-yiğit

Akyiğit, Eryiğit, Özyiğit, Bozyiğit: dört soyadının son sözcüğü aynıdır. Yiğit Türkçede “cesur, gözü pek genç erkek” anlamına gelir; sıfat olarak da “yürekli, korkusuz” demektir. Sözcük Eski Türkçedeki yigit “genç, delikanlı” biçimine dayanır. Böylece iki anlamı birden taşır: gençlik ve cesaret.

Sitede ekler arasında listelense de -yiğit bir ek değildir. Kendi başına kullanılan, tam bir sözcüktür. Bu yüzden ünlü uyumuna göre biçim değiştirmez. Önüne hangi öğe gelirse gelsin yiğit olarak kalır: ak ile Akyiğit, kara ile Karayiğit, koca ile Kocayiğit olur. Araya bağlayıcı bir ses girmez. İki sözcük bitişik yazılır; Karayiğit’te olduğu gibi iki ünlü yan yana gelse de yazım değişmez.

Türkçe bileşiklerde anlamın ağırlığı son öğededir. Bu soyadlarında da baş sözcük *yiğit*tir; ilk öğe onu niteler. Akyiğit “ak, temiz yiğit” diye okunur. Buradaki ak renkten çok dürüstlük ve lekesizlik bildirir. Eryiğit iki yakın sözcüğü yan yana getirir: er “erkek, savaşçı” ve yiğit. Anlam tekrarı vurguyu güçlendirir. Özyiğit “öz, gerçek yiğit” demektir. Bozyiğit’teki boz bir renk adıdır: “boz, kül rengi”. Kocayiğit’te koca “büyük, yaşlı” anlamındadır; ortaya “ulu yiğit” gibi bir anlam çıkar. Ayyiğit ise ay sözcüğünün adlarda sık görülen “parlak, güzel” yan anlamını taşır.

Yalın Yiğit de bilinen bir soyadıdır ve aynı zamanda erkek adıdır. Bu sayfa ise sözcüğün bir bileşiği kapattığı biçimleri toplar. Sözlüklerde Akyiğit ya da Eryiğit gibi birleşik maddeler yoktur. Bu soyadlarının anlamı parçalarından okunur. Her birinin kendi sayfasında iki öğe ayrıca açıklanır.

Karışma riski düşüktür, çünkü yiğit başka sözcüklerin içinde kolayca gizlenmez. Yine de iki tür biçim bu sayfanın dışında kalır. Yiğitlik “cesaret” sözcüğünde -lik eki vardır; bir bileşik söz konusu değildir. Yiğitoğlu ise -oğlu ile biter ve baba adı soyadları arasında yer alır. Orada yiğit son öğe değil, tabandır.