus İsim Portalı: En çok kullanılan soyisimler (ADNKS)
- 4Natural Earth, Natural Earth: Admin-1 boundaries